Hơn 10 năm trôi qua, hình ảnh một nam công nhân bị điện giật trong lúc thi công tuyến đường sắt trên cao vẫn còn in đậm trong ký ức của ThS.BS Vũ Đình Hùng, Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.
"Người đàn ông đó khoảng 40 tuổi, được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng ngừng tuần hoàn sau tai nạn lao động. Dù các y bác sĩ đã huy động tối đa nhân lực, trang thiết bị và áp dụng mọi biện pháp hồi sức tích cực, phép màu đã không xảy ra.
Đó là một bệnh nhân còn rất trẻ. Chúng tôi đã làm tất cả những gì có thể nhưng cuối cùng vẫn không giữ được sự sống cho anh ấy. Lúc đó chúng tôi vừa bất lực vừa tiếc, anh ấy còn trẻ, là trụ cột của gia đình. Điều day dứt nhất là bệnh nhân không được hồi sinh tim phổi tại chỗ. Khi đến bệnh viện, dù có đầy đủ máy móc hiện đại, cơ hội cứu sống gần như đã khép lại", bác sĩ Hùng kể.
Ca bệnh sau đó được nhóm nghiên cứu của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội phối hợp với các chuyên gia Nhật Bản báo cáo trên một tạp chí quốc tế vào năm 2018. Với họ, đây không đơn thuần là một báo cáo lâm sàng, mà còn là lời cảnh báo về khoảng trống trong hệ thống cấp cứu ngoại viện ở Việt Nam.
Hơn 10 năm làm việc trong lĩnh vực hồi sức cấp cứu, bác sĩ Hùng cho biết những trường hợp để lại nhiều tiếc nuối nhất thường là các bệnh nhân trẻ tuổi bị ngừng tuần hoàn ngoại viện.
"Nhiều người hoàn toàn có thể được cứu sống nếu được ép tim đúng cách trong những phút đầu tiên. Nhưng thực tế, kỹ năng nhận biết và xử trí ngừng tuần hoàn trong cộng đồng hiện còn rất hạn chế", bác sĩ Hùng nói.
Từ những trăn trở đó, các bác sĩ của Bệnh viện Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Bạch Mai đã tham gia nghiên cứu đa trung tâm trong hệ thống dữ liệu ngừng tuần hoàn PAROS khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Kết quả cho thấy tỷ lệ bệnh nhân ngừng tuần hoàn ngoại viện tại Việt Nam được người chứng kiến thực hiện ép tim và hồi sinh tim phổi chỉ dưới 10% - một con số được đánh giá là rất thấp.
Theo bác sĩ Hùng, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc nhiều người chưa nhận biết được dấu hiệu ngừng tuần hoàn, không biết cách sơ cứu hoặc lo ngại làm sai, sợ liên quan đến trách nhiệm pháp lý.
"Trong khi đó, nếu không có bất kỳ sự can thiệp nào, cơ hội sống của bệnh nhân gần như bằng không. Chỉ cần một người biết ép tim đúng cách và thực hiện ngay tại hiện trường, khả năng cứu sống có thể thay đổi đáng kể", bác sĩ Hùng nhấn mạnh.
Từ những kết quả nghiên cứu trên, các bác sĩ đã triển khai nhiều chương trình đào tạo hồi sinh tim phổi cho cộng đồng. Tại Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, toàn bộ nhân viên y tế đều phải được đào tạo định kỳ về cấp cứu ngừng tuần hoàn, kiểm tra kỹ năng thường xuyên và tham gia các bài thực hành theo nhóm.
Ngoài bệnh viện, các chương trình đào tạo cũng được mở rộng tới trường học, doanh nghiệp, cơ quan và các tổ chức cộng đồng.
"Chúng tôi mong muốn kiến thức cấp cứu ngừng tuần hoàn được phổ cập rộng rãi giống như các nước phát triển, nơi kỹ năng này được đưa vào chương trình giáo dục phổ thông", bác sĩ Hùng cho biết.
Những nỗ lực này bắt đầu mang lại tín hiệu tích cực. Một trong những trường hợp gần đây là nam nhân viên cứu hộ hồ bơi bị ngừng tuần hoàn ngoại viện nhưng được người chứng kiến ép tim ngay tại hiện trường và sử dụng máy khử rung tự động trước khi xe cấp cứu tới. Bệnh nhân đã được cứu sống thành công, không di chứng.
Bên cạnh ép tim sớm, các chuyên gia đang thúc đẩy việc đưa máy khử rung tim tự động (AED) ra cộng đồng. Đây là thiết bị được thiết kế để người không phải nhân viên y tế vẫn có thể sử dụng sau khi được hướng dẫn cơ bản.
"Ở nhiều quốc gia, máy AED được đặt tại sân bay, trường học, trung tâm thương mại, nhà ga hay các địa điểm công cộng. Khi xảy ra ngừng tuần hoàn, việc ép tim kết hợp khử rung sớm có thể làm tăng đáng kể khả năng sống sót", bác sĩ Hùng cho biết.
Hiện nay, một số máy AED đã bắt đầu được trang bị tại các địa điểm công cộng và trên xe cấp cứu 115.
Theo bác sĩ Hùng, chuỗi sinh tồn trong cấp cứu ngừng tuần hoàn gồm nhiều mắt xích liên hoàn: Nhận biết sớm, gọi cấp cứu, hồi sinh tim phổi chất lượng cao, khử rung sớm, hồi sức nâng cao và điều trị chuyên sâu tại bệnh viện.
"Mắt xích yếu nhất hiện nay chính là giai đoạn ngoài cộng đồng. Nếu người bệnh được phát hiện sớm, được ép tim ngay và được tiếp cận khử rung kịp thời thì cơ hội sống sẽ tăng lên rất nhiều", nam bác sĩ này nhấn mạnh.
Bác sĩ Hùng cho rằng trong bối cảnh các bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa ngày càng gia tăng, nguy cơ ngừng tim đột ngột không chỉ xảy ra ở người cao tuổi mà còn xuất hiện ở người trẻ, kể cả khi đang chơi thể thao.
"Điều chúng tôi mong muốn nhất là bất kỳ ai trong cộng đồng cũng biết nhận ra ngừng tuần hoàn và dám hành động. Chỉ vài phút đầu tiên có thể quyết định sự sống còn của một con người", bác sĩ Hùng chia sẻ.
Nhận biết ngừng tuần hoàn không khó như nhiều người nghĩ
Theo bác sĩ Vũ Đình Hùng, để nhận biết ngừng tuần hoàn, chỉ cần nhớ hai dấu hiệu:
- Bệnh nhân mất ý thức hoàn toàn, gọi hỏi hay lay đều không đáp ứng.
- Bệnh nhân ngừng thở hoặc thở ngáp cá.
Bác sĩ nhấn mạnh người dân không cần cố gắng bắt mạch như nhân viên y tế chuyên nghiệp. Các khuyến cáo quốc tế cho thấy, trong trường hợp người dân không thể hoặc không muốn thổi ngạt, việc ép tim liên tục vẫn mang lại hiệu quả cứu sống đáng kể.
.svg){kind=icon}
