Đổi mới tư duy, thu hẹp khoảng cách thông tin cho vùng DTTS và miền núi

Tại buổi gặp gỡ các đại biểu Quốc hội là người dân tộc thiểu số ngày 20/4 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu công tác dân tộc phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước; tiếp tục đổi mới căn bản tư duy; trọng tâm không chỉ là hỗ trợ, mà phải chuyển mạnh sang tạo điều kiện để phát triển, trao cơ hội để người dân vươn lên, cải thiện đời sống một cách bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển và bảo đảm bình đẳng thực chất.

Chỉ khi người dân được tiếp cận đầy đủ thông tin chính sách, pháp luật và các cơ hội phát triển, mục tiêu phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS và miền núi mới có thể được hiện thực hóa một cách toàn diện.

Tại lễ ký kết Chương trình phối hợp về phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2030 giữa Bộ Dân tộc và Tôn giáo với Bộ Nông nghiệp và Môi trường hồi trung tuần tháng 5, Bộ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Đình Khang nhấn mạnh: Vùng đồng bào DTTS và miền núi là "phên giậu" của quốc gia, có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường sinh thái và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách dành cho vùng đồng bào DTTS và miền núi, trong đó có các chương trình mục tiêu quốc gia. Nhờ sự quan tâm đó, diện mạo nhiều địa phương đã có những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, đây vẫn là khu vực còn nhiều khó khăn nhất cả nước về hạ tầng, sinh kế, thu nhập, khả năng tiếp cận các dịch vụ cơ bản cũng như năng lực thích ứng với thiên tai, biến đổi khí hậu.

“Bước sang giai đoạn phát triển mới, các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi được triển khai theo hướng tích hợp, đồng bộ hơn. Điều đó đòi hỏi những giải pháp mới để nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền”, Bộ trưởng Khang lưu ý.

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc thu hẹp khoảng cách thông tin đang được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí và tạo cơ hội phát triển bình đẳng cho đồng bào DTTS.

Tinh thần đó vừa được thể hiện rất rõ trong Thông tư số 02 ngày 4/6/2026 của Bộ Dân tộc và Tôn giáo hướng dẫn một số nội dung Hợp phần thứ hai của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I từ năm 2026 đến năm 2030 thuộc thẩm quyền quản lý nhà nước của Bộ này.

Thông tư số 02 dành hẳn Chương VI quy định về công tác truyền thông, tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi. Đây là những nội dung nền tảng quan trọng để từng bước giải quyết bài toán giảm nghèo thông tin trong giai đoạn mới.

W-Vung DTTS.jpg
Việc thu hẹp khoảng cách thông tin đang được xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí và tạo cơ hội phát triển bình đẳng cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Đưa thông tin đến tận thôn, bản bằng nhiều kênh truyền thông

Điểm đáng chú ý trong Chương VI của Thông tư số 02 là việc phát huy vai trò của các lực lượng gần dân, hiểu dân và có sức ảnh hưởng trong cộng đồng.

Theo đó, người có uy tín, già làng, trưởng thôn, bí thư chi bộ, chức sắc, chức việc tôn giáo cùng các điển hình tiên tiến sẽ được phát hiện, bồi dưỡng và phát huy vai trò trong công tác tuyên truyền, vận động đồng bào. Họ là những "cầu nối" quan trọng giúp chuyển tải chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đến người dân một cách gần gũi, dễ hiểu và phù hợp với đặc điểm văn hóa của từng địa phương.

Không dừng lại ở hình thức tuyên truyền truyền thống, công tác truyền thông sẽ được triển khai bằng nhiều phương thức hiện đại như xây dựng phóng sự, phim tài liệu, chuyên đề, chuyên trang, chuyên mục trên các phương tiện truyền thông... 

Cũng trong Thông tư số 02, Bộ Dân tộc và Tôn giáo yêu cầu đẩy mạnh các hoạt động biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến; tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm, giao lưu, tham quan học tập kinh nghiệm nhằm lan tỏa những mô hình hay, cách làm hiệu quả trong phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo khuyến khích tăng cường truyền thông bằng tiếng DTTS. Bởi thực tế tại nhiều địa bàn miền núi, ngôn ngữ vẫn là rào cản lớn trong tiếp cận thông tin. Việc sử dụng tiếng dân tộc không chỉ giúp nâng cao hiệu quả tuyên truyền mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, tạo sự gần gũi và tăng tính thuyết phục đối với người dân.

Chuyển đổi số mở thêm cánh cửa tiếp cận tri thức

Một điểm nhấn khác là việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác tuyên truyền, phổ biến thông tin cho đồng bào DTTS.

Các cơ quan chức năng sẽ tăng cường ứng dụng nền tảng số để triển khai hoạt động truyền thông; từng bước số hóa tài liệu, chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật; kết nối, chia sẻ dữ liệu với các nền tảng số và hệ thống thông tin dùng chung.

Các tài liệu tuyên truyền sẽ được xây dựng dưới nhiều hình thức như cẩm nang, sổ tay, ấn phẩm, tờ rơi, tờ gấp, các sản phẩm ứng dụng công nghệ số…, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin thuận lợi hơn.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, công tác dân tộc, công tác tôn giáo, các chương trình phát triển kinh tế - xã hội và những vấn đề thiết thực gắn với đời sống người dân....; sẽ tiếp tục được đổi mới theo hướng sinh động, dễ tiếp cận hơn thông qua các tình huống thực tế, tiểu phẩm, phóng sự, câu chuyện pháp luật gắn với đời sống của đồng bào DTTS.

Thông tư số 02 đặc biệt nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ số trong phổ biến, giáo dục pháp luật: nội dung tuyên truyền pháp luật được đăng tải trên báo chí, cổng thông tin điện tử, nền tảng số và mạng xã hội… Đây là bước đi quan trọng nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thông tin cho người dân ở vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện tiếp xúc trực tiếp với các nguồn thông tin chính thống còn hạn chế.

Đội ngũ thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật sẽ được tập huấn kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao chất lượng truyền thông trong bối cảnh mới.

Nhiều ý kiến cho rằng Thông tư số 02 của Bộ Dân tộc và Tôn giáo không chỉ hướng tới việc cung cấp thông tin đơn thuần mà còn đặt mục tiêu xây dựng môi trường thông tin toàn diện cho vùng đồng bào DTTS và miền núi. Từ việc phát huy vai trò người có uy tín, đổi mới nội dung truyền thông đến ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, các giải pháp đều hướng tới mục tiêu đưa thông tin đến gần người dân hơn, giúp người dân hiểu chính sách, tiếp cận tri thức và chủ động tham gia quá trình phát triển.

Khi người dân được trang bị đầy đủ thông tin và kỹ năng số, giảm nghèo thông tin sẽ không chỉ dừng ở việc tiếp nhận chính sách mà trở thành động lực nâng cao năng lực nội sinh của cộng đồng. Đây cũng chính là nền tảng để chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang phát triển bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu không để ai bị bỏ lại phía sau trên không gian số.

Đúng như tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Chính phủ lần thứ nhất: "xác lập định hướng phát triển mới đối với vùng đồng bào DTTS, chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang phát triển bền vững dựa trên nâng cao năng lực nội sinh".