Câu hỏi khó từ việc truy nguyên tài sản bất minh

Vì sao không truy nguyên nguồn gốc tài sản để tịch thu những tài sản không được giải trình hợp lý? Đây là câu hỏi rất lớn và cũng rất khó khăn cho việc đưa ra phương án giải quyết.     

 - Vì sao không truy nguyên nguồn gốc tài sản để tịch thu những tài sản không được giải trình hợp lý? Đây là câu hỏi rất lớn và cũng rất khó khăn cho việc đưa ra phương án giải quyết.    

Xem lại kỳ 1: Từ biệt phủ, tài sản khủng của quan chức bàn về kiểm soát thu nhập

Hãy lấy ví dụ cụ thể, một công chức có biệt thự lớn. Nếu căn cứ vào thu nhập từ lương, so mới mặt bằng lương hiện nay, sẽ thấy đó là điều khó chấp nhận. Nhưng nếu dò lại cả quá trình, từ khi công chức đó đi học nước ngoài vào những năm 90, sau khi về nước đã dùng khoản tiền hoặc do lao động thêm hoặc do tiết kiệm từ học bổng mua đồ về Việt Nam bán lấy tiền mua đất. Sau 20 năm mảnh đất đó trở thành một tài sản có giá trị. Hoặc người khác, từ một căn nhà cấp 4 được phân phối từ thời bao cấp, qua biến động của thị trường, có thể sẽ trở thành một tài sản lớn, thậm chí rất lớn.

Vì vậy việc yêu cầu giải trình một cách hợp lý nguồn gốc tài sản là điều có thể. Nhưng việc buộc họ phải chứng minh tính hợp pháp của tài sản, để từ đó đưa ra các biện pháp xử lý đối với khối tài sản thì không đơn giản. Thêm nữa, theo quy định của pháp luật, người có tài sản không có trách nhiệm chứng minh tính hợp của tài sản của mình, mà chính các cơ quan nhà nước phải chứng minh tài sản đó có nguồn gốc bất hợp pháp nếu muốn tịch thu.

Có thể thấy, mọi vấn đề đụng chạm đến quyền cá nhân đều phải tuân thủ trật tự tư pháp. Sự kiểm soát của cơ quan quản lý qua công tác thanh tra, kiểm tra cũng chỉ có thể thực hiện đối với trách nhiệm của công chức trong việc kê khai tài sản. Vụ thanh tra biệt phủ Yên Bái vừa qua là một minh chứng thực tế.

{keywords}
Biệt phủ của gia đình giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Yên Bái. Ảnh: BL/Phapluattp.

Trong nhiều trường hợp, giải trình của người có tài sản nếu không thuyết phục (do buôn chổi đót, chạy xe ôm, nuôi lợn, gà....) thì cũng chỉ là lý do để cơ quan nhà nước tiếp tục xem xét, làm rõ để tìm ra mối quan hệ của tài sản với các hành vi tham nhũng, từ đó mới có thể đi đến kết luận cuối cùng và quyết định tài sản đó có thể bị tịch thu hay không. Cần nhớ rằng, Quốc hội, sau khi thảo luận, cân nhắc rất kỹ đã chưa chấp nhận tội danh làm giàu bất chính trong lần sửa đổi Bộ Luật Hình sự vừa qua, mặc dù Điều 20 Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng có khuyến nghị, một số nước trên thế giới, trong đó có Trung Quốc đã có quy định về tội danh này.

Như vậy, giải pháp tốt nhất là kiểm soát chặt chẽ hoạt động thực thi quyền lực để ngăn chặn sự lợi dụng quyền lực để vụ lợi, chiếm đoạt tài sản trước khi nó vào túi kẻ tham. Bởi một khi nó đã trở thành tài sản cá nhân thì việc tịch thu hay thu hồi chỉ có thể thực hiện bằng con đường tư pháp, luôn hết sức khó khăn và phức tạp.

