Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ đề xuất nâng cấp và đổi tên thành Luật Phát triển DNNVV, thay thế Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017.

Dự thảo luật xác định rõ nguyên tắc hỗ trợ phải có trọng tâm, có thời hạn và gắn với kết quả đầu ra. Đồng thời thực hiện hỗ trợ theo lộ trình nâng cấp doanh nghiệp - từ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp, siêu nhỏ lên nhỏ, từ nhỏ lên vừa và từ vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn. Đặc biệt, chuyển tư duy từ "Nhà nước hỗ trợ cái mình có" sang "hỗ trợ thứ doanh nghiệp cần".

Ngân sách nhà nước không chỉ để “chi hỗ trợ” mà sẽ đóng vai trò vốn dẫn dắt, chia sẻ rủi ro và huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển doanh nghiệp.

Ngô Văn Tuấn
Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn. Ảnh: Quốc hội

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao đòi hỏi khu vực kinh tế tư nhân phải mở rộng cả về quy mô và chất lượng, các nhóm DNNVV được lựa chọn ưu tiên hỗ trợ là các doanh nghiệp có khả năng tạo ra sự chuyển đổi rõ nét; có năng suất cao hơn, liên kết tốt hơn.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát các quy định bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch, xác định rõ tiêu chí, điều kiện được hưởng chính sách hỗ trợ, không phát sinh thêm thủ tục hành chính, tránh cơ chế xét duyệt, “xin - cho”.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị rà soát tổng thể để bảo đảm các quy định thể hiện rõ nội hàm của tư duy “kiến tạo, phát triển”; tập trung xây dựng các cơ chế, chính sách tạo động lực để DNNVV phát triển cả về quy mô và chất lượng, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh.

Phan Văn Mãi
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi. Ảnh: Quốc hội

Về các chính sách hỗ trợ, Ủy ban Kinh tế và Tài chính ghi nhận dự thảo luật đã bổ sung nhiều chính sách mới, song những nội dung này còn chung chung, hỗ trợ mang tính cố định, thường xuyên, cơ bản không bị giới hạn về thời gian; chỉ có các chương trình hỗ trợ cụ thể (Điều 23) là có mang tính thời hạn/giới hạn về thời gian áp dụng.

Phải tính toán kỹ các rủi ro

Phát biểu góp ý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc sửa luật phải tạo ra bước đột phá về chính sách, chuyển từ phương thức hỗ trợ theo khả năng cung cấp của Nhà nước sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Đánh giá sự thay đổi tích cực của dự thảo khi bỏ tiêu chí tổng nguồn vốn "khó xác định và dễ gây tranh cãi", song Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải tính toán kỹ các rủi ro có thể phát sinh.

Đơn cử như ngưỡng doanh thu 400 tỷ đồng vẫn có thể "lọt" một số doanh nghiệp đã có năng lực rất tốt vào diện được hỗ trợ, từ đó làm loãng nguồn lực quốc gia.

Ngoài ra, tiêu chí lao động có thể chưa phản ánh đúng thực tế của các doanh nghiệp công nghệ cao - sử dụng rất ít nhân sự nhưng lại có doanh thu lớn và giá trị gia tăng cực kỳ cao. Đồng thời, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần có cơ chế sàng lọc khi doanh nghiệp vượt ngưỡng liên tục từ 2 đến 3 năm để tránh tình trạng “nhận hỗ trợ mãi không thôi”.

Trần Thanh Mẫn
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Quốc hội

“Với bất kỳ doanh nghiệp nào, câu hỏi đầu tiên luôn là tiền đâu và vốn ở đâu. Có vốn thì mới có mặt bằng sản xuất, có vốn mới mua sắm được thiết bị và ứng dụng khoa học công nghệ”, Chủ tịch Quốc hội nêu việc cấp phép thành lập doanh nghiệp thì rất dễ nhưng quản lý và sàng lọc lại rất khó.

Thực tế, có doanh nghiệp theo kiểu "tay không bắt giặc", đăng ký thành lập chỉ để mua bán hóa đơn chứng từ và gian lận thương mại.

Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn đề xuất cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được nộp thuế theo doanh thu.

Lý do doanh thu dưới 10 tỷ hiện nay vẫn phải mở sổ sách kế toán, có đến 4 loại sổ sách và nộp thuế trên doanh thu trừ chi phí. "Doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh việc tính toán chi phí rất phức tạp. Một hàng phở làm sao chứng minh được con gà mua ở đâu mà có hóa đơn, chứng từ?", ông Tuấn nêu.

Theo đại diện VCCI, nếu cho nộp thuế trên doanh thu sẽ tác động đến 5-6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ, hiệu ứng xã hội sẽ rất lớn.

Đậu Anh Tuấn
Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn. Ảnh: Quốc hội

Phát biểu cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, sau khi luật được ban hành, sẽ hướng dẫn cụ thể với doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được thực hiện nộp thuế theo phương pháp đơn giản dựa trên tỷ lệ doanh thu.

Bộ trưởng khẳng định, quan trọng nhất với doanh nghiệp vẫn là đơn giản hóa thủ tục hành chính thuế và giảm chi phí tuân thủ, còn về mức nộp thuế hiện nay đã đáp ứng phù hợp.