Án oan, sai và động lực cho cải cách tư pháp

 - Nếu Nghị quyết 49/2005 của Trung ương, Bộ Chính trị được thi hành cách triệt để thì có lẽ những vụ oan-sai sẽ giảm đến mức tối thiểu.

 

 

Không phủ nhận công cuộc cải cách tư pháp diễn ra trong 15 năm nay có những thành tựu. Việc minh oan cho nhiều người thể hiện rằng: cải cách tư pháp THỰC SỰ hướng đến quyền con người. Nhưng cũng chính những trường hợp được minh oan ấy lại đặt ra vấn đề: vẫn còn không gian để tiếp tục cải cách tư pháp.

Những Bộ luật tố tụng Hình sự (2003, 2015) nếu đọc kỹ thì đã tiệm cận với các chuẩn mực về tố tụng. Việc kéo công tố xuống cho ngang hàng với bào chữa trong mô hình phòng xét xử đã đạt được về mặt hình thức và cả tranh tụng tại tòa. Việc quy định bị can nếu bị điều tra tội từ 20 năm tù trở lên phải có luật sư ngay từ đầu đã được luật hóa. Những chế định về bổ trợ tư pháp khác đã có bước tiến.

Việc thiết lập và ban hành án lệ, dù nhiều người còn băn khoăn, cũng mở ra một bước mới, bổ sung cho những bất cập nếu có của pháp luật. Việc công khai bản án cũng giúp các thẩm phán thận trọng, cẩn trọng hơn ngay cả trong câu cú chấm phẩy…

{keywords}
Ông Nguyễn Thanh Chấn (giữa, ở Bắc Giang) được tuyên vô tội sau khi ngồi tù oan 10 năm.

Nhưng Nghị quyết 49/2005 của Trung ương về cải cách tư pháp có một nút thắt lẽ ra phải được sớm tháo cởi: “Chuẩn bị các điều kiện về cán bộ, cơ sở vật chất để thực hiện việc chuyển giao tổ chức và công tác thi hành án cho Bộ Tư pháp”. Rất có thể, định hướng này của Trung ương xuất phát từ những vụ oan, sai mà tinh thần cải cách tư pháp muốn giảm thiểu.

Thực tế từ các vụ án oan-sai đều cho thấy: các bị can, bị cáo đều tố rằng mình bị cán bộ bức cung, nhục hình nên phải khai nhận tội. Ông Nguyễn Thanh Chấn, người được minh oan mấy năm trước kể: ngoài việc phải nhận tội thì ông bị bắt phải “tập luyện” đâm hình nộm đến mức thuần thục. Lý do nhận tội, không chỉ ông Chấn, mà những “nạn nhân” khác của bức cung, nhục hình như Hàn Đức Long, Huỳnh Văn Nén từng giãi bày sau khi được minh oan: “Nhận tội để sống để còn có cơ hội mà kêu oan”.

Có những bị cáo như ông Bàn Văn Thái (Hàm Yên, Bắc Giang) 14 phiên xử là 14 lần ông phản cung cho rằng mình bị bức cung, nhục hình. Sau khi được đình chỉ năm 2015, trình bày với Đoàn giám sát của UB Trung ương MTTQ Việt Nam, ông Bàn Văn Thái thuật lại: Họ (tức cơ quan điều tra) đánh tôi từ 1h chiều đến 5h chiều nên tôi phải nhận, nhận để sống, để gặp được cha mẹ mà nói tôi không phạm tội giết người. 14 lần phản cung cũng là 14 lần ông phải chịu những ngón đòn, mà ông tả là “bị gí dùi cui điện nhiều lần, vào ngực, có khi cả vào chỗ kín, tôi đau quá và lại nhận tội”.

Nhưng không phải ai cũng có cơ hội “sống và kêu oan” như những trường hợp trên đây…

Có thể, những vụ án oan sai được nêu trên đây chỉ chiếm một tỉ lệ rất nhỏ trong số hàng trăm, hàng nghìn… vụ án hình sự. Nhưng bởi vì quyền con người đã được long trọng hiến định, nên dù chỉ một vài trường hợp oan do bức cung, nhục hình cũng đủ phương hại đến niềm tin của công chúng vào công lý.

Vì vậy, có thể hiểu vì sao Nghị quyết 49/2005 vừa ra đời thì Bộ Tư pháp lập tức đề xuất được tiếp nhận “trọn gói” trại giam từ Bộ Công an. Trong giải trình của mình khi đó, Bộ Tư pháp nói rằng: kinh nghiệm của phần lớn các nước, kể cả Trung Quốc cũng tách biệt điều tra và giam giữ như vậy. Bộ Tư pháp lý giải: nếu CQĐT vừa điều tra lại vừa trực tiếp giam giữ thì không bảo đảm khách quan.

