Hội thảo “Dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ” ngày 13/4 do ĐH Quốc gia TPHCM tổ chức tập trung làm rõ vai trò của Toán trong hệ sinh thái khoa học và công nghệ hiện đại. Đồng thời, sự kiện đặt ra những câu hỏi cốt lõi: Học Toán để làm gì, Toán đóng góp gì cho các lĩnh vực khác và cần đổi mới nội dung, phương pháp ra sao để bắt kịp xu hướng toàn cầu.

Nhiều học giả uy tín trong và ngoài nước như GS Vũ Hà Văn (Đại học Hồng Kông); GS Nguyễn Hoài Minh (Đại học Sorbonne); GS Nguyễn Minh Tân (Đại học Quốc gia Singapore), GS.TS Đặng Đức Trọng và PGS.TS Trần Minh Triết (Trường Đại học Khoa học tự nhiên TPHCM), đã cùng mổ xẻ việc dạy và học toán.

Tuyển người có GPA toán rất cao vẫn phải đào tạo lại

GS Vũ Hà Văn, Đại học Hồng Kông, nhấn mạnh trong kỷ nguyên AI và dữ liệu lớn, Toán học giữ vai trò nền tảng, là lĩnh vực cốt lõi cho phát triển công nghệ, khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao.

GS Vũ Hà Văn
GS Vũ Hà Văn, Đại học Hong Kong. 

Tuy nhiên, cách học Toán hiện nay còn nhiều vấn đề. Phần lớn sinh viên học để vượt qua kỳ thi hơn là hiểu bản chất, dẫn đến tình trạng dù điểm số cao vẫn phải đào tạo lại khi bước vào các lĩnh vực như AI hay khoa học dữ liệu.

Nguyên nhân nằm ở chương trình đào tạo chưa theo kịp nhu cầu công nghệ, cùng với phương pháp giảng dạy nặng lý thuyết, thiếu gắn kết với thực tiễn. Cụ thể, các giáo trình toán phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp của 30-50 năm trước, đến nay đã không còn cập nhật với nhu cầu thực tế công nghiệp, công nghệ của xã hội.

Ông dẫn ví dụ từ chương trình đào tạo kỹ sư AI của VinIF: Nhiều ứng viên có GPA Toán cao nhưng vẫn phải học lại các nền tảng như xác suất thống kê, đại số tuyến tính khi tham gia nghiên cứu AI và khoa học dữ liệu.

Theo GS Văn, Toán học cần được nhìn nhận đúng là một công cụ tư duy giúp con người hiểu và giải quyết vấn đề, chứ không chỉ là tập hợp công thức. Vì vậy, việc đổi mới dạy và học Toán là cấp thiết, đặc biệt cần xác định lại những nội dung cốt lõi phù hợp thời đại, đồng thời thay đổi phương pháp giảng dạy để thích ứng với môi trường số và sự phát triển của AI.

GS Nguyễn Hoài Minh, Đại học Sorbonne (Pháp), cho rằng AI đang làm thay đổi sâu sắc cách dạy và học Toán, giúp việc học trở nên dễ tiếp cận hơn, cá nhân hóa hơn và hỗ trợ hiệu quả cho cả nghiên cứu lẫn giảng dạy. Tuy nhiên, người học không thể phụ thuộc vào AI mà cần rèn năng lực đặt câu hỏi và tự đánh giá lời giải.

Về đào tạo, ông nhấn mạnh cần cập nhật chương trình theo hướng gắn với nhu cầu công nghệ, tăng cường các lĩnh vực như xác suất, đại số tuyến tính, tối ưu hóa…, đồng thời vẫn phải giữ nền tảng vững chắc để đảm bảo khả năng thích nghi lâu dài.

Trong giảng dạy, cần đổi mới phương pháp theo hướng tăng tương tác, cá nhân hóa việc học và điều chỉnh cách kiểm tra, đánh giá để phù hợp với bối cảnh AI. Đồng thời, vai trò của người thầy và chính sách giáo dục vẫn mang tính quyết định.

