Chính phủ vay dự trữ ngoại hối: Cảnh báo nguy cơ

Việc Chính phủ vay quá nhiều từ dự trữ ngoại tệ có cạn nguồn dự trữ, dẫn tới tăng nguy cơ khủng hoảng cán cân thanh toán, hoặc ảnh hưởng tới tỷ giá.

- Việc Chính phủ vay quá nhiều từ dự trữ ngoại tệ có cạn nguồn dự trữ, dẫn tới tăng nguy cơ khủng hoảng cán cân thanh toán, hoặc ảnh hưởng tới tỷ giá.

Vừa qua NHNN vừa được giao phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch & Đầu tư nghiên cứu, đề xuất cơ chế cho ngân sách vay từ nguồn dự trữ ngoại hối Nhà nước. Đây là xu thế không tránh khỏi và là sự phát triển, tiến tới thể chế hóa và luật hóa các quan hệ giữa Chính phủ và NHNN. Đồng thời tiến tới tăng tính độc lập của NHNN tại Việt Nam.

Trên thế giới, hầu hết các ngân hàng trung ương (NHTW) độc lập với chính phủ. Sự độc lập này là điều cần thiết để NHTW có thể theo đuổi chính sách có tác động tích cực lên tăng trưởng và ổn định kinh tế trong dài hạn. Nếu không được độc lập với chính phủ, NHTW có thể nới lỏng chính sách tiền tệ quá mức theo yêu cầu của chính phủ (để kích thích tăng trưởng kinh tế), dễ dẫn tới biến động kinh tế và gây ra lạm phát.

Trên thế giới, việc chính phủ vay NHTW không hiếm, nhưng thường chỉ giới hạn ở vay tạm ứng (rất ngắn hạn) hoặc vay cho nhu cầu ổn định nguồn thu khi thu thuế không ổn định (vay khi thu thuế ít và sẽ trả lại khi khoản thu từ thuế tăng). Các khoản văn thường được dứt điểm trong một năm tài chính. Hạn chế NHTW cho chính phủ vay được coi là rất quan trọng để xây dựng mức tín nhiệm của NHTW, một thành phần quan trọng để đạt được chính sách tiền tệ hiệu quả.

{keywords}

Nếu NHNN cho Chính phủ vay với khoản thời gian dài (vài năm) có thể không đúng với đa số thông lệ quốc tế.

Theo một gần đây nghiên cứu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong tổng số 152 nước trên thế giới được nghiên cứu, hai phần ba hoặc cấm ngân hàng trung ương cho chính phủ vay hoặc hạn chế ở vay ngắn hạn. Các nước phát triển và một số lượng lớn của các nước có cơ chế tỷ giá hối đoái linh hoạt đều rất hạn chế việc NHTW cho chính phủ vay. Khi các khoản vay ngắn hạn được cho phép, trong hầu hết các trường hợp lãi suất thị trường được áp dụng, số tiền cho vay chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ của tổng thu ngân sách.

Tại các nước đang phát triển, việc NHTW cho chính phủ vay thường phổ biến hơn. Hơn một nửa số nước này cho chính phủ vay dưới hình thức ứng trước, chỉ một phần tư (24%) cho phép vay dài hạn hơn.

Tại các nước không cấm, thường quy định trong luật rất rõ ràng về các điều kiện NHTW cho chính phủ vay. Sáu khía cạnh cụ thể cần được luật hóa gồm: khối lượng tạm ứng trước tối đa; khối lương cho vay dài hạn tối đa; ai quyết định các điều kiện vay (ngân hàng hay chính phủ); đối tượng hưởng lợi; thời hạn vay; và lãi suất.

{keywords}

Việc Chính phủ vay quá nhiều từ dự trữ ngoại tệ có cạn nguồn dự trữ, dẫn tới tăng nguy cơ khủng hoảng cán cân thanh toán, hoặc ảnh hưởng tới tỷ giá.

Cụ thể, trong 40 nước luật hóa cho phép NHTW cho chính phủ vay (chứ không chỉ tạm ứng), đa số các khoản cho vay chỉ được kéo dài tối đa 6 tháng, một vài nước cho tối đa 1 năm. Đối tượng hưởng lợi là chính phủ trung ương chứ không phải chính quyền địa phương hay doanh nghiệp nhà nước. Một số nước cho phép NHTW cho chính quyền địa phương vay như Canada, hay Ấn độ, do đặc điểm đất nước gồm nhiều bang.

