Bước chuyển dịch sang mô hình sinh kế bài bản

Nằm giữa vùng núi cao tỉnh Tuyên Quang, thôn Bục Bản, xã Yên Minh từng đối mặt với nhiều rào cản trong phát triển kinh tế. Không ít thanh niên dân tộc thiểu số tại địa phương chưa có việc làm ổn định, phải đi làm ăn xa nhưng thu nhập vẫn bấp bênh. Cùng với đó, thói quen chăn nuôi tự phát, nhỏ lẻ và tận dụng chuồng trại tạm bợ khiến năng suất thấp, ô nhiễm môi trường và rủi ro dịch bệnh cao.

Nhớ lại khoảng thời gian chăn nuôi chưa theo quy chuẩn, anh Hà Minh Ngọc, thanh niên dân tộc Mông chia sẻ: “Trước đây anh em thanh niên chủ yếu nuôi vịt. Ngày trước nhà nào nuôi được vài chục con gà xuất chuồng đã được coi là thành công. Bà con cứ thả rông, tối gà ngủ trên cây, đẻ rải rác ngoài bụi rậm nên đi tìm trứng rất vất vả, nhiều khi giẫm phải trứng hoặc bị thất thoát rất nhiều”.

Bước ngoặt diễn ra vào cuối năm ngoái, khi tổ chức Plan International Việt Nam đồng hành cùng chính quyền địa phương hỗ trợ thành lập Tổ hợp tác chăn nuôi gà thiến thương phẩm định hướng thị trường gồm 5 thanh niên dân tộc thiểu số, với anh Hà Minh Ngọc, dân tộc Mông làm tổ trưởng.

Trong tổng kinh phí hơn 338,5 triệu đồng của dự án, Plan hỗ trợ 150 triệu đồng vốn ban đầu để mua con giống gà thiến thương phẩm chất lượng đã qua tiêm phòng; 5 thành viên tổ hợp tác tự nguyện đối ứng 188,5 triệu đồng bằng vật liệu xây dựng, dụng cụ và ngày công lao động.

thanh niên dân tộc 1.jpg
Giá trị lớn hơn cả của dự án nuôi gà thiến thương phẩm tại thôn Bục Bản là triển vọng nhân rộng mô hình sinh kế này tại địa phương. 

Điểm khác biệt cốt lõi của mô hình nằm ở sự chuẩn hóa toàn bộ quy trình chăn nuôi theo hướng an toàn sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu. Trang trại 540 m² được xây dựng cách xa khu nhà ở để bảo vệ môi trường, có nền xi măng dốc thoát nước, lót đệm sinh học trấu men vi sinh dày 5 - 10 cm khử mùi hôi, mái tôn cách nhiệt, giàn gỗ cho gà ngủ tối, ổ đẻ riêng và hành lang vận động rộng rãi có rào lưới xung quanh cho gà tự do chạy nhảy.

Đàn gà được nuôi bán chăn thả, ăn ngô hạt tự trồng trên nương và rau cỏ tại chỗ. Tổ hợp tác tuân thủ nghiêm ngặt lịch tiêm vắc-xin và phun khử trùng chuồng trại 1 lần/tuần (hoặc 3 ngày/lần khi mưa nhiều) bằng thuốc thú y. Đồng thời, tổ cũng áp dụng giải pháp "lấy ngắn nuôi dài", nuôi gối đàn gà mái đẻ lấy trứng bán hằng ngày để trang trải tiền cám ngô trong thời gian chờ lứa gà thiến thương phẩm bán vụ Tết. Toàn bộ chi phí con giống, thức ăn, vắc-xin được ghi chép sổ sách và nhập trang tính máy tính giúp hạch toán hiệu quả.

“Điều thay đổi lớn nhất không chỉ là khoản thu nhập tăng thêm, mà là sự tự tin. Từ chỗ làm theo kinh nghiệm, giờ đây thanh niên chúng tôi đã nắm vững kỹ thuật, biết tính toán kinh tế và tự tin lập nghiệp ngay tại quê hương mình”, anh Hà Minh Ngọc bộc bạch.