Quyền tiếp cận của xã hội đối với thông tin về tài sản công chức

Một trong những kênh kiểm soát quyền lực nói chung và tài sản của công chức nói riêng chính là từ phía xã hội trong đó báo chí và người dân là lực lượng chủ yếu. 

Đảng và Nhà nước ta đã nhận thức rất sâu sắc về việc phát huy vai trò của người dân và xã hội trong cuộc chiến khó khăn này. Tại Kết luận 21 ngày 25/5/2012 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 3 đã yêu cầu công khai bản kê khai tài sản của công chức tại nơi cư trú và nơi làm việc. Tuy nhiên cho đến nay chúng ta mới chỉ làm được một phần nhỏ, tức là chỉ công khai tại nơi làm việc với yêu cầu là mọi người trong cơ quan, tổ chức đơn vị biết như quy định tại Nghị định 78/NĐ/CP.

Chúng ta chưa thực hiện được việc công khai rộng rãi hơn vì hai nguyên nhân chủ yếu sau:

Với số lượng bản kê khai tài sản quá lớn như hiện nay, việc công khai tại nơi cứ trú là điều không hề đơn giản. Công khai ở đâu? Hình thức như thế nào? Ai là người thực hiện? Chi phí là bao nhiêu để công khai hơn một triệu bản kê khai?...

Và, sự lo ngại về bảo đảm an toàn cho người có tài sản cả về tinh thần và vật chất. Việc bất kỳ một người nào đó biết được tài sản công chức đều có thể dẫn đến nguy cơ sử dụng thông tin đó với dụng ý xấu hay hành động bất minh. Chẳng hạn kẻ xấu sẽ đưa thông tin không đầy đủ, mập mờ gây nghi ngờ trong dư luận về sự thiếu liêm chính của người có tài sản, hoặc tệ hơn là thực hiện hay tổ chức thực hiện các hành vi phi pháp để chiếm đoạt tài sản đó. Đây là lo ngại có cơ sở trong điều kiện an trật tự an toàn xã hội ở nước ta chưa được bảo đảm. 

Vừa qua, Thường trực Ban Bí thư đã ban hành Quyết định số 99/QĐ/TW ngày 3/10/2017 Hướng dẫn khung để các cấp ủy, tổ chức đảng trực thuộc Trung ương tiếp tục phát huy vai trò của nhân dân trong đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi sự suy thoái, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nội bộ. Trong đó một lần nữa nhấn mạnh những nội dung, hình thức công khai để nhân dân biết qua “bản kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ lãnh đạo, quản lý và người kê khai theo quy định của pháp luật”. Đây là yêu cầu cần được thể chế hóa trong Luật Phòng, chống tham nhũng sửa đổi nhằm bảo đảm sự tiếp cận của xã hội đối với thông tin về tài sản của công chức nói chung, đặc biệt là công chức lãnh đạo, quản lý, đồng thời bảo đảm an toàn cho người kê khai. 

Định hướng chung về giải pháp cho vấn đề này là thực hiện quyền tiếp cận của công dân đối với thông tin về tài sản của cán bộ công chức nhưng có sự kiểm soát việc sử dụng thông tin đó, được thực hiện bởi một cơ quan có tính chất chuyên trách.

Cơ quan thực hiện kiểm soát tài sản thu nhập của người có chức vụ

Tuy nhiên, việc kiểm soát tài sản thu nhập hiện nay vẫn thiếu tính chuyên nghiệp và thiếu đầu mối chịu trách nhiệm chính.

Tình trạng phổ biến là người có trách nhiệm nhận bản kê khai (thường là một cán bộ trẻ trong đơn vị quản lý cán bộ) không có thời gian và cũng không đủ chuyên môn để có thể đọc, đánh giá và phát hiện những điều bất hợp lý trong các bản kê khai.

Số lượng bản kê khai quá nhiều. Việc tiến hành xác minh quá phức tạp dẫn đến số bản kê khai được xác minh là rất ít (cần phải có căn cứ theo luật định, có yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, có quyết định xác minh rồi xác định cơ quan tiến hành xác minh…).