Đa số các khoản vay đều bị tính lãi suất để buộc chính phủ có trách nhiệm với khoản vay. Lãi suất thường do NHTW áp đặt theo thông lệ thị trường. Một số nước châu Á như Ấn độ, Nhật Bản và Malaysia, lãi suất là do chính phủ và NHTW đàm phán. Ở đây, chúng ta cần làm rõ rằng tại các nước trên thế giới, NHTW thường có vị thế độc lập so với chính phủ, nên việc NHTW cho chính phủ vay này như là một giao dịch giữa hai thực thể tương đương nhau.

Việc để chính phủ quyết định mức lãi suất cho các khoản vay từ NHTW sẽ làm giảm quyền tự chủ và sự tín nhiệm của ngân hàng trung ương, và khuyến khích chính phủ vay thêm ngân hàng trung ương chứ không huy động từ các kênh truyền thống khác. Nếu lãi suất quá thấp sẽ càng khuyến khích chính phủ sử dụng NHTW như một kênh huy động tài chính và điều này là không tốt.

Ở hầu hết các nước, tạm ứng và vay không được vượt quá 10 % của thu ngân sách của năm tài chính trước đó hoặc trung bình của ba năm tài chính mới nhất. Nếu cho vay quá nhiều sẽ ảnh hưởng lớn tới năng lực của NHTW, đồng thời tăng nguy cơ không trả nợ của chính phủ cho NHTW. Nhiều nước quy định rõ chế tài nếu chính phủ không thanh toán nợ cho NHTW đúng hạn, như phong tỏa tài khoản hay không cho vay các năm sau.

Tại Việt Nam, nếu NHNN cho Chính phủ vay với khoản thời gian dài (vài năm) có thể không đúng với đa số thông lệ quốc tế. Cho vay dài với mục đích khác với mục đích ổn định ngắn hạn, ở đây là mục đích phát triển có thể gây ra một số ảnh hưởng xấu: giảm tính độc lập của NHNN, giám mức tín nhiệm của NHNN, có thể gây lãng phí nếu chính phủ không có ràng buộc dẫn tới chi tiêu không cận thận. Đồng thời việc tăng cung tiền trên thị trường có thể gây ra lạm phát.

Việc chính phủ vay quá nhiều từ dự trữ ngoại tệ có cạn nguồn dự trữ, dẫn tới tăng nguy cơ khủng hoảng cán cân thanh toán, hoặc ảnh hưởng tới tỷ giá. Đồng thời giảm dự trữ ngoại tệ sẽ ảnh hưởng về nhiều mặt, nhất là an ninh tài chính tiền tệ. Vì vậy, ngoài việc luật hóa quá trình vay, chính phủ cần cân nhắc rất kỹ việc vay từ NHNN, đặc biệt lại là lấy từ dự trữ ngoại tệ.

Trần Thăng Long

tin nổi bật

Loại quả nghe tên nghèo, lại thành "mỏ vàng" bán thu tiền triệu

Trái bần miền Tây nay đã "lên đời" trở thành đặc sản nổi tiếng, thậm chí còn được xuất khẩu sang nhiều nước như Canada, Đức, Australia...

Giá xăng còn bao nhiêu nếu được giảm loạt thuế?

Giá xăng đang đứng trước cơ hội giảm mạnh khi được đề xuất giảm thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế môi trường và một phần thuế VAT.

Top 10 công ty công nghệ uy tín năm 2022

Ngày 05/7/2021, Công ty cổ phần Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report) chính thức công bố danh sách Top 10 Công ty Công nghệ Uy tín năm 2022.

Đằng sau cú rơi của Bitcoin và tiền mã hóa

Hàng loạt sự kiện cùng lúc giáng đòn lên Bitcoin và những loại tiền mã hóa khác. Bitcoin mất hơn 72% giá trị so với mức đỉnh, 1.200 tỷ USD bốc hơi khỏi thị trường.

