Trang bị kỹ năng giúp người dân tiếp cận thông tin an toàn
Trong bối cảnh chuyển đổi số, nếu thiếu kiến thức an ninh mạng, người dân dễ trở thành nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, tin giả hoặc rò rỉ dữ liệu cá nhân, từ đó làm gia tăng khoảng cách số và cản trở quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Bởi vậy, việc đào tạo, nâng cao nhận thức an ninh mạng có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp người dân tiếp cận thông tin một cách an toàn, tin cậy.
Trao đổi tại sự kiện bảo mật BSide Hanoi 2026 chủ đề “No Human” vừa diễn ra ngày 5/8 tại Hà Nội, nhiều chuyên gia nhận xét công nghệ trí tuệ nhân tạo - AI đã và đang được nhúng sâu vào mọi lĩnh vực, làm thay đổi cả hoạt động tấn công và phòng thủ các hệ thống.
Trao đổi với phóng viên VietNamNet, ông Phan Hoàng Giáp, Phó Tổng Giám đốc kiêm CTO Công ty VSEC, đơn vị thành viên của G-Group cũng thống nhất rằng, trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng phổ biến, câu chuyện nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng an ninh mạng cho người dân hiện đã khác với giai đoạn trước.
Trước đây, tấn công mạng thường để lại những lỗ hổng khá rõ ràng, người dân chỉ cần ghi nhớ vài quy tắc đơn giản như không nghe số lạ, không bấm vào link đáng ngờ, không mở email có đuôi file kỳ quặc là đã tránh được phần lớn rủi ro.
Nhưng giờ đây khi các đối tượng xấu lợi dụng AI, những quy tắc tĩnh nêu trên gần như mất tác dụng: Email lừa đảo giờ có thể viết đúng văn phong công việc không một lỗi chính tả, một cuộc gọi Deepfake có thể giả giọng người thân, giả cả khuôn mặt đồng nghiệp trong video call, chân thực đến mức mắt thường khó lòng phân biệt.
Vì thế, kỹ năng sống còn hiện nay không còn là nhận diện giả mạo, mà là hình thành phản xạ không tin tưởng tuyệt đối – “Zero-Trust”, tức luôn xác minh lại qua một kênh độc lập, nhất là với những yêu cầu liên quan đến tiền bạc hay thông tin nhạy cảm, dù người gọi đến là người quen.
Song song đó, rủi ro từ lộ lọt dữ liệu cá nhân cũng đã khác hẳn về bản chất. Trước đây, lộ thông tin thường dẫn đến tin nhắn rác hay cuộc gọi mời chào phiền phức, còn bây giờ mỗi mảnh dữ liệu nhỏ - thói quen sinh hoạt, sở thích, mối quan hệ gia đình, bạn bè - đều có thể trở thành nguyên liệu để AI dựng nên những kịch bản thao túng tâm lý được cá nhân hóa gần như “Đo ni đóng giày” cho từng người.
Từ thực tế trên, việc nâng cao nhận thức an ninh mạng hiện nay cần đi xa hơn việc dạy cách phát hiện lừa đảo, cần hướng người dân đến ý thức kiểm soát thông tin cá nhân chia sẻ trên mạng của chính mình và người thân, hạn chế chia sẻ thông tin bừa bãi. “Trong thời đại AI, chính sự vô tư chia sẻ hôm nay của người dùng có thể trở thành vũ khí để kẻ xấu nhắm vào họ ngày mai”, chuyên gia VSEC nêu quan điểm.
Hai hướng mở rộng nội dung đào tạo an ninh mạng
Đưa ra khuyến nghị cho các doanh nghiệp, tổ chức trong việc tổ chức hoạt động đào tạo, tập huấn kỹ năng an ninh mạng trong giai đoạn AI được dùng phổ biến, chuyên gia Phan Hoàng Giáp lưu ý: “Khi xây dựng chương trình đào tạo an ninh mạng cho giai đoạn AI bùng nổ như hiện nay, chúng ta cần xác định một điều rất quan trọng: AI không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ công việc nữa, mà đã trở thành một bề mặt tấn công mới - gần như một nhân viên ẩn tồn tại trong hệ thống mà tổ chức nào cũng cần tính đến rủi ro của nó”.
Xuất phát từ nhận thức mới kể trên, nội dung tập huấn an ninh mạng cần được mở rộng ra 2 hướng mà trước đây ít doanh nghiệp, tổ chức lưu tâm.
Đó là, nguy cơ rò rỉ dữ liệu qua các công cụ AI công cộng như ChatGPT, Claude hay Gemini - Khi nhân viên có thói quen tải mã nguồn, dữ liệu khách hàng hay bản thảo chiến lược lên để nhờ AI sửa lỗi, tóm tắt nhanh, mà không ý thức được rằng những gì đưa vào có thể thành một phần dữ liệu của chính nền tảng đó.
“Cần nhấn mạnh nguyên tắc cấm tuyệt đối việc đưa dữ liệu nhạy cảm vào AI công cộng, đồng thời hướng dẫn nhân sự cách ẩn danh hóa thông tin trước khi đặt câu lệnh, và ưu tiên sử dụng các môi trường AI nội bộ đã được tổ chức kiểm soát”, ông Giáp đề xuất.
Hướng mở rộng thứ hai liên quan đến đội ngũ kỹ thuật, theo phân tích của ông Giáp, khi doanh nghiệp bắt đầu “nhúng” tác nhân AI vào quy trình vận hành hay dịch vụ khách hàng, bề mặt tấn công đã không còn nằm ở con người nữa, mà nằm trong kiến trúc mô hình, với những dạng tấn công mới như chèn lệnh độc hại vào prompt để ép AI thực thi ý đồ xấu, hay đầu độc dữ liệu huấn luyện khiến hệ thống đưa ra kết quả sai lệch mà không ai hay biết.
“Điều này đòi hỏi bảo mật phải được đưa vào ngay từ khâu thiết kế, thay vì chờ đến khi hệ thống vận hành mới vá lỗi. Đây là nội dung quan trọng cần bổ sung vào các chương trình đào tạo kỹ năng an ninh mạng cho các doanh nghiệp thời gian tới”, chuyên gia VSEC khuyến cáo.
.svg){kind=icon}
