Sau khi ký một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột, Mỹ và Iran bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày, trong đó các điểm bất đồng chính sẽ được giải quyết.
Theo hãng tin CNN, bất chấp thỏa thuận mới đạt được cách đây không lâu, Mỹ và Iran trong tuần qua đã có những động thái leo thang căng thẳng khi liên tục đụng độ tại eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư.
Cụ thể, trong 4 ngày qua, các vụ tấn công nhắm vào tàu thương mại, các đòn đáp trả của Mỹ và các cuộc tập kích tiếp theo của Iran nhằm vào các căn cứ của Mỹ và đồng minh Vùng Vịnh đã làm gia tăng nguy cơ leo thang xung đột.
Bên cạnh đó, việc Israel và nhóm vũ trang Hezbollah được Tehran hậu thuẫn tiếp tục giao tranh ở miền nam Lebanon cũng làm trầm trọng thêm mâu thuẫn. Những diễn biến này đi ngược lại hoàn toàn các điều khoản của biên bản ghi nhớ mà Washington và Tehran đã ký kết, cho thấy sự "mong manh" của thỏa thuận.
"Iran đang tìm cách củng cố lợi thế chiến lược thông qua việc kiểm soát hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới. Ngược lại, Mỹ không thể chấp nhận việc Tehran giành quyền chi phối tuyến hàng hải này, vì điều đó thể hiện sự thất thế của Washington, đồng thời tạo điều kiện để Iran gây sức ép đối với nền kinh tế toàn cầu", CNN bình luận.
Sau chuyến công du Vùng Vịnh của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Washington và các nước đồng minh đã tái khẳng định ủng hộ quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, đồng thời phản đối mọi nỗ lực kiểm soát hoặc thu phí từ phía Iran.
Theo CNN, động thái này nhằm làm rõ những điểm còn chưa cụ thể trong biên bản ghi nhớ liên quan đến việc khôi phục hoạt động hàng hải. Tuy nhiên, việc hai bên liên tục đáp trả lẫn nhau được đánh giá là tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tìm cách khẳng định thành công của thỏa thuận trước các sự kiện chính trị quan trọng trong nước.
"Dù Tổng thống Trump đã cảnh báo Iran 'sẽ không còn tồn tại' nếu vi phạm thỏa thuận ngừng bắn nhưng giới chức Tehran dường như không còn quá coi trọng những tuyên bố cứng rắn của lãnh đạo Nhà Trắng. Việc ông Trump chấp nhận thỏa thuận với Tehran cũng khiến nhiều nhà phê bình tại Mỹ cho rằng Washington đã nhượng bộ", CNN nhận định.
Trên thực tế, bất chấp sự "mong manh" của thỏa thuận, Mỹ và Iran đều muốn tránh quay trở lại một cuộc xung đột toàn diện, thay vào đó là đạt được những lợi ích chiến lược cho riêng mình.
Iran dường như đang hưởng lợi từ việc Mỹ nới lỏng một phần các biện pháp trừng phạt trong thời gian chờ đạt được thỏa thuận cuối cùng. Bên cạnh đó, Iran cũng đã nối lại hoạt động xuất khẩu dầu mỏ nhằm hỗ trợ phục hồi nền kinh tế.
Trong khi đó, việc lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz tăng trở lại đã góp phần hạ nhiệt giá dầu mỏ thế giới và giá nhiên liệu tại Mỹ. Đây được xem là yếu tố có ý nghĩa chính trị đối với Tổng thống Trump trong bối cảnh ông chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ.
"Khác với những người tiền nhiệm, ông Trump đã không lựa chọn tiếp tục mở rộng một cuộc xung đột có nguy cơ rơi vào bế tắc. Tuy nhiên, những bất đồng giữa Washington và Tehran về eo biển Hormuz cho thấy các cuộc đàm phán về những vấn đề phức tạp hơn như chương trình hạt nhân của Iran sẽ còn nhiều trở ngại", CNN cho hay.
Theo cựu Cố vấn an ninh Nhà Trắng Jake Sullivan, những diễn biến gần đây chỉ là khởi đầu của một giai đoạn đàm phán đầy căng thẳng, khi cả hai bên đều cố gắng duy trì lợi thế của mình.
"Việc Iran tăng cường thể hiện quyền kiểm soát eo biển Hormuz là để gây sức ép. Nhưng họ cũng sẵn sàng đưa ra những tuyên bố hòa hoãn khi chính quyền Tổng thống Trump phản ứng mạnh. Về cơ bản, Tehran muốn tiếp tục hưởng những lợi ích mà biên bản ghi nhớ mang lại. Tất nhiên, Iran sẽ chỉ đưa ra những nhượng bộ rất hạn chế về vấn đề hạt nhân để duy trì tiến trình đối thoại với Mỹ", ông Sullivan nói.
Theo CNN, các thỏa thuận ngừng bắn từ trước tới nay ở Trung Đông thường không chấm dứt hoàn toàn hoạt động quân sự, mà chủ yếu tạo ra một giới hạn nhằm ngăn chặn giao tranh leo thang trở lại thành xung đột toàn diện.
Việc công bố thỏa thuận chấm dứt xung đột giữa Mỹ và Iran đã mang đến cho Tổng thống Donald Trump một món quà sinh nhật lớn. Tuy nhiên, giới quan sát vẫn tỏ ra lo lắng về những câu hỏi còn bỏ ngỏ và rủi ro tiềm ẩn.
Dù đã suy yếu đáng kể sau nhiều năm giao tranh với Israel nhưng nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon vẫn là một phần quan trọng trong chính sách an ninh và đối ngoại của Iran.
.svg){kind=icon}