Thêm nữa, xác minh tài sản của một cá nhân thường không đơn giản, đòi hỏi người xác minh phải có nghiệp vụ, thậm chí là các biện pháp nghiệp vụ điều tra, thu thập thông tin bí mật… Điều này chỉ có thể thực hiện được khi chúng ta có một cơ quan hay đơn vị chuyên trách, từ việc tiếp nhận và rà soát bản kê khai đến việc thẩm tra xác minh trong mối quan hệ chặt chẽ với các cơ quan, tổ chức liên quan đến quản lý các loại tài sản, thu nhập (thuế, đăng ký bất động sản).

Ngoài ra, cơ quan này phải có quyền chủ động đánh giá và tiến hành xác minh khi có nghi ngờ về tính trung thực trong các bản kê khai và khi cần thiết đề nghị cơ quan điều tra vào cuộc. Đồng thời, cơ quan này cũng là nơi mà người dân có thể tiếp cận thông tin về tài sản công chức một cách có kiểm soát và nơi người dân phản ánh về sự bất bình thường về tài sản của công chức để giúp cơ quan nhà nước phát hiện ra những sự thiếu minh bạch trung thực trong việc kê khai tài sản, thu nhập của công chức.

TS. Đinh Văn Minh, Viện trưởng Viện Khoa học thanh tra.

Phải dựa vào dân mới xử lý được mâu thuẫn nội bộ

Vừa rồi, khi bàn về Luật Phòng, chống tham nhũng, nhiều Đại biểu Quốc hội dẫn câu chuyện nhiều sinh viên tốt nghiệp khá giỏi trở lên nhưng không xin được việc. Tại sao họ không xin được việc? Vì bản thân những sinh viên đó thích vào cơ quan nhà nước. Tôi đã từng đi nhiều nơi, tiếp xúc với người dân ở nhiều địa phương, họ đều nói muốn xin việc cơ quan nhà nước thì phải có tiền mà phải là tiền nặng chứ không phải tiền nhẹ. Có vị Đại biểu Quốc hội gọi đây là tham nhũng vặt, nhưng tôi nghĩ tham nhũng vặt là ở bến xe, bến tàu…. Còn định giá xếp chỗ vào các cơ quan nhà nước thì sao gọi là vặt được.

Luật Phòng chống tham nhũng của chúng ta đã bàn thảo hơn chục năm nay. Quyết tâm phòng chống tham nhũng cũng thống nhất cao từ trên xuống dưới. Nhưng vì sao việc tố cáo tham nhũng vẫn chưa phát huy tác dụng như chúng ta kỳ vọng? Theo tôi là vì quy định khi tố cáo tham nhũng phải làm đơn xin, tức là xin xỏ. Người ta tố cáo tham nhũng chứ có xin xỏ gì đâu nên việc bỏ đơn xin tố cáo là đúng.

Vừa rồi tướng Sùng Thìn Cò phát biểu trước QH rằng: “Không liêm khiết thì làm sao chống tham nhũng”. Đây là một phát biểu rất đúng! Vì một khi “tay đã nhũng chàm thì làm sao gột cho sạch, sao nói thẳng thắn được”.

Trong xử lý tham nhũng, không cần phải tử hình, tù chung thân mà điều quan trọng hơn cả là thu lại được bao nhiêu số tài sản nhờ tham nhũng mà có. Ví dụ, nếu tham nhũng 1 triệu mà trả được 800 ngàn thì đó là thành công rồi chứ tử hình, nhốt chung thân cũng chẳng nghĩa lý gì khi mà có những kẻ tham nhũng tư duy “hy sinh đời bố, củng cố đời con”.

Nhìn lại lịch sử dân tộc từ trước tới giờ sẽ thấy cuộc chiến nào dựa vào dân cũng sẽ dành được thắng lợi. Trong kháng chiến chống ngoại xâm, trong kháng chiến chống Pháp – Mỹ hay như cải cách kinh tế, chúng ta đều phải dựa vào dân.

