Hành vi đẹp của nhà xuất bản về bản quyền trong SGK

Dịch giả Bùi Việt Hoa có một trải nghiệm thú vị với câu chuyện bản quyền ở Phần Lan, khi bản dịch của chị được trích dẫn trong sách giáo khoa lớp 9.

-Dịch giả Bùi Việt Hoa có một trải nghiệm thú vị với câu chuyện bản quyền ở Phần Lan, khi bản dịch của chị được trích dẫn trong sách giáo khoa lớp 9.


{keywords}
Xe thư viện lưu động ở Helsinki

Sách ở Phần Lan

Lần đầu tiên đến Phần Lan vào mùa đông, điều gây ấn tượng mạnh nhất đối với tôi là tuyết và sách, báo. Cũng như tuyết, tôi bắt gặp sách, báo ở mọi nơi.

Sau nhiều lần đến thăm các gia đình người Phần Lan, tôi nhận thấy thật khó tìm được một căn hộ nào ở Phần Lan không có một giá sách trong nhà cũng như không có một nhiệt kế gắn ngoài cửa sổ.

Người Phần Lan từ già đến trẻ đều rất mê đọc sách. Con số thư viện công cộng: 815 thư viện cố định, 147 thư viện lưu dộng (chưa kể các thư viện ở các cơ sở nghiên cứu, trường học, bệnh viện, thư viện dành cho người khiếm thị) phục vụ cho khoảng 60 triệu lượt người, với hơn khoảng 92 triệu cuốn sách mỗi năm (trung bình 17, 2 ấn phẩm/người) đã nói lên điều đó.

Đọc sách là truyền thống đã có từ lâu của người Phần Lan và nó vẫn còn tiếp tục được lưu giữ đến ngày nay.

Từ xưa đến nay, sách vẫn là món quà phổ biến mà người Phần Lan thường tặng nhau vào những dịp lễ, tiết, nhất là vào dịp Giáng sinh.

Giáng sinh và những kỳ nghỉ là thời gian họ dành để nghỉ ngơi và đọc sách. Những năm gần đây, mặc dù bị khủng khoảng kinh tế nặng nề, nhưng “sách vẫn giữ một vị trí quan trọng trong xã hội Phần Lan”.

77% người Phần Lan mua một cuốn sách mỗi năm. 75% bậc cha mẹ đọc sách cho con nghe, một việc làm góp phần tạo nên thói quen đọc sách sớm cho trẻ.

Kết quả điều tra của tổ chức OECD thực hiện ở độ tuổi 15 cho biết: 44% học sinh Phần Lan thích đọc sách. Tỉ lệ thích đọc sách ở nữ sinh còn cao hơn, với 60%.

Người Phần Lan không chỉ đọc sách ở nhà, trong thư viện mà còn ở nơi công cộng, khi còn trên các phương tiện giao thông công cộng và cả những lúc nghỉ giữa giờ làm việc, thậm chí cả lúc đang ăn.

Với tỉ lệ 100% người ở độ tuổi đi học trở lên biết đọc và biết viết, lại sống trong điều kiện thời tiết lạnh và tối kéo dài, cũng dễ hiểu đọc là thị hiếu tự nhiên của người Phần Lan.

{keywords}
Phía trước thư viện Tampere

Phần Lan hiện có khoảng 3,500 đơn vị xuất bản, trong đó 10 công ty lớn nhất mỗi năm xuất bản khoảng 30% tổng số sách xuất bản của cả nước.

Với khoảng 4000 đầu sách mới được xuất bản mỗi năm, Phần Lan là một trong những nước dẫn đầu ở châu Âu về số lượng sách mới được xuất bản tính trung bình theo đầu người dân.

Đáng chú ý là hầu hết các sách mới xuất bản hàng năm ấy là của các tác giả Phần Lan, chỉ có khoảng 17% là sách dịch từ các tiếng nước ngoài. Cũng như thị hiếu ”chuộng hàng nội địa” đối với các mặt hàng tiêu dùng khác, người Phần Lan thích đọc sách của tác giả Phần Lan, viết bằng tiếng Phần Lan hơn so với tác phẩm dịch.

Mỗi năm, sách giáo dục và sách cho trẻ em chiếm tới 1/3 số lượng sách tiêu thụ trên thị trường. Các ấn phẩm sách báo điện tử hiện chiếm 7% và đang có xu hướng tăng lên.

Thị hiếu đọc sách của người dân cùng với các nguồn trợ giúp tài chính phong phú đa dạng cho các nhà văn đã giúp cho các nhà xuất bản cũng như giới sáng tác Phần Lan duy trì được hoạt động của mình trong thời kỳ khủng khoảng kinh tế hiện nay.

Vị trí của sách trong đời sống ở Phần Lan còn thể hiện qua sự phổ biến của các hội chợ sách ở nước này.

Mỗi năm có tới chín hội chợ sách lớn, nhỏ ở Phần Lan, trong đó các hội chợ sách Helsinki, Turku và Tampere có quy mô lớn nhất.

Hội chợ sách Helsinki năm 2014 tổ chức trong 3 ngày với 740 sự kiện và hơn 11 000 chương trình đã thu hút 60 000 lượt người, trong khi dân số thành phố chỉ 564 000 người.

Sự kiện đặc biệt và đáng chú ý nhất năm 2014 của Phần Lan là được làm khách danh dự của Hội chợ sách Frankfurt và Phần Lan đã tổ chức hết sức thành công hội chợ sách lớn nhất thế giới này.

Giám đốc Hội chợ sách Frankfurt, ông Juergen Boos đã đánh giá ”trong lịch sử của Hội chợ sách này chưa có nước nào thu hút được sự chú ý của các phương tiện truyền thông thế giới như Phần Lan. Hơn 7 500 bản tin nói về Phần Lan và các tác giả Phần Lan liên quan đến Hội chợ sách Frankfurt (kỉ lục trước đấy thuộc về Argentina là 5 400)”.

Phần Lan đem đến hội chợ hơn 210 đầu sách Phần Lan được dịch sang tiếng Đức, 60 tác giả, 30 chuyên gia nghiên cứu văn học và đại diện 37 đơn vị xuất bản. Trong thời gian hội chợ có hơn 270 sự kiện của Phần Lan diễn ra ở thành phố Frankfurt.

Năm 2015 là năm đọc sách của Phần Lan và vợ chồng Tổng thống Sauli Niinistö là những người bảo trợ cho năm đọc sách này.

Đặc biệt, Phần Lan đã quyết định kỷ niệm 100 năm quốc khánh Phần Lan vào năm 2017 bằng một sự kiện chính là sẽ khánh thành một thư viện công cộng mới của Helsinki ở khu trung tâm thủ đô, trước tòa nhà Nghị viện. Có lẽ trên thế giới không có nhiều quốc gia dành cho sách và thư viện một sự ”ưu ái đặc biệt” như vậy!

Và bản quyền ở Phần Lan

Bản quyền được tuân thủ rất nghiêm ngặt ở Phần Lan.

Từ năm 1961, Phần Lan đã ban hành luật bản quyền. Năm 2005 luật được bổ sung sửa đổi để đáp ứng những đòi hỏi của thời đại số và internet. Tất cả các sản phẩm sử dụng lại phải được sự dồng ý của chủ sở hữu và khi dùng lại đều phải ghi rõ nguồn gốc, kể cả trên internet.

{keywords}
Câu thơ bản quyền

Dịch giả Bùi Việt Hoa (người dịch sử thi Kalevala của Phần Lan sang tiếng Việt) đã có một trải nghiệm thú vị với câu chuyện bản quyền ở nước này.

Năm 2007 chị bất ngờ nhận được một email từ một người không quen biết xin được trích in mấy câu thơ trong bản dịch Kalevala tiếng Việt của chị vào cuốn sách giáo khoa lớp 9 dành cho học sinh học tiếng Phần Lan như ngôn ngữ thứ hai “Suomea toisena kielenä yhdeksäsluokkalaisille” do Nha Giáo dục Phần Lan xuất bản.

Chị đã email trả lời đồng ý và nghĩ thế là xong. Không ngờ, mấy tháng sau chị nhận được email của họ báo cho biết cuốn sách đã xuất bản và đề nghị chị cho xin số tài khoản của mình để họ trả tiền bản quyền.

Sau đó không lâu, chị nhận nhận được một cuốn sách biếu từ NXB cùng với tờ thiếp cám ơn của nhóm biên soạn. Giở sách ra thấy dưới đoạn trích có in cả tên sách tiếng Việt, tên người dịch, nơi xuất bản và năm xuất bản!

Đáng chú ý là Phần Lan còn có luật trả ”hoa hồng” cho các tác giả có sách được mượn từ các thư viện.

Theo luật này thư viện sẽ trả cho tác giả mỗi cuốn sách được mượn khoảng 0,035 euro một lần mượn. Năm 2014 tổng số tiền ”hoa hồng” mà các thư viện trả cho tác giả là 8,2 triệu euro.

  • Võ Xuân Quế (từ Helsinki, Phần Lan)

tin nổi bật

Nhiều hiệu trưởng, hiệu phó ở Quảng Bình không có quyết định tuyển dụng

Trong 62 trường hợp được xác định có sai phạm trong công tác tuyển dụng, có người đang giữ chức vụ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng ở các trường học và quản lý các đơn vị.