Nhưng rồi vấn đề lại chìm đi, mãi đến khi thảo luận Luật thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, UB Tư pháp của Quốc hội mới lại nêu lại đề xuất chuyển trại giam từ Bộ Công an sang Bộ Tư pháp. Đề xuất nhằm tách bạch các hoạt động giam giữ và điều tra để ngăn ngừa giảm bớt bức cung nhục hình, bảo đảm quyền con người trong tố tụng hình sự. Nhiều đại biểu quốc hội, nguyên đại biểu quốc hội cũng đề xuất như vậy.

Đến nay, mới chỉ có thi hành án dân sự là được Bộ Tư pháp nắm giữ. Cũng có nghĩa là một nội dung rất đúng, rất trúng, làm nền tảng cho cải cách tư pháp của Trung ương, Bộ Chính trị từ hơn 15 năm qua vẫn chưa được thực hiện.

Nếu Nghị quyết 49/2005 của Trung ương, Bộ Chính trị được thi hành cách triệt để thì có lẽ những vụ oan-sai sẽ giảm đến mức tối thiểu.

Chân Luận

tin nổi bật

Singapore - bậc thầy về tuyển chọn, cử người ra nước ngoài học tập

Để cử người ra nước ngoài học sau đó về làm cho khu vực công, đảo quốc sư tử làm rất bài bản từ khâu tuyển chọn đến khâu sử dụng.

Người tài không bỏ việc, chỉ rời bỏ sếp kém

Không ít người tài được đưa đi đào tạo, sau khi tốt nghiệp được bố trí công việc thì xin nghỉ hoặc chuyển ra ngoài cơ quan nhà nước. Họ không rời bỏ công việc mà chỉ rời bỏ người quản lý yếu kém.

Những tín hiệu sau cuộc gặp của Ngoại trưởng Mỹ - Trung

Đây là lần hội đàm đầu tiên giữa lãnh đạo ngoại giao Mỹ - Trung kể từ cuộc tiếp xúc tháng 10/2021 trong bối cảnh hai cường quốc tăng cường tương tác khi phương Tây đang tập trung vào xung đột Nga - Ukraine.

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Đưa cán bộ đi nước ngoài: Khát vọng học thành tài trong thời đại 4.0

Kết luận 39 có đề cập tới việc bồi dưỡng cán bộ về khoa học công nghệ và cách mạng công nghiệp lần thứ 4. Đây là chủ trương rất đúng và trúng.

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.

Minh Trị Thiên Hoàng với quyết tâm canh tân nước Nhật, học bên ngoài để vươn lên

Minh Trị Thiên Hoàng (1852-1912) trị vì từ năm 1867 cho đến khi qua đời. Ông được coi là một minh quân có công lớn nhất trong lịch sử Nhật Bản.

Vị vua cải trang làm thợ ở Hà Lan để học đóng tàu

Mỗi quốc gia có con đường riêng để phát triển, đi lên. Tuy nhiên, lịch sử nhân loại đã cho thấy trong quá trình phát triển “riêng” của từng quốc gia, dường như có một điểm “chung“ cho các nước…

Hơi thở hiện đại và cảm hứng giá trị bền vững từ ly cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới

Vừa là lựa chọn lý tưởng và tiện lợi để thưởng thức cà phê cao cấp ngay tại nhà, cà phê hòa tan cao cấp Starbucks® mới vừa là một lời gợi mở từ Nestlé và Starbucks về xu hướng tiêu dùng sản phẩm cà phê bền vững, hạn chế tác động môi trường.

Thí sinh ngủ quên: Đúng, sai giám thị?

Dư luận xôn xao về vụ một học sinh ngủ quên không làm bài dẫn đến bị điểm liệt và trượt tốt nghiệp THPT. Chưa có xem xét trách nhiệm của giám thị thì người ta đã khẳng định là giám thị làm đúng quy chế.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Cho cán bộ yếu kém từ chức, Hà Nội có nói và làm

Kế hoạch số 205/KH-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành yêu cầu các cơ quan, quận huyện kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, thay thế cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín thấp, mắc sai phạm mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm.

Bóng dáng Trung Quốc trong thảm họa kinh tế của Sri Lanka

Sri Lanka trải qua cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất 7 thập kỷ qua, khi Tổng thống bỏ đi lánh nạn giữa làn sóng biểu tình chống đối và gửi email xin từ chức từ nước ngoài, buộc quốc hội phải bầu người thay thế.

Điện đàm lãnh đạo Mỹ - Trung: Nỗ lực tìm kiếm thỏa hiệp giữa những bất đồng

Tổng thống Mỹ Joe Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mới đây đã có cuộc thảo luận lần thứ 5 trong nhiệm kỳ lãnh đạo dưới hình thức điện đàm.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.