Giao lưu trực tuyến với 3 nhân vật đề cử Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu

Đêm hôm đó trời mưa rất to và kéo dài, kèm theo những tiếng nổ lớn mà trước đây tôi chưa từng nghe thấy. Âm thanh rất dữ dội, khó diễn tả. Khi nghe những tiếng nổ như vậy, tôi nghĩ có thể đã xảy ra sạt lở trên núi và đất đá có nguy cơ tràn xuống khu dân cư. Vì thế, tôi lập tức hô hào mọi người sơ tán. Trước đó, những sự việc như vậy tôi chỉ từng thấy trên truyền hình hoặc trong phim. Đây là lần đầu tiên tôi trực tiếp chứng kiến một trận mưa lớn như vậy xảy ra ngay tại bản, cũng như cảm nhận rõ sức tàn phá của thiên tai.

Sau sự việc, cuộc sống của tôi vẫn vậy. Bà con trong bản sau khi nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của Đảng và Nhà nước cũng như nhu yếu phẩm từ các đoàn từ thiện, cuộc sống đã dần ổn định. Hiện nay, các gia đình đang sửa lại những thửa ruộng bị bùn lấp. Năm nay, ở bản khá vất vả khi không có ruộng nương và việc làm cho thanh niên. Vì thế, nhiều người xuống Hà Nội tìm việc để kiếm thêm thu nhập. Tôi cũng kêu gọi bà con đang sinh sống ở khu tái định cư hỗ trợ nhau, nhất là những gia đình khó khăn.Trong bản, mọi người luôn giữ tinh thần đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Bách khoa TP.HCM năm 2014, tôi dành khoảng một năm để tìm và nộp hồ sơ học bổng quốc tế. May mắn là tôi được nhận làm nghiên cứu sinh tại Đại học Công nghệ Nanyang (NTU, Singapore) vào tháng 7/2015. Thời gian làm PhD tại đây là những “tháng năm rực rỡ”, giúp tôi tích lũy nhiều kiến thức và trải nghiệm. Nhưng điều quý giá nhất là các đồng nghiệp. Khi mới vào nhóm nghiên cứu của GS Xie Lihua, tôi là người ít kinh nghiệm nhất nên chủ yếu học hỏi từ các anh chị đi trước. Nhóm nghiên cứu vốn xuất phát từ lý thuyết điều khiển và hệ thống, còn khóa của tôi bắt đầu chuyển sang robotics. Tôi khá tự hào khi là người đầu tiên trong nhóm có bài báo đăng trên các tạp chí và hội thảo của IEEE Robotics and Automation Society. Các công trình này sau đó được tổng hợp thành luận án tiến sĩ và nhận giải Doctorate Innovation Award của trường. Sau khi tốt nghiệp PhD, tôi tiếp tục làm nghiên cứu sau tiến sĩ tại NTU và KTH (Thụy Điển), rồi quay lại NTU làm Research Fellow và Research Assistant Professor tại trung tâm robotics CARTIN. Tháng 12/2025, tôi gia nhập Đại học Queensland với vai trò giảng viên Khoa học robot.

Theo em, Toán học là nền tảng của rất nhiều ngành khoa học như vật lý, hóa học, sinh học và đặc biệt là tin học. Những năm gần đây, khi trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh, vai trò của Toán học càng trở nên rõ rệt. Nhiều lĩnh vực Toán học trước đây khá trừu tượng nhưng sau này lại trở thành nền tảng cho các công nghệ mới. Chẳng hạn, các kiến thức về đại số tuyến tính hay xác suất thống kê hiện được sử dụng rất nhiều trong các mô hình học máy và trí tuệ nhân tạo. Điều đó cho thấy Toán học có giá trị thực tiễn lớn, dù đôi khi ứng dụng của nó không xuất hiện ngay mà cần thời gian để phát triển. Với cá nhân em, những kiến thức thiết thực nhất là xác suất và tư duy logic. Chúng không chỉ hữu ích trong nghiên cứu mà còn giúp em suy nghĩ vấn đề một cách chặt chẽ và có hệ thống hơn trong cuộc sống.