Tài sản của 10 người giàu nhất thế giới bốc hơi 250 tỷ USD

Trong danh sách 10 tỷ phú giàu nhất thế giới, số lượng tỷ phú xuất thân từ Mỹ chiếm đến 80%, phần lớn hoạt động trong lĩnh vực công nghệ.

Mua vàng SJC từ đầu năm, nay lãi bao nhiêu?

Nếu khách mua vàng SJC từ đầu năm (tháng 1, tháng 2) và bán ở thời điểm hiện tại có thể lãi 5,5 - 6,4 triệu đồng/lượng.

Chơi với tỷ phú Phạm Nhật Vượng, ông lớn xăng dầu tính trước tương lai

Ông lớn số 2 trên thị trường bán lẻ xăng dầu Việt Nam với hơn 3.500 cửa hàng trên cả nước hợp tác với tỷ phú Phạm Nhật Vượng nhằm giúp VinFast đẩy nhanh quá trình bỏ xe xăng làm xe điện.

Kinh tế tăng trưởng top đầu, lạ thay chứng khoán vẫn giảm mạnh

Thị trường chứng khoán về ngắn hạn có thể hồi phục tiếp nhưng trung hạn vẫn nằm trong xu hướng giảm cho dù nền kinh tế tăng trưởng cao top đầu thế giới. Dòng tiền eo hẹp tác động tiêu cực tới giá cổ phiếu.

Giá vàng hôm nay 5/7: Nước Mỹ tồi tệ nhất 50 năm, vàng tức thì tăng mạnh

Giá vàng hôm nay 5/7 trên thị trường quốc tế tăng trở lại sau khi rớt về sát ngưỡng 1.800 USD/ounce trong bối cảnh chứng khoán Mỹ ghi nhận 6 tháng đầu năm tồi tệ nhất kể từ 1970.

BĐS ngột thở: Doanh nghiệp tắc dòng tiền, thị trường cạn nguồn cung

Tình trạng doanh nghiệp bất động sản (BĐS) đồng loạt chủ động cắt giảm đầu tư, nằm chờ chính sách vì vướng cả pháp lý lẫn dòng tiền không chỉ thu hẹp cửa mua nhà của người dân, mà còn đe dọa đà phục hồi kinh tế hậu Covid-19.

Ngân hàng Nhà nước dấn mạnh, loạt NH thương mại tăng tỷ giá USD

Ngày 4/7, phiên giao dịch đầu tiên trong tuần, hàng loạt ngân hàng thương mại đã nâng tỷ giá khá mạnh so với phiên cuối cùng của tuần trước, sau động thái nâng mạnh giá bán USD ra thị trường của Ngân hàng Nhà nước.

Loạt sự cố gây mất điện ở Hà Nội và nhiều địa bàn phía Bắc

Nguyên nhân ban đầu được xác định do thời tiết nắng nóng làm tiêu thụ điện tăng cao và một số tổ máy phát điện bị sự cố gây dao động điện áp, sau đó gây gián đoạn cung cấp điện một số khách hàng ở phía Bắc.

Lừa đảo ép vay tiền nặng lãi hay chiếm đoạt tài sản qua hình thức "chuyển khoản nhầm"

Gần đây, nhiều người bỗng nhiên được "chuyển tiền nhầm" vào tài khoản và ngay sau đó có người lạ liên hệ hỗ trợ về khoản tiền "chuyển nhầm" trên. Tuy nhiên, các chủ tài khoản cần hết sức cảnh giác vì có thể đây là chiêu trò lừa đảo.

Cơ hội ‘Tự do tuổi 50’ cho người dám hành động

Nhiều người cho rằng lựa chọn nghề nghiệp đúng và phù hợp giúp mang đến một cuộc sống tự do đúng nghĩa. Đủ vững vàng tài chính và trải nghiệm thực tế, 50 được xem là mốc tuổi “vàng” để tận hưởng thành quả từ công việc và cảm nhận giá trị của tự do.

Loại quả 'gây thương nhớ' vào mùa, giá chát gần 200.000 đồng/kg vẫn cháy hàng

Thị đầu mùa đang được rao bán với giá gần 200.000 đồng/kg và cháy hàng liên tục vì được nhiều người săn mua.