Cuộc chiến chống tham nhũng không phải là mâu thuẫn đối kháng mà mâu thuẫn trong nội bộ. Cuộc đấu tranh này đã kéo dài, dai dẳng và rất phức tạp. Cho nên phải dựa vào dân và tạo động lực để người dân nhiệt tình tham gia tố cáo các hành vi tham nhũng thì mới có thể phòng, chống được.

Chuẩn đô đốc Lê Kế Lâm, nguyên Giám đốc Học viện Hải quân

 

“Giao đất công cho nhà đầu tư được chỉ định” và nguy cơ tham nhũng

“Giao đất công cho nhà đầu tư được chỉ định” và nguy cơ tham nhũng

“Quy hoạch đô thị một cách nghiêm túc đã được phê duyệt, nhưng vẫn bị điều chỉnh để đất “vàng” lần lượt chuyển sang để xây dựng các khu chung cư cỡ lớn theo đề xuất của các nhà đầu tư tư nhân”

Dựa vào dân để chống tham nhũng: Đừng hô hào chung chung

Dựa vào dân để chống tham nhũng: Đừng hô hào chung chung

Các kênh để người dân có thể phản ánh hiện có là chưa đủ, cần tạo cơ chế để người dân cung cấp thông tin một cách dễ dàng hơn.

"Quyền lực là đích ngắm quan trọng nhất của bọn tham nhũng"

"Quyền lực là đích ngắm quan trọng nhất của bọn tham nhũng"

Không thể có một Chính phủ kiến tạo, chính phủ phục vụ và hành động nếu không triệt được nạn tham nhũng quyền lực.

Khảo sát PAPI 2015: Tham nhũng ở Việt Nam có tính kinh niên

Khảo sát PAPI 2015: Tham nhũng ở Việt Nam có tính kinh niên

Chỉ số hiệu quả quản trị và hành chính công cấp tỉnh ở Việt Nam (PAPI) công bố đầu tuần này cho những kết quả đáng lo ngại sau khi thu thập ý kiến đánh giá của gần 14.000 người dân cả nước trong năm 2015.

Quan chức Việt dám thề trước thần thánh “không tham nhũng”?

Quan chức Việt dám thề trước thần thánh “không tham nhũng”?

Việc đội ngũ quan lại đa phần từ chối tham gia trực tiếp và cất vang lời thề tại lễ Minh Thệ hàng năm cho thấy tính hình thức của nó và xét về bản chất đây thực ra là một nghi lễ xa rời thực tế.

Nhiều dự án TQ ở nước ngoài 'thúc đẩy tham nhũng'

Nhiều dự án TQ ở nước ngoài 'thúc đẩy tham nhũng'

"Trong những đại dự án TQ đầu tư ra ngoài trong vòng 15 năm lại đây, có những công trình của TQ tạo ra nhiều vấn đề".

Tham nhũng có 'ổn định' không?

Tham nhũng có 'ổn định' không?

Chính vì thế xã hội không bao giờ chấp nhận tình trạng tham nhũng “ổn định” bởi tham nhũng “ổn định” thì xã hội sẽ đi xuống.

Dễ gì có cơ hội tham nhũng?

Dễ gì có cơ hội tham nhũng?

 Dễ gì được làm… sếp để có trải nghiệm. Mà, nếu có, chắc  gì tôi từ bỏ để đi diễn thuyết, kêu gọi.

tin nổi bật

Ứng xử với trái phiếu doanh nghiệp

Bức tranh đó cho thấy, người mua trái phiếu doanh nghiệp không có lý gì phải quá lo lắng. Nếu tất cả đổ xô đến “đòi lại” thì không một doanh nghiệp nào có thể trụ được chứ đừng nói là phát triển.

Trụ cột ‘nguồn lực’ trong truyền thông chính sách

Thủ tướng Phạm Minh Chính đã đưa ra một giải pháp quan trọng cho sự phát triển bền vững của báo chí khi cam kết bồi đắp trụ cột “nguồn lực” bằng cách cấp kinh phí theo hướng đặt hàng cho hoạt động truyền thông chính sách.