Giai đoạn khó khăn nhất với em là khi tham dự kỳ thi học sinh giỏi quốc gia vào năm lớp 10. Lúc đó em cảm thấy mình chưa có nhiều kiến thức và kinh nghiệm như các anh chị đi trước. Hơn nữa, vừa bước vào một môi trường học tập mới đã phải tham gia một kỳ thi lớn nên đôi khi em khá bỡ ngỡ và có lúc cảm thấy mất phương hướng. May mắn là các thầy cô và các anh chị trong đội tuyển luôn quan tâm, hỗ trợ em rất nhiều. Thầy cô không chỉ hướng dẫn về chuyên môn mà còn chia sẻ kinh nghiệm học tập, còn các anh chị giúp em thích nghi với việc học và sinh hoạt khi phải xa nhà. Nhờ vậy, em dần tự tin hơn và có định hướng rõ ràng trong quá trình ôn luyện. Năm đó, do ảnh hưởng của Covid-19, kỳ thi học sinh giỏi quốc gia diễn ra muộn hơn khoảng 2–3 tháng so với mọi năm. Khoảng thời gian này giúp em có thêm cơ hội ôn tập kỹ lưỡng hơn. Nhờ vậy, em may mắn đạt giải Nhất. Nếu không có sự hỗ trợ của thầy cô, anh chị và khoảng thời gian quý giá đó, em nghĩ mình khó đạt được kết quả như vậy.

Khoảng hai năm gần đây, mình bắt đầu nộp hồ sơ xin vào các vị trí giảng dạy. Mình hiểu rằng con đường trở thành giảng viên đại học chưa bao giờ là một hành trình bằng phẳng. Dù có một số công bố quốc tế và lượt trích dẫn nhất định, mình vẫn liên tục nhận được email từ chối. Tuy nhiên, mình không xem đó là sự phủ nhận năng lực của bản thân. Mỗi hội đồng tuyển dụng đều có định hướng và nhu cầu khác nhau. Vì vậy mình tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, mở rộng hợp tác quốc tế, tham gia tổ chức workshop và đảm nhận vai trò phản biện, biên tập viên cho các tạp chí khoa học. Mình tin rằng nếu tiếp tục làm tốt chuyên môn và kiên trì với hướng đi của mình thì sớm muộn cũng có nơi cần đến. Bên cạnh chuyện xin việc, mình cũng nhớ những lần bị từ chối bài báo. Lần đầu tiên bài báo do mình làm tác giả chính bị từ chối là khi mình đã làm postdoc hơn một năm. Khi nhìn lại, mình nhận ra bài báo đó thực ra chỉ là một phiên bản mở rộng của công trình trước đó và chưa tạo được dấu ấn đủ mạnh. Trải nghiệm này khiến mình càng đánh giá cao chất lượng phản biện của tạp chí - và sau này mình cũng trở thành Associate Editor của chính tạp chí đó. Một lần khác, bài báo của mình được phản biện hơn 6 tháng nhưng cuối cùng vẫn bị từ chối vì mình chưa trình bày rõ ràng những đóng góp của bản thân. Mình đã dành thêm nửa năm để chỉnh sửa và xin góp ý từ nhiều đồng nghiệp. Sau khi nộp lại, bài báo đã được chấp nhận. Từ những lần bị từ chối bài báo cho đến những lần bị từ chối công việc, mình rút ra một điều khá đơn giản: Đừng để những lời từ chối định nghĩa giá trị của mình. Điều quan trọng là tiếp tục làm việc một cách thực chất và để công việc nói thay mình.

Kỷ niệm đáng nhớ nhất là khi em trở về nhà sau khi giành Huy chương Bạc tại Olympic Toán quốc tế năm 2024. Khi đó, các bạn trong lớp đã bất ngờ đến nhà chúc mừng và tổ chức một buổi liên hoan nhỏ dù trước đó không hề hẹn trước. Khoảnh khắc ấy khiến em rất xúc động. Trong thời gian ôn luyện cho các kỳ thi, em dành phần lớn thời gian cho việc học nên ít có dịp tham gia các hoạt động cùng lớp. Vì vậy, khi thấy các bạn vẫn quan tâm và dành nhiều tình cảm như vậy, em cảm thấy rất trân trọng. Đó là một kỷ niệm ấm áp và cũng là nguồn động viên để em tiếp tục cố gắng trên con đường học tập.