Điểm chuẩn học bạ ĐH Cần Thơ cao nhất là 29,25

Chiều 30/6, Trường Đại học Cần Thơ công bố điểm chuẩn các ngành xét tuyển điểm học bạ THPT, cao nhất là 29,25 điểm.

Điểm chuẩn 2 phương thức xét tuyển của ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM

Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐH Quốc gia TP.HCM có điểm trúng tuyển bằng phương thức Đánh giá Năng lực cao nhất ở ngành Truyền thông đa phương tiện.

Mùa hè kết nối và khơi mở yêu thương cùng VUS Amazing Running Day 2022

Ngày 28/06, sự kiện VUS Amazing Running Day đã chính thức diễn ra, đánh dấu một mùa hè 2022 thật bùng nổ cho các gia đình tại TP.HCM và khu vực với nhiều trải nghiệm ngoại khóa sống động.

Văn hóa công sở độc hại khiến nhân viên muốn bỏ việc

Một công sở mà nhân viên xin nghỉ việc liên tục đôi khi không phải vì đặc thù "đào thải nhanh" của ngành. CareerBuilder chỉ ra đặc điểm của những công sở khiến nhân viên sớm dứt áo ra đi.

Điểm chuẩn học bạ ĐH Bách khoa Đà Nẵng cao nhất là 28,75

Trường ĐH Bách khoa - ĐH Đà Nẵng vừa công bố điểm chuẩn trúng tuyển có điều kiện theo phương thức xét học bạ, với mức điểm ngành cao nhất lên tới 28,75.

Trường đại học hiện đại trong lòng di sản từ thế kỉ 13

Sau nhiều lần cải tạo và tu sửa, tòa nhà Tu viện Santa Cruz la Real đã trở thành Khuôn viên Segovia của Đại học IE (Tây Ban Nha). Đây là thành phố lịch sử với nhiều công trình được được UNESCO công nhận là Di sản thế giới từ năm 1985.

Công bố điểm thi và điểm chuẩn vào lớp 6 trường chuyên Trần Đại Nghĩa

Trưa nay (30/6), Sở GD-ĐT TP.HCM công bố điểm thi và điểm chuẩn vào lớp 6 Trường THPT Chuyên Trần Đại Nghĩa năm học 2022-2023.

5 chiến lược giúp doanh nghiệp giữ chân nhân tài

Một nhân viên chỉ mất 30 ngày để bỏ việc, thậm chí ngắn hơn nếu họ có lý do hợp lý. Nhưng để tìm được nhân sự “đặt vừa” chỗ trống đó lại mất nhiều thời gian, công sức và chi phí hơn.

Thêm 2 trường thành viên ĐH Quốc gia TP.HCM công bố điểm chuẩn

Trường ĐH Khoa học tự nhiên và Trường ĐH Công nghệ thông tin - ĐH Quốc gia TP.HCM vừa công bố điểm chuẩn năm 2022 theo phương thức ưu tiên xét tuyển và xét điểm thi đánh giá năng lực.

Đại học Công đoàn tăng chỉ tiêu, mở ngành Ngôn ngữ Anh

Năm nay, Trường Đại học Công đoàn tuyển 2.430 chỉ tiêu, tăng 630 chỉ tiêu so với năm 2021 và mở thêm 2 ngành mới là Du lịch và Ngôn ngữ Anh.

Sắp 'khai tử' hệ song bằng trong trường công lập ở Hà Nội?

Đó là điều hoàn toàn có thể xảy ra khi hết năm học 2022-2023 nếu như các Đề án thí điểm chương trình đào tạo song bằng tú tài THPT quốc gia Việt Nam và tú tài Anh quốc mà các trường xây dựng không được Hà Nội thông qua.

ĐH Bách khoa Hà Nội công bố điểm chuẩn phương thức xét tuyển tài năng

Tối 29/6, Hội đồng tuyển sinh Trường ĐH Bách khoa Hà Nội công bố mức điểm trúng tuyển đối với những thí sinh đăng ký xét tuyển vào các ngành, chương trình đào tạo của trường năm 2022 theo phương thức xét tuyển tài năng đợt 1.

Đề thi thử tốt nghiệp môn Toán của Vĩnh Phúc

Trước kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2022, việc luyện các đề thi thử sẽ giúp học sinh làm quen dạng thức đề qua đó rèn tâm lý làm bài và thêm tự tin khi bước vào thi chính thức. Sở GD-ĐT Vĩnh Phúc cũng xây dựng đề thi thử để khảo sát chất lượng học sinh.

Hai chị em mồ côi cha trúng tuyển top đầu trường chuyên ở Thanh Hóa

Hai chị em Ngô Thảo Phương và Ngô Thảo Liên cùng thi đậu vào lớp 10 trường THPT chuyên Lam Sơn (Thanh Hóa) với số điểm cao.