Nhà phân tích Fatemeh Aman, người từng làm việc cho Viện Trung Đông và tổ chức cố vấn Hội đồng Đại Tây Dương, nói với hãng tin Deusch Well của Đức: "Dường như cả Washington và Tehran đều có ý chí chính trị để tiếp tục đàm phán, điều này rất đáng khích lệ. Tuy nhiên, những vấn đề khó khăn nhất vẫn chưa được giải quyết. Vì lý do đó, tôi mô tả triển vọng này là tích cực một cách thận trọng nhưng còn xa mới chắc chắn". 

Theo DW, cả Mỹ và Iran đều có những "lằn ranh đỏ" và các điểm có thể thỏa hiệp được. 

Đàm phán Mỹ, Iran không đạt được kết quả. Ảnh: WANA
Mỹ và Iran tiếp tục đàm phán. Ảnh: WANA

Vấn đề gây tranh cãi nhất 

Chương trình hạt nhân của Iran vẫn là một trong những điểm mấu chốt gây tranh cãi giữa Washington và Tehran. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố việc ngăn chặn Tehran chế tạo vũ khí hạt nhân là một trong những mục tiêu chính của chiến dịch tấn công Iran do Mỹ và Israel phát động vào ngày 28/2.

Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran nêu rõ Tehran tái cam kết không có ý định chế tạo hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Lãnh đạo Iran cũng đã nhất trí và chính thức duy trì lập trường này trong quá khứ.

Ngoài ra, thỏa thuận cũng chứa các điều khoản cụ thể liên quan đến việc xử lý kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức cao của Iran. Theo thỏa thuận, cả hai bên dự định làm rõ tình trạng của các vật liệu hạt nhân được lưu trữ, đặc biệt là uranium được làm giàu đến độ tinh khiết 60% (gần mức chế tạo vũ khí) thông qua một cơ chế được hai bên thống nhất.

Phó Chủ tịch Quốc hội Đức Omid Nouripour nhận định: "Nếu Mỹ hiện tin rằng họ có thể dễ dàng đạt được thỏa thuận với Iran chỉ vì Tehran đã hứa không chế tạo bom nguyên tử, Washington đã không nhận ra rằng chính quyền Iran thường xuyên đưa ra lời hứa đó nhưng đã nhiều lần phá vỡ mọi thỏa thuận".

Theo các nhà phân tích, vẫn cần phải xem liệu một thỏa thuận sơ bộ có giúp Mỹ và Iran có đủ thời gian để đàm phán về điểm bất đồng lâu nay hay không. 

Ông Aman nói: "Thách thức chính có lẽ vẫn là sự cân bằng giữa các cam kết hạt nhân của Iran và việc giảm nhẹ trừng phạt. Iran sẽ tìm kiếm những lợi ích kinh tế có ý nghĩa và sự đảm bảo rằng những lợi ích đó có thể được duy trì. Trong khi đó, Mỹ sẽ tập trung vào phạm vi hoạt động hạt nhân của Iran và các cơ chế cần thiết để xác minh việc tuân thủ". 

Điểm then chốt trong thỏa thuận ngừng bắn toàn diện

Bản ghi nhớ giữa Mỹ - Iran cũng đòi hỏi các bên ký kết và các đồng minh của họ phải chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hành động thù địch trên tất cả các mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon.

Sau khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng nổ hồi cuối tháng 2, khiến Lãnh tụ tối cao Iran lúc đó Ali Khamenei thiệt mạng, nhóm vũ trang Hezbollah được Tehran hậu thuẫn ở Lebanon đã bắn tên lửa vào Israel, tham gia cuộc xung đột cùng với vai trò ủng hộ Iran. Israel đã đáp trả bằng các cuộc không kích vào các mục tiêu ở Lebanon và chiếm đóng một dải lãnh thổ ở phía nam nước láng giềng này.

Israel, đồng minh quan trọng nhất của Mỹ trong khu vực, vẫn nhìn nhận thỏa thuận với Iran với thái độ hoài nghi và không ký kết thỏa thuận này. Việc ngăn chặn các cuộc xung đột giữa Hezbollah và Israel làm đổ vỡ các cuộc đàm phán được xem là yếu tố then chốt.

Sự nhượng bộ của mỗi bên tại eo biển Hormuz

Một khía cạnh của thỏa thuận giữa Mỹ và Iran ​​sẽ có hiệu lực ngay lập tức là việc khôi phục giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz. Đây là bước quan trọng để ổn định giá năng lượng toàn cầu. Quá trình khôi phục sản xuất và vận chuyển dầu mỏ về mức trước xung đột có thể mất nhiều tháng.

Theo thỏa thuận sơ bộ, Iran sẽ nhanh chóng mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận chuyển dầu mỏ quốc tế, đổi lại Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa các cảng của Iran, cho phép Tehran khôi phục xuất khẩu dầu không hạn chế. Iran đã đồng ý cho phép “tàu thương mại đi lại an toàn mà không mất phí trong vòng 60 ngày”. Sau đó sẽ là các cuộc đàm phán với Oman để “xác định việc quản lý tương lai” của eo biển.

Trước khi các chi tiết của thỏa thuận được công bố, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho hay nước này kỳ vọng eo biển Hormuz sẽ mở cửa miễn phí trong thời gian dài. Điều này tạo ra một điểm tranh cãi tiềm ẩn khác về việc Iran kiểm soát vận tải biển trong tương lai.

Cuộc mặc cả khó khăn

Mỹ và các đồng minh trong khu vực đang lên kế hoạch thành lập một quỹ đầu tư khoảng 300 tỷ USD để tái thiết Iran. Mỹ cũng dự định dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt của Mỹ và Liên Hợp Quốc áp đặt lên Tehran. Tuy nhiên, điều này chỉ được áp dụng nếu hai bên đạt được thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân của Iran sau giai đoạn đàm phán 60 ngày.

Phó Tổng thống Mỹ Vance nói với hãng tin Fox News rằng Iran có thể tiếp cận quỹ đầu tư trên nếu đáp ứng các nghĩa vụ được nêu trong thỏa thuận. Quỹ này có thể được tài trợ bằng các tài sản bị đóng băng của Iran cũng như các khoản đầu tư từ các quốc gia khác.