Báo chí phải trở thành tổ chức công nghệ

Cách đây hơn 20 năm, nhiều tổng biên tập vô cùng tự hào về việc máy in còn đang chạy, hàng chục đầu mối đã ngồi ăn bánh mì để đợi lấy báo đi rao bán.

Đổi mới con người ở vùng đất là mặt tiền quốc gia

Cần nhìn thẳng vào sự thật là khu vực đẹp nhất của đất nước, địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng lại có nhiều chỉ số phát triển thấp hơn mức trung bình của cả nước.

Tiếng chuông cảnh báo sau chuyện đình chỉ hoạt động của một sở

Hôm qua, một câu chuyện hy hữu được báo chí đưa tin: Sở Nội vụ bị tạm đình chỉ hoạt động 1 tháng vì chưa đảm bảo yêu cầu về phòng cháy chữa cháy (PCCC).

Truyền thông là chức năng của chính quyền

Khi các cấp chính quyền chủ động phối hợp truyền thông với các cơ quan báo chí sẽ là nền tảng quan trọng nhất cho việc làm chủ tình hình trong bối cảnh hiện nay.

Cơ hội của Việt Nam trước vòng cải cách mở cửa mới của Trung Quốc

Bản thân mỗi nước đều đang hướng đến phát triển chất lượng cao. Trong giai đoạn trước, điểm tăng trưởng của quan hệ Việt - Trung là thương mại, thầu khoán công trình. Hiện nay và sắp tới điểm tăng trưởng mới của quan hệ Việt - Trung sẽ là gì?

Những thông điệp về trái phiếu doanh nghiệp

Có một điểm cần nhấn mạnh: tuyệt đại đa số trái phiếu doanh nghiệp là có tài sản đảm bảo hoặc được bảo đảm bởi các tổ chức tín dụng.

Việt Nam sẽ vượt bẫy thu nhập trung bình theo cách nào

Việt Nam nỗ lực trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao và thu nhập cao vào năm 2035 và 2045. Tuy nhiên, chúng ta phải vượt qua thách thức không hề nhẹ, nhất là về thể chế.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt, nhà lãnh đạo cải cách tâm huyết

Thủ Tướng Võ Văn Kiệt là nhà lãnh đạo đi tiên phong trong thực hiện cải cách và hội nhập của đất nước ta. Ông đã dũng cảm thực hiện những quyết định đột phá tầm chiến lược để đưa đất nước đi lên.

Tầm nhìn quốc gia Qatar qua lăng kính World Cup

Qatar đã làm nên lịch sử khi lần đầu tiên đưa sự kiện thể thao được theo dõi nhiều nhất trên toàn cầu đến Thế giới Ả Rập và Hồi giáo.

Ông Sáu Dân và đổi mới thể chế

Ngày 9/8/1995, trước Đại hội Đảng lần thứ 8, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã gửi một bức thư tâm huyết cho Bộ Chính trị nêu quan điểm, tư tưởng, khuyến nghị và cảnh báo về một số vấn đề có tầm chiến lược đối với đất nước vào thời điểm lịch sử đó.

‘Ý Đảng, lòng Dân’

Hôm qua, một người bạn của tôi thông báo, chị đã không rút trước hạn món tiền gửi ngân hàng đang được kiểm soát đặc biệt. Tôi biết, tâm lý chị cũng khá cồn cào vì chị liên tục hỏi ý kiến của tôi trong cả tuần trước.

Nhà lãnh đạo dám chịu trách nhiệm “phá rào”

“Sử học không nên chỉ đánh giá một con người xem họ đạt đến đỉnh cao nào mà còn phải xem khi họ nằm xuống, đã có bao nhiêu dòng nước mắt”.

Nhà giáo là nhân tố cốt lõi quyết định sự thành công của đổi mới giáo dục

Bộ trưởng GĐ-ĐT Nguyễn Kim Sơn bày tỏ, nhà giáo là nguồn lực quan trọng nhất của ngành. Đầu tư cho nhà giáo chính là yếu tố nền tảng của nền tảng, quyết định đến chất lượng và sự thành công của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.