Triển vọng nhân rộng mô hình sinh kế cho thanh niên dân tộc thiểu số

Hiệu quả kinh tế thực tế từ mô hình nuôi gà thiến thương phẩm tại Bục Bản đã được chứng minh bằng những con số “biết nói”. Sau khi triển khai mô hình, tổng đàn gà tại trang trại luôn duy trì ổn định từ 1.500 đến 1.600 con, gồm 1.000 gà nhỡ và các lứa gà nhỏ nhập gối đầu.

Theo đại diện Tổ hợp tác, nhờ phương thức chăn thả tự nhiên và nguồn thức ăn ngô hạt, chất lượng thịt gà thiến của nhóm đạt độ săn chắc, thơm ngon đặc trưng, đáp ứng tốt nhu cầu thị trường địa phương và du khách. Giá bán gà thương phẩm có trọng lượng từ 1,7 – 1,8 kg/con dao động từ 170.000 - 180.000 đồng/kg, có thời điểm đạt từ 180.000 – 200.000 đồng/kg, cao gấp 3 lần so với gà nuôi công nghiệp.

Đặc biệt, mô hình mang lại hiệu quả kinh tế nhưng không gây áp lực về thời gian cho người lao động. Hằng ngày, mỗi thành viên chỉ cần dành khoảng 1 - 2 giờ để chăm sóc, vệ sinh và cho đàn gà ăn. Thời gian còn lại trong ngày, họ vẫn làm nương rẫy, trồng lúa, trồng ngô hoặc phát triển thêm nghề nuôi ong lấy mật trên đồi.

Trong lứa nuôi trước, lợi nhuận chia bình quân mang lại thu nhập tăng thêm từ 5 - 5,5 triệu đồng/tháng cho mỗi hộ gia đình tham gia tổ hợp tác. “Giờ mới đến tháng 9 dương lịch mà doanh thu của nhóm đã đạt bằng cả năm ngoái. Với đà phát triển này, tính đến cuối năm, tổng thu nhập của nhóm dự kiến sẽ tăng trưởng vượt khoảng 40% so với năm trước”, anh Hà Minh Ngọc hào hứng chia sẻ về kết quả kinh doanh năm nay.

Tuy nhiên, giá trị lớn hơn cả của dự án là khả năng tạo tác động xã hội sâu rộng và mở ra triển vọng nhân rộng mô hình sinh kế tại địa phương. Trang trại gà hiện tại đóng vai trò là "mô hình nền”, nơi đào tạo kỹ năng thực hành và truyền nguồn cảm hứng lập nghiệp cho thanh niên. Sau khi thuần thục kỹ thuật tại trang trại chung, các thành viên đã bắt đầu nhận từ 20 đến 30 con gà giống về tự gây đàn nuôi gối tại hộ gia đình để từng bước mở rộng quy mô.

Tổ hợp tác cũng đang kiến nghị địa phương tạo điều kiện thuê đất dài hạn để đầu tư trang trại kiên cố, đồng thời dự kiến sẽ đóng gói sản phẩm gà thịt hút chân không gửi đi tiêu thụ tại các tỉnh thành lân cận và ra cả Hà Nội.

Có thể thấy, mô hình nuôi gà thiến thương phẩm định hướng thị trường tại xã Yên Minh là một minh chứng sinh động về hiệu quả của việc kết hợp giữa chính sách hỗ trợ sinh kế với tinh thần tự lực của thanh niên dân tộc thiểu số nơi vùng cao. Sự chuyển biến từ "nhận thức nhỏ lẻ" sang "sản xuất hàng hóa bài bản" không chỉ giúp thanh niên vươn lên làm giàu trên chính quê hương mà còn đặt nền móng vững chắc cho việc nhân rộng các mô hình kinh tế nông nghiệp bền vững ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi Tuyên Quang.