
Trong số 28 người bị truy tố ở vụ án khai thác trái phép quặng titan trị giá hơn 1.508 tỷ đồng, bị can Huang ShangXia (tức Hoàng Thượng Hạ, quốc tịch Trung Quốc) bị truy tố về tội Buôn lậu.
Hoàng Thượng Hạ sống ở Việt Nam từ năm 2009, chung sống như vợ chồng với bị can Trần Thị Lê Vi Vân. Hạ làm nghề kinh doanh mua bán khoáng sản, là nhân viên Công ty Guangxi Liufeng Mining và cộng tác mua hàng cho 2 công ty khác tại Trung Quốc.
Để có nguồn quặng chuyển về Trung Quốc cho các công ty trên, từ năm 2023-2024, Hoàng Thượng Hạ thỏa thuận, đặt vấn đề với ông Phan Thành Muôn (Chủ sở hữu CTCP Tập đoàn Khoáng sản Đầu tư Hưng Thịnh) và Nguyễn Thị Phương Thu (nhân viên kinh doanh Công ty Sông Bình) về việc mua ilmenite (một loại khoáng vật oxit sắt-titan).
Nhân viên quốc tịch Trung Quốc này thuê và thông qua pháp nhân Công ty Châu Thành và Công ty Tân Việt Trung ký hợp đồng mua quặng của Công ty Tú Doanh (thuộc hệ sinh thái Tập đoàn Khoáng sản Đầu tư Hưng Thịnh) và Công ty Sông Bình, ký hợp đồng bán quặng cho các công ty tại Trung Quốc.

Tuy nhiên, ilmenite của Công ty Tú Doanh và Công ty Sông Bình chỉ có hàm lượng TiO2 đạt 51-52%. Trong khi đó, theo quy định, quặng iImenite đủ điều kiện xuất khẩu phải đạt TiO2 từ 56% trở lên.
Vì vậy, Hạ với sự giúp đỡ của vợ đã tìm cách hợp thức hồ sơ, tráo mẫu ilmenite để xuất khẩu hàng sang bên kia biên giới. Cụ thể, bị can Phùng Văn Thành (Giám đốc Công ty Châu Thành) đã nhận tiền của vợ chồng Hạ thuê Đỗ Tiến Hải (Giám đốc Công ty TNHH Hưng Hà) để hoàn thiện các thủ tục hải quan.
Tráo đổi mẫu giám định quặng
Do mẫu Ilmenite trong các container hàng thực xuất của Hạ chưa đạt hàm lượng để xuất khẩu nên Hải chủ động liên hệ, gặp ông Lê Văn Hưng (cựu cán bộ hải quan khu vực 1) tìm cách giải quyết.
Hải đề nghị ông Hưng cho sử dụng mẫu ilmenite có hàm lượng TiO2 trên 56% (đạt tiêu chuẩn xuất khẩu) do Hải đưa để mang đi giám định thay vì sử dụng mẫu Ilmenite trong các container hàng thực xuất để giám định. Giám đốc Công ty TNHH Hưng Hà thỏa thuận bồi dưỡng cho cán bộ hải quan 3-9 triệu đồng/container và ông Hưng đã gật đầu đồng ý.
Được sự tiếp tay của cán bộ hải quan, từ năm 2023–2024, Hạ đã thông qua pháp nhân Công ty Châu Thành mua 28.000 tấn ilmenite của Công ty Tú Doanh và Công ty Sông Bình, tổng giá trị hơn 81 tỷ đồng, sau đó mở 22 tờ khai xuất lậu cho 3 công ty tại Trung Quốc 27.997,32 tấn ilmenite, tổng giá trị hơn 3,8 triệu USD, tương đương hơn 95 tỷ đồng.
Cáo trạng xác định, ông Lê Văn Hưng được giao nhiệm vụ kiểm hóa hàng xuất khẩu của Công ty Châu Thành. Cán bộ hải quan này biết rõ quặng ilmenite mà Công ty Châu Thành đứng tên mở tờ khai hải quan có hàm lượng TiO2 đạt 51-52% là không đủ điều kiện xuất khẩu.
Tuy nhiên, từ tháng 1-8/2024, ông Hưng đã 22 lần gặp Hải cùng một người khác để tráo đổi mẫu giám định.
Bị can Hưng đã thỏa thuận và nhận hơn 8,5 tỷ đồng từ Đỗ Tiến Hải để làm trái quy định kiểm hóa, nhận và tráo mẫu quặng ilmenite đủ điều kiện xuất khẩu để giám định, giúp Công ty Châu Thành xuất lậu 27.997,32 tấn ilmenite, tổng giá trị hơn 3,8 triệu USD, tương đương hơn 95 tỷ đồng.
Hành vi của ông Hưng bị cáo buộc đã phạm vào tội Nhận hối lộ. Trong khi đó, Hoàng Thượng Hạ và Trần Thị Lê Vi Vân bị cho là đã phạm vào tội Buôn lậu, trong đó Hạ đóng vai trò chủ mưu, cầm đầu.