Đó là một bài toán trong tập đề ôn luyện dành cho đội tuyển Olympic Toán quốc tế Việt Nam. Em lần đầu thử sức với những bài toán này vào mùa hè năm lớp 10. Khi đó có một bài em suy nghĩ rất lâu nhưng vẫn không tìm ra hướng giải, thậm chí cũng không tìm được lời giải từ các anh chị nên đành tạm gác lại. Khoảng một năm sau, em tình cờ nhìn lại tờ đề đó và quyết định thử giải lại. Lần này, em bất ngờ khi có thể tìm ra lời giải chỉ trong khoảng một giờ. Khi đó em nhận ra rằng sau một thời gian học tập và rèn luyện, bản thân đã tích lũy thêm kiến thức và kinh nghiệm, từ đó có thể nhìn bài toán ở một góc độ khác. Điều đó cũng khiến em cảm thấy mình đã tiến bộ hơn so với trước.

Đêm hôm đó trời mưa rất to, lại kèm theo những tiếng nổ lớn. Bối cảnh lúc đó vô cùng nguy hiểm và hỗn loạn, tôi gần như không kịp suy nghĩ gì nhiều, chỉ muốn đưa mọi người ra khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở càng nhanh càng tốt để đảm bảo an toàn. Điều khiến tôi day dứt nhất là không thể cứu được hai em nhỏ trong ngôi nhà đầu tiên nằm ở khu vực sạt lở. Đó là một mất mát rất đau lòng, dù tôi đã cố gắng hết khả năng của mình.

Năng suất của mình trong ngành robotics chỉ ở mức “meeting expectation” (đáp ứng mong đợi). Mình cũng không coi việc công bố khoa học là một cuộc cạnh tranh và không tự đặt áp lực phải công bố quá dồn dập. Nếu tính khoảng 10 năm từ khi bắt đầu làm PhD đến nay, mình có khoảng 16-17 công trình là tác giả chính. Trung bình mỗi năm mình tập trung vào một đến hai đề tài. Nghĩa là một đề tài thường mất khoảng 7-8 tháng để hoàn thiện. Theo mình, điều khó nhất của một bài báo khoa học không phải là viết hay đăng ở đâu, mà là câu hỏi “Liệu bài báo đó có thực sự mang lại một ý tưởng hoặc kiến thức mới đủ thú vị, xứng đáng thời gian của người đọc”. Nếu có được yếu tố đó thì việc công bố chỉ là bước tiếp theo của quá trình. Trong nghiên cứu, rất hiếm khi mình là người đầu tiên nghĩ ra một hướng đi hoàn toàn mới. Vì vậy mình luôn cố gắng đọc kỹ các công trình trước đó, công nhận kết quả của người khác và chỉ ra rõ ràng công trình của mình khác biệt ở đâu. Ngoài ra, nhiều bài báo của mình thực ra giống như những “bài tập” để tự hệ thống hóa kiến thức và chia sẻ kinh nghiệm với cộng đồng. Ở một góc độ nào đó, việc viết bài báo cũng giúp mình hiểu rõ hơn công việc của chính mình. Bên cạnh ý tưởng, nghiên cứu còn đòi hỏi sự công phu của cả một nhóm. Một ý tưởng có thể rất hay nhưng để biến nó thành một công trình hoàn chỉnh đôi khi cần rất nhiều nhân lực, dữ liệu và thí nghiệm. Khi đó tác giả chính giống như một “nhạc trưởng”, kết nối các cộng tác viên để đi đến kết quả cuối cùng. Có những bài báo mất gần ba năm để hoàn thành, với thí nghiệm thực hiện ở ba quốc gia và hơn chục tác giả tham gia. Khi công trình như vậy được chấp nhận và được các nhóm nghiên cứu hàng đầu trích dẫn, mình cảm thấy công sức bỏ ra là xứng đáng.

Công việc thường ngày của tôi cũng như nhiều người trong bản là đi làm nương. Bên cạnh đó, với vai trò trưởng bản, tôi cố gắng vận động bà con thực hiện nếp sống văn minh, đoàn kết phát triển kinh tế, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu và giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc.

