Từ tuyên truyền tập trung đến tiếp cận vi mô từng hộ dân
Theo báo cáo mới đây của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, một trong những chuyển biến đáng chú ý trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) giai đoạn 2021-2024 là sự dịch chuyển từ hình thức tuyên truyền đại trà sang tiếp cận có trọng tâm, trọng điểm, hướng tới từng nhóm đối tượng cụ thể.
Trong đó, lực lượng bộ đội biên phòng, công an cơ sở và cán bộ cấp xã đóng vai trò nòng cốt. Không chỉ dừng ở việc tổ chức các hội nghị, lớp tập huấn, các lực lượng này đã trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, đưa pháp luật đến từng hộ dân theo cách “cầm tay chỉ việc”.
Riêng lực lượng Bộ đội Biên phòng đã tổ chức gần 145.000 buổi tuyên truyền, thu hút hơn 6,8 triệu lượt người tham dự trong giai đoạn 2021-2024. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng, mà ở cách thức triển khai: kết hợp giữa tuyên truyền tập trung với tư vấn cá nhân, giải thích trực tiếp các tình huống cụ thể mà người dân gặp phải.
Ở nhiều địa bàn, cán bộ biên phòng và công an không chỉ phổ biến pháp luật, mà còn tham gia hòa giải tranh chấp, hướng dẫn thủ tục hành chính, hỗ trợ người dân giải quyết các vấn đề liên quan đến đất đai, hôn nhân, hộ tịch… Thông qua quá trình này, pháp luật được “chuyển hóa” thành những giải pháp cụ thể, dễ hiểu, dễ áp dụng.
Cách tiếp cận vi mô đặc biệt phù hợp với vùng DTTS&MN, nơi mà mỗi cộng đồng, mỗi hộ gia đình có những đặc thù riêng về ngôn ngữ, văn hóa và điều kiện sống.
Thiết chế “gần dân” và vai trò của mạng lưới cơ sở
Bên cạnh các lực lượng công an, biên phòng, thì hệ thống thiết chế tại cơ sở cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì “dòng chảy” thông tin pháp luật ở vùng DTTS&MN.
Hiện nay, trên các địa bàn vùng DTTS&MN đã hình thành mạng lưới gồm hơn 2.000 câu lạc bộ pháp luật, 9.800 tổ hòa giải và hàng nghìn tủ sách pháp luật. Đây không chỉ là nơi cung cấp thông tin, mà còn là không gian để người dân trao đổi, thảo luận và giải quyết các vấn đề phát sinh trong cộng đồng.
Đặc biệt, các tổ hòa giải cơ sở đóng vai trò “bộ lọc đầu tiên” trong xử lý tranh chấp. Thông qua hoạt động hòa giải, các quy định pháp luật được lồng ghép một cách tự nhiên vào quá trình giải quyết mâu thuẫn, giúp người dân hiểu và tuân thủ pháp luật mà không cảm thấy bị áp đặt.
Một yếu tố quan trọng khác là vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín. Trong nhiều trường hợp, tiếng nói của họ có sức ảnh hưởng lớn hơn cả văn bản hành chính. Khi những người này tham gia công tác PBGDPL, thông tin pháp luật được truyền tải theo cách gần gũi, dễ tiếp nhận và có tính thuyết phục cao.
Theo báo cáo của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, thời gian qua, công tác cung cấp thông tin, tập huấn cho người có uy tín được triển khai thường xuyên, giúp họ trở thành “hạt nhân” lan tỏa thông tin trong cộng đồng. Đây là một trong những giải pháp giảm nghèo thông tin mang tính bền vững, phù hợp với đặc thù văn hóa vùng DTTS&MN.
Tăng cường phối hợp liên lực lượng, nâng hiệu quả “điểm chạm”
Điểm đáng chú ý trong giai đoạn gần đây là sự tăng cường phối hợp giữa các lực lượng trong công tác PBGDPL.
Công an, bộ đội biên phòng, chính quyền cơ sở, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể không còn hoạt động riêng lẻ, mà từng bước hình thành cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin và hỗ trợ lẫn nhau. Điều này giúp tránh trùng lặp nội dung, đồng thời nâng cao hiệu quả tiếp cận người dân.
Các hoạt động như “Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, mô hình “Dân vận khéo”, các buổi sinh hoạt cộng đồng… được tận dụng như những “điểm chạm” để lồng ghép tuyên truyền pháp luật. Thông tin pháp luật không chỉ được truyền tải một lần, mà được nhắc lại nhiều lần trong các bối cảnh khác nhau, giúp tăng khả năng ghi nhớ và thay đổi hành vi của người dân.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy, hiệu quả của lực lượng tuyến đầu ở cơ sở phụ thuộc lớn vào năng lực cá nhân. Ở những nơi cán bộ gần dân, nói được tiếng dân tộc, hiểu phong tục tập quán, công tác PBGDPL thường đạt hiệu quả cao hơn rõ rệt. Với những địa bàn thiếu cán bộ có kỹ năng và kinh nghiệm, việc tuyên truyền còn mang tính hình thức, chưa tạo được sự chuyển biến thực chất trong nhận thức của người dân.
Nhìn một cách tổng quan, lực lượng tuyến đầu chính là “mắt xích” quyết định trong việc đưa pháp luật từ văn bản vào đời sống. Khi thông tin được truyền tải thông qua những con người cụ thể, bằng những cách thức gần gũi và phù hợp, pháp luật không còn là khái niệm xa vời đối với người dân ở vùng DTTS&MN.
.svg){kind=icon}
