
Thanh thiếu niên dân tộc thiểu số đối mặt nhiều nguy cơ từ môi trường mạng
Quảng Trị và Tuyên Quang là hai địa phương có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Cũng như nhiều địa phương khác, hai tỉnh đang triển khai nhiều giải pháp nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, đồng thời trang bị kiến thức, kỹ năng để trẻ em và thanh thiếu niên vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số sử dụng Internet, mạng xã hội an toàn. Đây là vấn đề đáng quan tâm khi các em vừa ít có cơ hội tiếp cận tri thức, vừa có nguy cơ đối mặt với nhiều rủi ro trên không gian số do hạn chế về kiến thức, kỹ năng và sự hỗ trợ để tự bảo vệ mình.

Theo ông Phan Hữu Huyện, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Trị, Internet và các nền tảng mạng xã hội đã trở thành một phần quen thuộc trong học tập, giao tiếp và đời sống của học sinh. Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội tiếp cận tri thức phát triển năng lực sáng tạo và kết nối cộng đồng.
Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, trẻ em và thanh thiếu niên cũng đang phải đối mặt với nhiều nguy cơ như bị bắt nạt trực tuyến, dụ dỗ, lừa đảo, thao túng tâm lý, xâm phạm quyền riêng tư và phát tán hình ảnh gây tổn thương.
Điều đáng quan tâm là có những tổn thương không dễ nhận biết qua biểu hiện bên ngoài. Có những học sinh đang gặp khó khăn trên môi trường mạng nhưng không biết sẽ chia với ai, tìm kiếm sự trợ giúp từ đâu, thậm chí âm thầm chịu đựng và sợ hãi, mặc cảm hoặc sợ bị trách móc.
“Do vậy, bảo vệ học sinh trên không gian mạng không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức, hướng dẫn kiến thức sử dụng công nghệ mà còn đòi hỏi sự quan tâm, lắng nghe, đồng hành và trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội”, ông Phan Hữu Huyện nêu quan điểm.
Ở góc độ của tổ chức đang cùng các đối tác triển khai những dự án hỗ trợ trẻ em, thanh niên và nhất là trẻ em gái vị thành niên tại nhiều thôn, xã vùng dân tộc thiểu số, bà Lê Quỳnh Lan, Giám đốc Plan International Việt Nam nhận xét: Với thanh thiếu niên, thế giới số không còn là một không gian tách biệt mà trở thành nơi để học tập, để kết nối, sáng tạo và thể hiện bản thân.
Cũng theo bà Lê Quỳnh Lan, mỗi ngày, hàng triệu bạn trẻ bước vào không gian đó với ước mơ, khát vọng và tiềm năng vô hạn. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội mở ra, các em cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới liên quan đến an toàn trực tuyến, sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ trên môi trường mạng.
Vì thế, câu hỏi không chỉ là làm thế nào để các em tiếp cận được công nghệ, mà điều quan trọng là làm thế nào để các em đủ năng lực, sự tự tin và khả năng đưa ra những lựa chọn đúng đắn để làm chủ thế giới số thay bằng bị cuốn theo những tác động tiêu cực của nó.
Bà Lê Quỳnh Lan còn cho biết, trong suốt 89 năm hoạt động trên toàn cầu và hiện diện tại 80 quốc gia trên thế giới, tổ chức Plan International đã chứng kiến một điều luôn luôn đúng, đó là: Khi trẻ em và thanh thiếu niên được trao cơ hội, các em có thể tạo ra những sự thay đổi vượt xa những gì chúng ta hình dung.
“Tại Việt Nam, chúng tôi tin tưởng rằng mỗi trẻ em, thanh thiếu niên đều có quyền được học hỏi, được cất lên tiếng nói của mình, được làm chủ tương lai và được phát huy trọn vẹn tiềm năng trong cả thế giới thực và thế giới số. Bởi tương lai không chỉ xây dựng cho các em mà cần được xây dựng cùng chính các em”, bà Lê Quỳnh Lan bày tỏ.
Góp phần xây dựng thế hệ trẻ biết dùng công nghệ một cách an toàn
Với mong muốn chung tay cùng chính quyền địa phương xây dựng một môi trường số an toàn và lành mạnh cho thanh thiếu niên bao gồm thanh thiếu niên ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, Plan International Việt Nam vừa chính thức công bố khởi động dự án “Thanh thiếu niên tự tin và trách nhiệm trong thế giới số”.
Được hỗ trợ tài chính bởi Google.org, dự án đặt mục tiêu tập trung thúc đẩy mối quan hệ lành mạnh với công nghệ, tăng cường kỹ năng an toàn trực tuyến và hỗ trợ sức khỏe tinh thần của trẻ em, thanh thiếu niên trong môi trường số tại hơn 500 trường THCS và THPT trên địa bàn các tỉnh Tuyên Quang và Quảng Trị.
Cụ thể, trong giai đoạn 2026 - 2028, dự án tập trung vào việc bản địa hóa chương trình giáo dục về sức khỏe số, nâng cao năng lực cho giáo viên, thúc đẩy sự tham gia của phụ huynh và triển khai các hoạt động học tập, trải nghiệm và thay đổi hành vi trong nhà trường.
Với cách tiếp cận dựa trên hệ thống giáo dục hiện có, giáo viên sẽ đóng vai trò là tác nhân thúc đẩy thay đổi, nhà trường là nền tảng triển khai, thanh thiếu niên tham gia chủ động và gia đình đồng hành trong quá trình hình thành các thói quen sử dụng công nghệ tích cực.
Đáng chú ý, dự kiến tiếp cận 20.000 giáo viên và 20.000 phụ huynh/người chăm sóc cùng khoảng 160.000 thanh thiếu niên, bao gồm thanh thiếu niên vùng dân tộc thiểu số, dự án được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng một thế hệ trẻ Việt Nam biết sử dụng công nghệ một cách an toàn, cân bằng và có trách nhiệm, đồng thời nâng cao sức khỏe số và khả năng thích ứng trong xã hội số.
“Chúng tôi mong muốn rằng dự án “Thanh thiếu niên tự tin và trách nhiệm trong thế giới số” không chỉ mang những kiến thức, kỹ năng mà còn góp phần nuôi dưỡng sự tự tin, tinh thần trách nhiệm và năng lực lãnh đạo của thế thế trẻ trong kỷ nguyên số.
Bởi chúng tôi tin rằng thanh thiếu niên không chỉ là tương lai của đất nước, các em chính là những người đang kiến tạo tương lai đó bằng tiếng nói, hành động, khát vọng của chính các em ngay từ ngày hôm nay”, bà Lê Quỳnh Lan nhấn mạnh.
