Chuyển từ truyền đạt một chiều sang tương tác đa nền tảng
Theo đánh giá của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) thời gian qua đã có chuyển biến rõ nét.
Nếu trước đây, thông tin pháp luật chủ yếu được truyền đạt qua các hội nghị, lớp tập huấn trực tiếp, thì hiện đang dần chuyển sang môi trường số với tính tương tác cao hơn. Các nền tảng như cổng thông tin điện tử, mạng xã hội (Facebook, Zalo), hệ thống phát thanh - truyền hình trực tuyến… đã trở thành kênh phổ biến pháp luật quan trọng.
Số liệu thống kê mới đây của Bộ Dân tộc và Tôn giáo cho thấy, trong giai đoạn 2021-2024, đã có gần 250.000 nội dung liên quan đến PBGDPL được đăng tải trên các nền tảng số, góp phần mở rộng đáng kể phạm vi tiếp cận thông tin pháp luật. Không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, các nền tảng này còn cho phép người dân phản hồi, đặt câu hỏi và được giải đáp trực tiếp, tạo nên cơ chế tương tác hai chiều.
Đáng chú ý, nhiều dạng thức truyền thông số mới đã được áp dụng như video ngắn, infographic, tài liệu điện tử, thi trực tuyến…
Việc số hóa tài liệu pháp luật, xây dựng các thư viện điện tử, kho dữ liệu dùng chung cũng đang được thúc đẩy, giúp người dân có thể tra cứu thông tin mọi lúc, mọi nơi. Đây là bước chuyển quan trọng, từ “truyền đạt” sang “tra cứu chủ động”, góp phần hình thành thói quen tiếp cận pháp luật trong môi trường số.
Gia tăng khả năng “cá thể hóa” thông tin
Một ưu thế nổi bật của chuyển đổi số là khả năng “cá thể hóa” nội dung thông tin, điều mà các phương thức truyền thông truyền thống khó đạt được.
Trong thực tiễn triển khai, nhiều địa phương đã bước đầu phân nhóm đối tượng để xây dựng nội dung PBGDPL phù hợp, chẳng hạn như thanh niên, phụ nữ, người có uy tín, đồng bào theo từng dân tộc… Các nền tảng số cho phép điều chỉnh nội dung, hình thức thể hiện theo từng nhóm, giúp thông tin trở nên gần gũi và dễ tiếp nhận hơn.
Ví dụ, với thanh niên, các nội dung pháp luật được thể hiện dưới dạng video ngắn, đồ họa trực quan; với người cao tuổi, nội dung được truyền tải qua audio hoặc các chương trình phát thanh. Một số nơi đã thử nghiệm xây dựng sản phẩm truyền thông bằng tiếng dân tộc dưới dạng clip, file âm thanh, bước đầu nhận được phản hồi tích cực.
Bên cạnh đó, việc tích hợp PBGDPL với các dịch vụ công trực tuyến cũng mở ra hướng tiếp cận mới. Khi người dân thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường số, họ đồng thời được tiếp cận với các quy định pháp luật liên quan, qua đó nâng cao nhận thức một cách tự nhiên, không áp đặt.
Tuy nhiên, mức độ “cá thể hóa” hiện nay vẫn còn ở giai đoạn ban đầu, chưa đồng đều giữa các địa phương. Vẫn còn dư địa lớn để nâng cao hiệu quả giảm nghèo thông tin pháp luật ở vùng DTTS&MN trong thời gian tới.
Một số hạn chế cần khắc phục
Bên cạnh những kết quả tích cực, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác PBGDPL ở nhiều vùng DTTS&MN còn mang tính hình thức, thiếu chiều sâu. Một số nội dung số chưa được thiết kế phù hợp với đặc thù người dùng, còn nặng về văn bản, thiếu tính trực quan, khó tiếp cận đối với người dân có trình độ học vấn hạn chế.
Bên cạnh đó, vẫn thiếu sự liên thông giữa các nền tảng PBGDPL. Dữ liệu pháp luật còn phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau, chưa được chuẩn hóa, gây khó khăn cho việc tra cứu và khai thác thông tin.
Đáng lưu ý, chuyển đổi số đòi hỏi sự thay đổi trong tư duy và phương thức làm việc của đội ngũ cán bộ. Thế nhưng, ở một số nơi, năng lực số của cán bộ cơ sở còn hạn chế, việc khai thác các công cụ công nghệ chưa hiệu quả. Điều này khiến tiềm năng của chuyển đổi số chưa được phát huy đầy đủ.
Mặt khác, vẫn còn không ít rào cản về hạ tầng, ngôn ngữ và thói quen tiếp nhận thông tin của người dân. Chẳng hạn về hạ tầng công nghệ, ở nhiều vùng sâu, vùng xa, chất lượng kết nối Internet còn thấp, thiết bị tiếp cận thông tin chưa phổ biến, khiến việc triển khai các nền tảng số gặp khó khăn. Khoảng cách số giữa các vùng miền vẫn là rào cản lớn trong việc bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của người dân.
Về "điểm nghẽn" ngôn ngữ, phần lớn nội dung pháp luật trên môi trường số hiện nay vẫn sử dụng tiếng phổ thông, trong khi nhiều đồng bào dân tộc thiểu số chưa thành thạo ngôn ngữ này. Việc thiếu các sản phẩm số bằng tiếng dân tộc khiến hiệu quả truyền thông ở không ít địa phương chưa đạt như kỳ vọng.
Có thể thấy, chuyển đổi số đang mở ra một hướng đi mới cho công tác giảm nghèo thông tin ở vùng DTTS&MN. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả cơ hội này, cần một cách tiếp cận đồng bộ hơn, từ hoàn thiện hạ tầng, phát triển nội dung phù hợp đến nâng cao năng lực cho đội ngũ thực thi ở cơ sở.
.svg){kind=icon}