Tôi được bà con bầu làm Trưởng bản Háng Pu Xi từ ngày 1/1/2022, đến nay đã được khoảng 4 năm. Là người quản lý, điều hành công việc chung của bản, khó khăn lớn nhất với tôi là thuyết phục những người lớn tuổi, đặc biệt khi giải quyết các vấn đề liên quan đến tranh chấp ranh giới ruộng nương giữa các hộ dân. Tuy vậy, điều may mắn là khi tôi đứng ra giải quyết công việc, bà con đều lắng nghe và ủng hộ. Chính sự tin tưởng đó khiến tôi càng có thêm động lực để vượt qua khó khăn.

Theo em, với sự phát triển của AI hiện nay, chúng ta không nên lạm dụng công cụ này trong việc giải Toán. Nhiều lời giải do AI đưa ra chỉ tổng hợp từ các phương pháp đã có sẵn, nên đôi khi khó giúp người học hiểu rõ tư duy và cách hình thành ý tưởng giải bài. Nếu phụ thuộc quá nhiều vào AI, khả năng suy nghĩ độc lập của người học có thể bị ảnh hưởng. Tuy nhiên, AI vẫn là công cụ rất hữu ích nếu được sử dụng đúng cách. Ví dụ, mình có thể dùng AI để tra cứu nhanh các khái niệm, định lý hoặc những kiến thức chưa rõ. Theo mình, cách tốt nhất là dùng AI để gợi mở hướng suy nghĩ hoặc hiểu bản chất vấn đề, còn lời giải hoàn chỉnh thì nên tự mình viết ra. Như vậy vừa tận dụng được công nghệ, vừa rèn luyện được tư duy Toán học.

Bản làng cũng giống như một xã hội thu nhỏ nên không tránh khỏi những mâu thuẫn, tranh chấp. Diện tích bản nhỏ nhưng đông dân, có những vụ việc khi các bên đều không chịu nhường nhau thì rất khó giải quyết. Có những trường hợp tôi phải dành nhiều thời gian suy nghĩ, tìm cách hòa giải để mọi người cùng đồng thuận.

Theo em, yếu tố quan trọng nhất là sự kiên trì, chăm chỉ và một chiến lược học tập hợp lý. Trước đây em từng nghĩ Toán học phụ thuộc nhiều vào năng khiếu. Nhưng sau khi nghe chia sẻ từ nhiều anh chị và bạn bè đạt thành tích cao trong các kỳ thi Toán, em nhận ra rằng sự chăm chỉ và quá trình rèn luyện lâu dài mới là yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, việc sắp xếp thời gian học tập hợp lý cũng rất quan trọng. Nếu chỉ tập trung quá nhiều vào một mảng mà bỏ qua những phần khác thì rất dễ bị hổng kiến thức. Vì vậy, em luôn cố gắng phân bổ thời gian học giữa các chuyên đề để việc học được cân bằng và hiệu quả hơn.

Theo em, điều quan trọng nhất khi học Toán là sự kiên trì và chăm chỉ. Đây là môn học cần thời gian rèn luyện lâu dài nên việc thường xuyên luyện tập và suy nghĩ về các bài toán sẽ giúp mình tiến bộ dần theo thời gian. Ngoài ra, khi học một kiến thức mới, em luôn cố gắng tìm hiểu bản chất của vấn đề - tức là hiểu vì sao một định lý hay phương pháp lại đúng - thay vì chỉ ghi nhớ và áp dụng máy móc. Khi hiểu được bản chất, mình sẽ dễ dàng vận dụng vào nhiều bài toán khác nhau. Bên cạnh đó, việc giữ được sự yêu thích với Toán học cũng rất quan trọng. Khi thật sự thích môn học này, việc khám phá những bài toán mới sẽ trở nên tự nhiên và thú vị hơn.

Mình chúc bạn sẽ kiên định và thành công trên con đường đã chọn. Có thể trải nghiệm của mình chỉ đúng trong một số trường hợp, nhưng mình xin chia sẻ một vài điều từ hành trình của bản thân. Trong quá trình học tập và nghiên cứu, mình rất ít khi nhìn lại phía sau (mình đến từ đâu, mình đã làm được gì…) mà tập trung nhìn về phía trước. Thay vì lo lắng rằng mình đang thiếu kỹ năng hay điều kiện nào, mình sẽ nghĩ về việc làm thế nào để học được kỹ năng đó và mình có thể nhờ ai giúp đỡ để vượt qua những điều kiện nằm ngoài khả năng. Thông điệp của mình dành cho các bạn trẻ muốn theo đuổi khoa học và công nghệ là hãy tập trung vào ba yếu tố quan trọng. Thứ nhất, đam mê là cái gốc của sự thành công và điều đó phải xuất phát từ bên trong mỗi cá nhân. Không ai có thể ép mình đam mê một lĩnh vực nào đó, nhưng mình muốn khích lệ các bạn rằng nghiên cứu khoa học là một “đam mê có thưởng”, vì nó cho phép chúng ta khám phá tri thức mới và đóng góp cho xã hội. Thứ hai là định hướng. Điều này có thể đạt được nếu các bạn chủ động theo dõi các xu hướng và công trình nổi bật tại các hội thảo và tạp chí khoa học hàng đầu, hoặc thông qua mạng xã hội học thuật. Một cách rất đơn giản là sử dụng LinkedIn để kết nối và theo dõi các nhà nghiên cứu hàng đầu trong lĩnh vực của mình. Từ đó, các bạn có thể hiểu được cộng đồng khoa học đang quan tâm điều gì và xác định những đề tài phù hợp với điều kiện của mình. Thứ ba là mạng lưới hợp tác. Hiện nay, một số cơ sở nghiên cứu tại Việt Nam đã có điều kiện khá tốt, tiệm cận chuẩn quốc tế. Các bạn có thể chủ động tham gia vào những môi trường đó, đồng thời mạnh dạn liên hệ với các nhà khoa học Việt Nam và quốc tế để tìm kiếm cơ hội hợp tác. Nếu các bạn thể hiện được sự nghiêm túc, đam mê và mục tiêu rõ ràng, mình tin rằng các bạn sẽ tìm được những người sẵn sàng hỗ trợ. Cá nhân mình cũng luôn sẵn sàng hỗ trợ các bạn trẻ trong khả năng của mình. Khoa học là một hành trình dài, nhưng nếu chúng ta cùng nhau xây dựng cộng đồng và hỗ trợ lẫn nhau, con đường đó sẽ trở nên ngắn hơn rất nhiều.

Bản thân tôi cũng chủ động áp dụng một số mô hình trồng trọt, chăn nuôi mới để phát triển kinh tế gia đình. Khi thấy hiệu quả, tôi chia sẻ kinh nghiệm với bà con trong bản để mọi người cùng làm theo. Bên cạnh đó, tôi cũng vận động bà con chăm chỉ lao động, áp dụng các cách làm mới trong sản xuất, từ đó góp phần nâng cao thu nhập và giảm tỷ lệ hộ nghèo trong bản.

Một trong những người ảnh hưởng lớn đến việc học Toán của em là cô Lương, Hiệu trưởng trường cấp 2 của em và cũng là người trực tiếp dạy Toán cho em thời điểm đó. Khi còn nhỏ, em học Toán chủ yếu vì yêu thích môn học này. Chính cô là người động viên và định hướng để em thử sức ở những cuộc thi lớn hơn. Trong quá trình dạy, cô không chỉ hướng dẫn các kiến thức nâng cao mà còn đặc biệt chú trọng giúp em hiểu thật chắc những kiến thức cơ bản. Cách học đó giúp em xây dựng nền tảng Toán học vững chắc và mang lại nhiều lợi ích khi học lên các bậc học cao hơn.

Hiện tại em đang theo học ngành Toán tại Trường ĐH Khoa học Tự nhiên. Ở bậc đại học, kiến thức khó hơn khá nhiều so với thời THPT. Không chỉ riêng Toán mà nhiều môn học khác cũng khá mới mẻ và thú vị. Tuy vậy, em thấy cách học về cơ bản vẫn giống trước đây: Ngoài việc nghe giảng trên lớp, mỗi người cần chủ động tự học và tìm tòi thêm để hiểu sâu hơn. May mắn là các giảng viên ở trường rất tâm huyết và luôn sẵn sàng hỗ trợ sinh viên nên em không gặp quá nhiều khó khăn trong quá trình học tập.

Những năm học đại học ở Việt Nam có ảnh hưởng rất lớn đến sự nghiệp của mình. Có nhiều điều lúc đó tưởng là bình thường, nhưng khi ra nước ngoài mới nhận ra Bách khoa đã rèn cho mình một kỷ luật “thép”. Ví dụ như sinh viên phải vào học từ 6h40 sáng, hay trong các môn thực tập kỹ thuật, chỉ cần chuẩn bị thiếu hoặc làm sai quy trình là có thể bị cho về ngay. Những trải nghiệm như vậy hình thành thói quen làm việc cẩn thận và có trách nhiệm. Ngoài ra, sự kiên nhẫn cũng là một đặc trưng khá phổ biến của người Việt. Trong văn hóa Á Đông, sự chăm chỉ và bền bỉ luôn được đề cao và điều đó rất phù hợp với những công việc dài hơi như nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, để đứng vững trong môi trường học thuật quốc tế thì chăm chỉ thôi chưa đủ. Những yếu tố như tư duy phản biện, khả năng nắm bắt xu hướng nghiên cứu và kỹ năng hợp tác quốc tế đều rất quan trọng. Theo mình, sự kết hợp giữa nền tảng kiên trì ban đầu và những kỹ năng học thuật được tích lũy sau này là điều giúp một nhà nghiên cứu phát triển bền vững.

Sau trận lũ quét vừa qua, cuộc sống của người dân trong bản gặp rất nhiều khó khăn. Nhiều gia đình muốn khôi phục lại ruộng nương nhưng chưa có điều kiện kinh tế để làm lại. Thời gian tới, tôi dự định tiếp tục vận động bà con tìm việc làm tại các công ty để có thêm thu nhập, tích lũy vốn. Khi có điều kiện hơn, mọi người có thể sửa sang lại ruộng nương và từng bước phát triển kinh tế gia đình.

Mình rất mong muốn kết nối và hợp tác với các trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam. Mình mới gia nhập Đại học Queensland được khoảng ba tháng, nên đang tập trung ổn định công việc giảng dạy và xây dựng nhóm nghiên cứu. Hướng nghiên cứu chính của mình là robot perception - tức là các phương pháp giúp robot sử dụng dữ liệu cảm biến để hiểu và mô hình hóa môi trường xung quanh. Bên cạnh đó, mình cũng đang mở rộng sang hướng robot learning, tức là cách robot học từ dữ liệu để cải thiện khả năng ra quyết định và hành động trong môi trường thực tế. Trong khoảng 6 tháng đến một năm tới, khi nhóm nghiên cứu của mình tuyển được sinh viên và có kết quả ban đầu, mình hy vọng có thể công bố thêm các công trình mới và từ đó tìm kiếm cơ hội hợp tác với đồng nghiệp tại Việt Nam. Trong khả năng, mình luôn sẵn sàng hỗ trợ và kết nối với các nhóm khoa học trẻ tại Việt Nam để cùng phát triển lĩnh vực robot và hệ thống tự hành.

Trong thời gian tới, em vẫn muốn tiếp tục theo đuổi con đường Toán học và tập trung vào việc học cũng như nghiên cứu. Ngoài ra, em cũng muốn dành thời gian để đi nhiều nơi hơn, trải nghiệm và tham gia các hoạt động xã hội. Em nghĩ những trải nghiệm đó sẽ giúp bản thân mở rộng góc nhìn và phát triển toàn diện hơn.

Tôi chỉ muốn gửi lời tới các bạn trẻ rằng hãy cố gắng học tập, rèn luyện để tự thay đổi và làm chủ cuộc sống của mình. Tôi cũng mong mọi người luôn đoàn kết, sẵn sàng giúp đỡ lẫn nhau, cùng nhau thu hẹp khoảng cách giàu nghèo để cuộc sống ngày càng tốt đẹp hơn và góp phần xây dựng đất nước phát triển.