Việt Nam đã đạt GDP bình quân khoảng 5.000 USD/người nhưng vẫn giữ ngưỡng 75 tuổi mới được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội - cao hơn khuyến nghị quốc tế. Vì thế, chuyên gia đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp xuống 65.
LỜI TÒA SOẠN
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh, đặt ra yêu cầu mở rộng mạng lưới an sinh cho người cao tuổi, nhất là những người không có lương hưu.
Đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 xuống 65 tuổi vì thế đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Đây không chỉ là câu chuyện mở rộng diện thụ hưởng cho hàng triệu người cao tuổi mà còn đặt ra nhiều vấn đề về tính bền vững của hệ thống an sinh, khả năng cân đối ngân sách và động lực tham gia bảo hiểm xã hội.
Qua góc nhìn của các chuyên gia hàng đầu về dân số, kinh tế và chính sách xã hội, tuyến bài của VietNamNet phân tích những lợi ích, băn khoăn và điều kiện cần thiết để hiện thực hóa đề xuất này, đồng thời chỉ ra khoảng trống an sinh đang tồn tại và những giải pháp dài hạn nhằm bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau khi Việt Nam bước vào giai đoạn dân số già.
Đề xuất được GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), đưa ra trong bối cảnh Việt Nam già hóa dân số rất nhanh, sắp chuyển sang giai đoạn dân số già.
Đề xuất hạ tuổi hưởng trợ cấp xuống 65
Hiện, theo quy định của Việt Nam, độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội là 75 tuổi với trường hợp thông thường và 70 tuổi đến dưới 75 tuổi với trường hợp thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo. Theo GS Cử, mặc dù điều kiện hưởng trợ cấp đã được mở rộng hơn trước nhưng độ bao phủ vẫn còn thấp.
Ông dẫn số liệu cho thấy, năm 2025 mới khoảng 42% người sau độ tuổi nghỉ hưu có lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội (khoảng 6 triệu người), thấp hơn nhiều so với một số nước trong khu vực như Trung Quốc (95%) hay Thái Lan (93%). Còn khoảng 8,51 triệu người sau độ tuổi nghỉ hưu (chiếm 58%) chưa thuộc diện bao phủ của hệ thống bảo hiểm xã hội.
GS.TS Nguyễn Đình Cử. Ảnh: Võ Thu
Tại hội thảo hoàn thiện Báo cáo tổng kết thi hành Luật Người cao tuổi năm 2009, tạo cơ sở xây dựng dự thảo Luật sửa đổi mới đây, GS Cử kiến nghị công dân Việt Nam từ 65 tuổi trở lên, nếu không có lương hưu hoặc các khoản trợ cấp xã hội thường xuyên, sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng từ ngân sách. Mức trợ cấp sẽ được thiết kế tăng dần theo từng nhóm tuổi thay vì áp dụng chung một mức như hiện nay.
Theo GS Cử, việc lựa chọn mốc 65 tuổi phù hợp hơn với xu hướng quốc tế cũng như thực tiễn già hóa dân số tại Việt Nam.
Ông cho biết tuổi thọ trung bình của người Việt đã tăng từ 69,1 tuổi năm 1999 lên 74,7 tuổi năm 2024; tuổi nghỉ hưu cũng tiếp tục được điều chỉnh tăng. Nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế đều sử dụng ngưỡng 65 tuổi để xác định người cao tuổi.
Theo vị chuyên gia về dân số này, ngay từ năm 1967, Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về người tàn tật, tuổi già và tử tuất đã khuyến nghị các quốc gia trợ cấp xã hội đối với người từ 65 tuổi trở lên không có lương hưu. Trong khi đó, GDP bình quân đầu người của Việt Nam hiện đã đạt khoảng 5.000 USD/người, song chuẩn tuổi hưởng trợ cấp vẫn cao hơn khuyến nghị này.
Ngoài ra, tuổi thọ giữa các địa phương cũng có sự chênh lệch lớn. Chẳng hạn, tuổi thọ trung bình của nam giới tại Lai Châu chỉ khoảng 62,9 tuổi, trong khi nữ giới tại TPHCM hay nhiều tỉnh Đông Nam Bộ đều trên 79 tuổi. Việc áp dụng cùng một ngưỡng 75 tuổi trên phạm vi cả nước vì vậy được cho là chưa hợp lý.
Kiến nghị phân nhóm người cao tuổi để có chính sách phù hợp
Ngoài ra, GS Cử kiến nghị sửa khái niệm người cao tuổi trong Luật theo hướng xác định người cao tuổi là công dân từ 65 tuổi trở lên, đồng thời phân thành ba nhóm: sơ lão (65-69 tuổi), trung lão (70-79 tuổi) và đại lão (từ 80 tuổi trở lên).
Bộ Y tế cho rằng quy định hiện hành xác định người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên bộc lộ bất cập. Ảnh: Hoàng Hà
Mỗi nhóm tuổi có tình trạng sức khỏe, mức độ phụ thuộc và khả năng tham gia hoạt động kinh tế - xã hội khác nhau. Đa số người từ 65-69 tuổi vẫn còn khả năng lao động, sinh hoạt độc lập trong khi nhóm từ 80 tuổi trở lên thường mắc nhiều bệnh mạn tính và cần chăm sóc nhiều hơn. Do đó, chính sách cần được thiết kế theo từng nhóm tuổi thay vì áp dụng chung.
Quan điểm này cũng được Bộ Y tế nêu trong dự thảo Báo cáo tổng kết thi hành Luật Người cao tuổi. Bộ cho rằng quy định hiện hành xác định người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên đã bộc lộ bất cập do sự khác biệt lớn về sức khỏe, khả năng lao động và nhu cầu chăm sóc giữa người mới ngoài 60 tuổi với nhóm tuổi rất cao.
Theo Bộ Y tế, việc phân nhóm người cao tuổi sẽ giúp phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, xây dựng chính sách phù hợp với đặc điểm của từng nhóm, đồng thời đáp ứng yêu cầu chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào bảo trợ sang chăm sóc dài hạn và phát huy vai trò của người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số.
Đề xuất hạ 10 tuổi hưởng trợ cấp hưu trí của chuyên gia nhận được nhiều sự đồng tình song cũng làm dấy lên băn khoăn về mốc tuổi phù hợp để bảo đảm công bằng với tuổi nghỉ hưu đang điều chỉnh tăng theo lộ trình.
Các tỉnh, thành phố có thể mở rộng chính sách hỗ trợ tiền hoặc hiện vật cho phụ nữ sinh con, sinh đủ 2 con, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ dưới 3 tuổi nhằm khuyến sinh, giảm mất cân bằng giới tính khi sinh.
Gia đình sinh hai con gái có thể được miễn, giảm học phí, hỗ trợ mua bảo hiểm y tế, sữa học đường cùng nhiều ưu đãi khác, nhằm hạ nhiệt sức nóng của tình trạng mất cân bằng giới khi sinh hiện nay.
.svg){kind=icon}
