Giao nhiều quyền lực, ‘phanh’ càng phải chắc

Vũ Lân Làm báo liên tục 40 năm qua tại Tạp chí Cộng sản, Tạp chí Dân vận, cộng tác viên của nhiều tờ báo, tạp chí.

Xe càng có vận tốc cao thì lại cần có một “bộ phanh” càng phải chắc chắn để đề phòng những bất trắc.

Xe càng có vận tốc cao thì càng cần có “bộ phanh” chắc chắn. “Bộ phanh” chắc chắn ở đây là: xây dựng, hoàn chỉnh những quy chế, quy định mang tính pháp lý kể cả về Điều lệ Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, quy định của địa phương…

Trong bài phát biểu Bế mạc Hội nghị lần thứ 6 BCH Trung ương (khóa XII), Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã nêu nhiệm vụ: “Cơ bản thực hiện mô hình bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch Hội đồng nhân dân; thực hiện bí thư cấp ủy đồng thời là chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp huyện, cấp xã những nơi có đủ điều kiện. Tăng cường phân cấp, phân quyền hợp lý đi đôi với xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực và kiểm tra, giám sát chặt chẽ”.

Như vậy, trong những năm tới, việc nhất thể hóa bộ máy, cán bộ sẽ được cụ thể hóa, góp phần biến Nghị quyết của Đảng thành hiện thực cuộc sống. Dù vậy, việc nhất thể hóa tổ chức, bộ máy cũng không phải là công việc đơn giản, có thể làm đồng loạt một lúc mà còn những điều kiện nhất định. Đó là điều kiện cần và đủ. Vậy những điều kiện đó là gì?

Bắt đầu từ tổ chức- bộ máy

Vấn đề rõ nhất, dễ nhận thấy nhất trong tổ chức, bộ máy của hệ thống chính trị ở nước ta hiện nay là sự trùng lặp chức năng, nhiệm vụ; cùng một nhiệm vụ giống hoặc gần giống nhau, nhưng có nhiều tổ chức, cơ quan cùng làm để đến khi để xảy ra khuyết điểm, thiếu sót, hạn chế thì không tổ chức, cơ quan nào chịu trách nhiệm. Qua việc làm thí điểm của tỉnh Quảng Ninh trong 3 năm qua cho thấy đã đến lúc, chúng ta có thể nhất thể hóa một loạt các tổ chức, cơ quan ở cấp huyện hoặc cấp xã với nhau trong phạm vi cả nước.

Chẳng hạn, thời gian qua, việc nhất thể hóa ở Quảng Ninh được tiến hành phổ biến và chủ yếu là ở một số vị trí chủ chốt cũng như những cơ quan, đơn vị có chức năng, nhiệm vụ giống nhau như: bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND cùng cấp; Văn phòng cấp ủy (VPCU) với Văn phòng HĐND và Văn phòng UBND; Cơ quan Thanh tra với Ủy ban Kiểm tra; Ban Tổ chức với Phòng Nội vụ; Ban Tuyên giáo với Phòng Thông tin-Tuyền thông; phổ biến nhất là Bí thư chi bộ đồng thời làm trưởng thôn, bản...

Tuy nhiên, hiện nay không phải nơi nào cũng đã có sự chuẩn bị hay điều kiện như ở Quảng Ninh. Do vậy, một trong những yêu cầu nhất thể hóa 2 chức danh đứng đầu quan trọng nhất ở cấp huyện và cấp xã hiện nay là bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch UBND thì trước hết cần tổ chức tốt mô hình “ba trong một”. Đó là nhất thể hóa VPCU-Văn phòng HĐND-Văn phòng UBND làm một Văn phòng đảm đương chức năng, nhiệm vụ của 3 văn phòng trước đó.

Ngay tên gọi Văn phòng mới này như thế nào cũng cần được thống nhất, phản ánh đúng bản chất là cơ quan phục vụ người dân, quản lý xã hội trên địa bàn. Mô hình “ba trong một” này sẽ tránh được tình trạnh một cán bộ cùng một thời điểm được cử làm lãnh đạo 2 hoặc 3 cơ quan khác nhau thì người đứng đầu này phải “chạy đi chạy lại” hoặc “chia” tuần làm việc ra làm 3 theo kiểu: đầu tuần thì “ngồi” ở VPCU, giữa tuần thì “ngồi” ở Văn phòng HĐND, cuối tuần “ngồi” ở VP UBND và không thể trách khỏi tình trạng “nhất bên trọng, nhất bên kinh”.

{keywords}
Việc giao nhiều quyền lực vào tay một người mà thiếu những quy chế, quy định cũng như buông lỏng sự thanh tra, kiểm tra, giám sát thì đến lúc nào đó sẽ rơi vào tình trạng lộng quyền. Ảnh minh họa

Ông cha ta có câu “Thần thiêng nhờ bộ hạ”. Muốn cho Văn phòng làm tốt chức năng tham mưu, giúp việc lãnh đạo thì có 4 yêu cầu lớn và quan trọng đối với văn mới được hợp nhất này là: 1). Nắm vững nguyên tắc, sự am hiểu chuyên môn, nghiệp vụ cả về công tác xây dựng Đảng, công tác quản lý nhà nước và tổ chức bộ máy trong điều kiện nhất thể hóa cả về tổ chức, bộ máy lẫn người đứng đầu cũng như những nảy sinh từ thực tiễn để báo cáo thường xuyên kịp thời để lãnh đạo, chỉ đạo; 2). Tham mưu đúng đắn cho lãnh đạo các phương án giải quyết những vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện nghị quyết của cấp ủy đảng và chính sách, pháp luật của nhà nước trên địa bàn; 3). Có bản lĩnh, nắm chắc những chủ trương, nghị quyết, chính sách, pháp luật, quy chế, quy định có liên quan để phòng ngừa người đứng đầu vô tình hay cố ý vi phạm; 4). Là nơi có trách nhiệm trước hết và là “cửa ải” đầu tiên khi người đứng đầu lạm dụng quyền lực.

Nếu 4 nhiệm vụ nói trên của Văn phòng mới được giữ vững và thực thi nghiêm thì vừa là chỗ dựa vững chắc, vừa là nơi giám sát tốt nhất để người đứng đầu không thể lộng hành, không dám lộng hành và không muốn lộng hành khi được giao nhiều quyền lực trong tay.

Đến con người cụ thể

Sinh thời, Lê-nin đã sớm nhận thấy sức mạnh của tổ chức đảng đối với cách mạng vô sản khi cho rằng: “Hãy cho chúng tôi một tổ chức những người cách mạng, và chúng tôi sẽ đảo lộn nước Nga lên”. Khi đã có một tổ chức thống nhất những người cách mạng toàn tâm toàn ý với phong trào cách mạng thì vấn đề còn lại là lực chọn ra được người cán bộ lãnh đạo có đủ bản lĩnh, phẩm chất đạo đức và năng lực để vận hành tổ chức ấy.

Việc nhất thể hóa 3 tổ chức, bộ máy làm một kéo theo người cán bộ lãnh đạo nhất thiết phải hội đủ những yếu tổ của: người đứng đầu cấp ủy đảng (đại diện cao nhất của tổ chức đảng ở cấp huyện và cấp cơ sở); người đứng đầu HĐND (Đại diện cao nhất cho nhân dân ở cấp huyện và cấp cơ sở); người đứng đầu chính quyền (đứng đầu cơ quan hành pháp ở cấp huyện và cấp cơ sở).

Điều này tưởng như là khó có sẵn đương sự để lựa chọn, nhưng trên thực tế hoàn toàn có cở sở để lựa chọn những con người cụ thể, dựa trên việc thực hiện một số nguyên tắc sau: thứ nhất, những đảng viên được cử tham gia lãnh đạo, chỉ đạo cần phải được “hóa thân” vào tổ chức, bộ máy đại diện cho nhân dân và cấp chính quyền; thứ hai, cấp ủy đảng cấp trên lựa chọn những đảng viên đủ tiêu chuẩn giới thiệu làm ứng viên để nhân dân bầu trực tiếp lựa chọn bằng lá phiếu của họ; thứ ba, thực hiện phương châm “cán bộ lo việc cho người dân, hãy để nhân dân trực tiếp đánh giá, lựa chọn, giám sát, góp ý kiến xây dựng”; thứ tư, áp dụng nguyên tắc luân chuyển cán bộ của Trung ương mới quy định: cán bộ, đảng viên ở địa phương nào thì không được làm cán bộ lãnh đạo, người đứng đầu ở chính quê hương mình và thời gian luân chuyển ít nhất là 3 năm trở lên (điều này sẽ góp phần ngăn ngừa, hạn chế tiêu cực, nhất là tình trạng cục bộ địa phương, kéo bè kéo cánh, lợi ích nhóm, cánh hẩu...)

Tốc độ càng cao thì “bộ phanh” càng phải chắc chắn

Như vậy khi đã có bộ máy tốt, hoàn chỉnh, đồng thời có người “cầm lái” có kinh nghiệm, vững vàng cộng với cơ sở hạ tầng thuận lợi (thiên thời, địa lợi, nhân hòa) thì cỗ xe sẵn sàng lao vút lên phía trước. Thế nhưng kinh nghiệm cho thấy, xe càng có vận tốc cao thì lại cần có một “bộ phanh” càng phải chắc chắn để đề phòng những bất trắc có thể xảy ra.

Việc giao nhiều quyền lực vào tay một người mà thiếu những quy chế, quy định cũng như buông lỏng sự thanh tra, kiểm tra, giám sát thì đến lúc nào đó sẽ rơi vào tình trạng lộng quyền. “Bộ phanh” chắc chắn ở đây là: xây dựng, hoàn chỉnh những quy chế, quy định mang tính pháp lý kể cả về Điều lệ Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, quy định của địa phương, cơ sở; thường xuyên kiểm tra, thanh tra, kiểm toán công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành trên cơ sở tự phê bình và phê bình; định kỳ, thường xuyên có sự giám sát, góp ý xây dựng của quần chúng, nhân dân đối với tổ chức, bộ máy, cán bộ lãnh đạo và người đứng đầu trên cơ sở công khai, minh bạch, nhất là về tài sản, thu nhập của bản thân và gia đình cán bộ lãnh đạo theo quy định của Trung ương...

Nhất thể hóa tổ chức, bộ máy là việc làm vừa cấp bách vừa cơ bản lâu dài. Do đó việc rà soát, bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy định chính là tạo ra những điều kiện cần và đủ để nhất thể hóa tổ chức, bộ máy trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Vũ Lân

tin nổi bật

40 năm UNCLOS: Bảo vệ trật tự pháp lý trên biển

Ngày 30/4/1982, sau 9 năm đàm phán, văn bản đàm phán cuối cùng về Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) được nhất trí thông qua và ngày 10/12/1982 thì mở ký.

Giảm thuế xăng dầu, dân chờ làn gió mát giữa nắng hè

Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu sau khi tham mưu điều chỉnh giảm thuế bảo vệ môi trường xuống mức sàn từ đầu tháng 8 đến cuối năm.

ASEAN trong vòng xoáy quan hệ Mỹ - Trung

Việc ASEAN không chọn bên trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung có nghĩa là khối này đang tìm kiếm sự cân bằng giữa kinh tế và an ninh.

Giảm thuế xăng dầu là cấp bách hơn bao giờ hết

“Chị cho em 50 ngàn tiền xăng. À, 30 ngàn thôi”. “Chị cho 100 ngàn. Thôi, 70 ngàn”. Những lời hội thoại này tôi nghe được khi đứng quan sát dòng người xếp hàng mua xăng hôm qua.

Các quốc đảo Thái Bình Dương trong ‘vòng ngắm’ của Trung Quốc

Chuyến thăm kéo dài 10 ngày của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tới các quần đảo Thái Bình Dương giàu tài nguyên đã đưa nơi từng bị coi là "vùng nước khuất ngoại giao" trở thành tâm điểm chú ý trên bản đồ địa chính trị thế giới.

Hết lo 'kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc'

Tiếp xúc với cử tri Hà Nội ngày 23/6, Tổng bí thư nhắc lại câu nói “kỷ luật nhiều như thế lấy ai để làm việc”. Câu nói này xuất phát từ một vị lãnh đạo Quốc hội trước đây và từng gây xôn xao dư luận.

Suy thoái kinh tế và Zero Covid đe dọa tham vọng toàn cầu của Trung Quốc

Cảnh báo của Thủ tướng Lý Khắc Cường về việc Trung Quốc đối mặt với thách thức do kiểm soát Covid-19 nghiêm ngặt làm dấy lên lo ngại về nguy cơ giảm tốc, thậm chí suy thoái kinh tế lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Tác động của khủng hoảng kép đến kinh tế Việt Nam

Những hệ lụy của khủng hoảng kép trên thế giới đã nêu trong bài trước sẽ có thể ảnh hưởng xấu đến phục hồi kinh tế đến nước ta như thế nào?

Khủng hoảng kép chưa từng có tiền lệ

Cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu lần này có 2 đặc điểm nổi bật, chưa có tiền lệ so với các cuộc khủng hoảng trước mà nhân loại từng chứng kiến.

Đường cao tốc tây - ta và câu chuyện quản lý

Các cơ quan đang bàn nhiều đến việc tính lại các tổng cục và tương đương tại các bộ, cơ quan ngang bộ, trong đó có phương án tách Tổng cục Đường bộ Việt Nam thành Cục Đường bộ và Cục Đường cao tốc.

Khẩu trang và miễn dịch cộng đồng

Gần đây, tôi đến một cơ quan nhà nước nhưng không được cho vào. Những người bảo vệ - trong khi không hề đeo khẩu trang - dứt khoát không cho tôi đi qua cổng vì không có khẩu trang.

Nữ Vụ trưởng báo chí và chuyện cầm bút

Trợ lý Bộ trưởng, Vụ trưởng Vụ Thông tin báo chí, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho rằng, làm báo không chỉ là chuyển tải thông tin mà còn có sứ mệnh dẫn dắt.

Nhà báo cần khơi gợi năng lượng tích cực, để người khó khăn vẫn thấy đường đi

Khi đặt bút viết, cần khơi gợi được năng lượng tích cực trong mỗi con người, để họ thấy rằng trong cái khó vẫn tìm thấy đường đi, Bộ trưởng Lê Minh Hoan chia sẻ về nghề báo.

Viết giữa hai dòng chữ trên báo và trên Facebook

Gần đây, trên Facebook tôi viết một status ngắn phê phán một bức ảnh chụp tấm áp phích cổ động SEA Games 31. Tấm áp phích đó có tận 5 lỗi ngữ pháp rất ngớ ngẩn, cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, ví dụ, “Đại hội thể thao Đông Lam Á”, “Welcom”.

Khát vọng tạo nên tính cách người Israel

Ở phần 2 cuộc bàn tròn trực tuyến với Tuần Việt Nam, Đại sứ Nadav Eshcar chia sẻ về khát vọng lập quốc, xây dựng đất nước của người Israel, về tình cảm của gia đình ông những năm tháng sống tại Việt Nam.