Đề xuất chủ nền tảng cùng đóng bảo hiểm xã hội cho tài xế công nghệ

Chiều 29/9, tại hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách lần thứ nhất, các đại biểu đã cho ý kiến về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH).

Về đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, Chính phủ đề xuất bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia BHXH bắt buộc.

Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) tán thành về nguyên tắc mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc với nhóm các đối tượng trên. Tuy nhiên, ông cho rằng hai khái niệm trên có phạm vi rất rộng, vì vậy cần xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc.

Với người làm việc trên nền tảng số, ông đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công, giá dịch vụ hoặc quyền tiếp tục làm việc của người cung cấp dịch vụ. Đồng thời cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng có thu nhập không đều hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Theo ông Bình, trước khi quy định nghĩa vụ bắt buộc cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng, phần trách nhiệm của người lao động và nền tảng cũng như chế độ được hưởng.

Nếu người lao động phải tự gánh toàn bộ mức đóng như một cá nhân kinh doanh độc lập trong khi thu nhập thấp và biến động, chính sách có thể làm giảm khả năng tham gia. Chính phủ cần nghiên cứu cơ chế đóng linh hoạt và hỗ trợ phù hợp cho nhóm thu nhập thấp, đồng thời tránh đóng trùng khi người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc theo quan hệ lao động khác.

Thống nhất với việc bổ sung nhóm đối tượng trên (trong đó có tài xế xe công nghệ), đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (đoàn TPHCM) nhìn nhận, đây là nhóm lao động có việc làm và thu nhập thực tế, chịu sự quản lý, điều phối ở mức độ đáng kể của doanh nghiệp nền tảng. Tuy nhiên, họ chưa được bảo đảm đầy đủ quyền lợi an sinh tương xứng với tính chất và mức độ rủi ro công việc.

Quy định của dự thảo mới mang tính nguyên tắc, chưa xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.

Bà Thúy đề xuất bổ sung định nghĩa khái niệm “người làm việc trên nền tảng số”, cũng như xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm (nền tảng hay cá nhân) và mối quan hệ với quy định về quan hệ lao động. Tiêu chí định lượng của “thu nhập ổn định, thường xuyên” cũng cần được bổ sung để thuận lợi cho việc thực hiện, tránh sự mơ hồ khi triển khai.

Đáng chú ý, bà cũng đề xuất xác định tài xế công nghệ là nhóm đối tượng riêng thuộc BHXH bắt buộc và là nhóm đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Do đây là lực lượng lao động lớn (khoảng hơn 700.000 tài xế).

Bà Thúy nhìn nhận, nếu quy định trong luật sẽ góp phần bảo vệ tốt hơn về an sinh xã hội cho lực lượng lao động rất lớn đang hiện hữu và đóng góp lớn vào nền kinh tế.

Nữ đại biểu cũng cho rằng việc tham gia BHXH bắt buộc không nên phụ thuộc hoàn toàn vào việc quan hệ giữa tài xế và doanh nghiệp nền tảng đã được xác định là quan hệ lao động theo hợp đồng lao động hay chưa.

Đồng thời, bà đề xuất tính toán các tiêu chí tham gia BHXH cho nhóm lao động trên nền tảng số. Bởi thu nhập của tài xế biến động theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, tình trạng sức khỏe, phương tiện và số lượng nền tảng mà tài xế tham gia.

Vì vậy, bà đề nghị thay tiêu chí định tính bằng các tiêu chí có thể xác định, kiểm chứng và tổng hợp, như: Số ngày hoặc số giờ hoạt động trên nền tảng; số chuyến xe hoặc giao dịch đã hoàn thành; mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp nền tảng.

Bà cũng đề xuất doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm cùng đóng BHXH, không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng như người tham gia BHXH tự nguyện. Hiện nay, doanh nghiệp nền tảng có quyền quyết định hoặc tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng - phạt và quyền duy trì tài khoản nên phải có trách nhiệm chia sẻ chi phí an sinh.

Bà gợi mở có thể nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước.

Nhà nước có chính sách hỗ trợ đối với tài xế có thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn đầu chuyển từ bảo hiểm xã hội tự nguyện sang bảo hiểm xã hội bắt buộc. Doanh nghiệp nền tảng có trách nhiệm khấu trừ phần tài xế phải đóng, bổ sung phần thuộc trách nhiệm của doanh nghiệp và chuyển đầy đủ, đúng thời hạn vào quỹ bảo hiểm xã hội.

Cần làm rõ thế nào là thu nhập thường xuyên, thu nhập nào làm căn cứ đóng BHXH

Phát biểu cùng vấn đề, đại biểu Lý Thị Lan (Tuyên Quang) cho rằng khi chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc đối với đóng BHXH với các nhóm đối tượng trên, luật phải đủ rõ về đối tượng, thời điểm và căn cứ đóng.

Bà Lan nhìn nhận nhóm này rất đa dạng khi có người làm thường xuyên, làm thời vụ, làm nhiều nền tảng cùng lúc. Nếu chỉ quy định tiêu chí "có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên" thì khi triển khai vẫn phải giải thích "thế nào là thường xuyên, thu nhập nào làm căn cứ đóng"...

Đại biểu đề nghị xác định ngay trong luật các tiêu chí có tính nguyên tắc để nhận diện đối tượng; còn mức đóng, phương thức thu và lộ trình giao cơ quan có thẩm quyền quy định.

Đại biểu Lâm Văn Đoan (đoàn Lâm Đồng) cũng băn khoăn khi nhóm người làm việc trên nền tảng số là nhóm đối tượng mới, lần đầu xuất hiện trong các đối tượng lao động được pháp luật điều chỉnh.

Nhóm lao động này đang phổ biến trên thị trường lao động và ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, các hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, BHXH và nhiều quy định về tiêu chuẩn lao động, an sinh xã hội khác chưa kịp thời điều chỉnh nhóm này, dẫn đến khoảng trống pháp lý.

"Khi xuất hiện một hình thái lao động mới, tất cả quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ và hình thành cơ chế pháp lý mới khác với cơ chế truyền thống", ông Đoan phân tích và đề nghị đánh giá tác động, nghiên cứu kỹ nhóm đối tượng này.