GS Đặng Đức Trọng, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TPHCM tập trung vào triết lý và phương pháp giảng dạy Toán với điểm cốt lõi là trao quyền chủ động cho người học. 

Ông đề xuất mô hình “bốn không”: Không dạy theo lối truyền thống, không học thụ động, không làm việc đơn lẻ và không chạy theo ứng dụng sớm. Thay vào đó, giảng viên dùng hệ thống câu hỏi để buộc sinh viên tự khám phá, rèn tư duy qua cả những bài toán mở và trạng thái “bế tắc”.

GS Đặng Đức Trọng
GS Đặng Đức Trọng, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên TPHCM.

Quá trình học cũng được tổ chức theo nhóm, khuyến khích thảo luận, phản biện và cùng giải quyết các bài toán lớn. Đặc biệt, chương trình đào tạo cần tập trung vào nền tảng lý thuyết vững chắc trong những năm đầu, chưa vội dàn trải ứng dụng, nhằm tạo khả năng đi xa trong nghiên cứu và ứng dụng sau này. Cách dạy Toán hướng đến tự học, tư duy độc lập và nền tảng sâu thay vì truyền đạt kiến thức một chiều.

Nhiều nhà toán học giỏi, nhưng thiếu kết nối thực tiễn

GS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM cho biết, dù sở hữu đội ngũ nhà toán học chất lượng cao và nhiều học sinh giỏi Toán, việc kết nối Toán học với công nghệ và ứng dụng thực tiễn trong chương trình đào tạo vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, xu hướng quốc tế đang chuyển mạnh sang tăng cường tư duy mô hình hóa, tư duy tính toán, liên ngành và khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tế.

Theo bà Mai, thách thức không chỉ là giúp người học thấy Toán hữu ích mà là thiết kế lại toàn bộ lộ trình học Toán. Từ phổ thông đến sau đại học, người học cần được phát triển rõ ràng các năng lực như mô hình hóa, xác suất - thống kê, tối ưu, thuật toán, tính toán khoa học, phân tích dữ liệu và làm việc liên ngành.

GS Nguyễn Thị Thanh Mai
GS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM.

Toán học vì vậy không thể chỉ là môn học nền tảng theo nghĩa truyền thống, mà phải trở thành: Ngôn ngữ thiết kế của công nghệ, công cụ giải bài toán của doanh nghiệp, hạ tầng tri thức của đổi mới sáng tạo.

Để làm được điều đó, chiến lược phát triển Toán học và nâng cao xếp hạng đại học của hệ thống ĐH Quốc gia TPHCM cần hướng tới xây dựng hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu liên thông, tích hợp cao từ phổ thông đến sau đại học. Trong đó, Trường Phổ thông Năng khiếu đóng vai trò khởi đầu trong việc phát hiện, bồi dưỡng và định hướng tài năng.

Các cơ sở giáo dục cần mạnh dạn thiết kế lại chương trình dạy học Toán theo yêu cầu xã hội, triển khai nhanh và quyết liệt để không bỏ lỡ cơ hội phát triển. Những giải pháp khả thi gồm: Nhóm nghiên cứu - giảng dạy liên cấp; Học phần tích hợp giữa phổ thông và đại học; Chương trình liên ngành, liên trường; Trải nghiệm nghiên cứu sớm cho học sinh. 

GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh cần một sự chuyển dịch đồng bộ trên ba phương diện: Từ dạy Toán như hệ tri thức khép kín đến năng lực giải quyết vấn đề mở; Từ đào tạo rời rạc đến lộ trình liên thông phát hiện - bồi dưỡng - phát triển nhân tài; Từ cung cấp chương trình sẵn có đến đào tạo gắn với bài toán công nghệ và nhu cầu quốc gia.

ĐH Quốc gia TPHCM định hướng phát triển Toán theo hướng liên ngành, gắn với công nghệ và thực tiễn, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế. Mục tiêu là từng bước đưa lĩnh vực này tiệm cận nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới.