Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, dự kiến, TP sẽ lựa chọn hai xã cạnh nhau để đồng thời triển khai nhằm đảm bảo quy mô dân số 2 xã cộng lại khoảng 700.000 dân.
Tại cuộc tiếp xúc cử tri sau kỳ họp Quốc hội ngày 4/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gợi ý về thí điểm xây dựng một phường hoặc xã xã hội chủ nghĩa (XHCN) để rút kinh nghiệm, làm rõ mô hình tổ chức và khả năng đáp ứng nhu cầu đời sống người dân.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, khi chưa thể triển khai ở quy mô lớn, có thể bắt đầu từ cấp phường, xã để người dân trực tiếp cảm nhận, từ đó tạo hình mẫu cho các địa phương khác.
Dẫn chứng chương trình xây dựng nông thôn mới, TS. Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ) chia sẻ, từ những ngày đầu tiên thí điểm nông thôn mới vào năm 2008 đến nay, khi thiết kế và triển khai chương trình phải luôn luôn bám sát các chủ trương của Đảng.
"Xây dựng nông thôn mới ở nước ta được thực hiện theo định hướng XHCN, chứ không phải chỉ là một chương trình phát triển chung chung. Chúng tôi xác định rõ đây là xây dựng nông thôn mới theo định hướng XHCN. Vì thế, khi thiết kế bộ tiêu chí bám sát vào những đặc trưng về chủ nghĩa xã hội và cụ thể hóa vào điều kiện của nông thôn", ông nêu rõ.
Ông Phát cho biết, để triển khai thực hiện xã, phường XHCN thì cần phải thành lập một ban chỉ đạo ở cấp Trung ương, giống như Hà Nội đã làm.
Khi thực hiện chương trình nông thôn mới thì Thường trực Ban Bí thư đã trực tiếp làm Trưởng Ban chỉ đạo, ngoài ra còn có sự tham gia của ủy viên Bộ Chính trị, ủy viên Trung ương.
Nguyên Bộ trưởng cũng đề nghị cần có quy định về bộ tiêu chí riêng cho phường và riêng cho xã. Cấp xã mặc dù phát triển theo hướng đô thị hóa nhưng không thể không còn nông thôn. "Phát triển nông thôn vẫn là nông thôn trù phú XHCN", ông nhấn mạnh.
Các tiêu chí không phải là một mô hình phát triển thuần túy mà phải làm sắc nét những đặc tính XHCN bám sát 8 đặc trưng.
Khi triển khai, ông cho rằng cần lấy cấp xã, phường làm trọng tâm. Xã, phường không chỉ gần dân hơn mà quan trọng nhất là một tổ chức hoàn chỉnh cả về mặt Đảng, chính quyền và các đoàn thể, có đủ thẩm quyền pháp lý để triển khai hiệu quả. Tuy nhiên, việc triển khai không nên theo kiểu thực hiện các dự án.
"Bí quyết thành công của nông thôn mới là tổ chức như một cuộc vận động với sự lãnh đạo của Đảng và sự tham gia của cả xã hội. Nếu chỉ thực hiện như một chương trình đầu tư thì sẽ không thành công", ông Cao Đức Phát chia sẻ.
Không nên giao khoán hoàn toàn cho tư nhân
Trong khi đó, PGS.TS Lưu Đức Hải, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn (Bộ Xây dựng) cho biết xã, phường XHCN không chỉ đơn thuần là một đơn vị hành chính, mà phải là "tế bào không gian sống hạnh phúc, công bằng và bền vững".
Đó là nơi hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội được thiết kế để phục vụ lợi ích của toàn thể nhân dân, không thiên vị bất kỳ tầng lớp nào; kiến trúc và không gian công cộng thúc đẩy tính gắn kết cộng đồng; tài nguyên thiên nhiên được bảo vệ và chia sẻ bình đẳng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có gợi mở về việc thí điểm xây dựng mô hình xã, phường XHCN với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân. Theo ông Hải đây là một "đột phá chiến lược" về mặt tư duy quản trị quốc gia và tổ chức lãnh thổ.
Vì vậy ông nhìn nhận không thể áp dụng các tiêu chuẩn quy hoạch thông thường mà phải xây dựng một hệ thống tiêu chí quy hoạch đặc thù vượt trội, mang tính cách mạng.
Nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn đề xuất các tiêu chí trong thí điểm.
Về tiêu chí quy hoạch không gian và hình thái đô thị nông thôn mới, ông đánh giá với quy mô dân số từ 500.000 đến 1 triệu dân thì xã, phường lúc này không còn là một đơn vị làng xã hay khu phố thông thường, mà đã mang tầm vóc của một siêu đô thị nén (đối với phường) hoặc một siêu vùng sinh thái nông nghiệp hiện đại (đối với xã).
Theo quy định của phân loại đô thị mà Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành cuối năm 2025 thì dân số của một xã ở khu vực nông thôn không quá 10.000-15.000 và không quá 20.000-25.000 với mỗi một loại đô thị khác nhau của phường. Như vậy con số 500.000 đến 1 triệu dân là rất lớn.
Ông Hải phân tích với phường XHCN thì quy hoạch phải dịch chuyển mạnh mẽ sang không gian ngầm và không gian trên cao. Ông cho rằng cần áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng) và lý thuyết "đô thị 15 phút". Mọi người dân bước ra khỏi nhà là tiếp cận được ngay tàu điện ngầm, đường sắt trên cao, xe buýt nhanh, trường học, bệnh viện trong vòng 15 phút đi bộ.
Với xã XHCN, ông đề xuất đây sẽ là mô hình nông thôn hiện đại hóa, kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ sinh thái. Quy hoạch các phân khu chức năng rõ ràng: khu trung tâm điều hành số, cụm công nghiệp chế biến sâu, và các vành đai xanh bảo vệ môi trường.
Với quy mô 1 triệu dân trong một diện tích quản lý cấp cơ sở thì áp lực hạ tầng sẽ vô cùng lớn. Vì vậy, hệ thống tiêu chí quy hoạch hạ tầng phải đạt chuẩn "thông minh tích hợp".
100% hệ thống lưới điện, chiếu sáng cảnh quan, cấp nước, thoát nước mưa, thoát nước thải, công viên, điều phối giao thông, quản lý rác thải phải được số hóa và quản lý tập trung thông qua Trung tâm dữ liệu lớn (big data) và trí tuệ nhân tạo (AI). 100% rác thải phải được phân loại, tái chế, xử lý. Tỷ lệ đất cây xanh/người phải đạt mức tối đa của tiêu chuẩn đất cây xanh đô thị.
Về phúc lợi công cộng, ông Hải khẳng định đây chính là tiêu chí cốt lõi để phân biệt một xã, phường XHCN với các khu đô thị thương mại. Quy hoạch phải đặt con người làm trung tâm và lấy an sinh xã hội làm mục tiêu tối thượng.
Quy hoạch mạng lưới y tế và giáo dục "bao cấp chất lượng cao". Trong đó, hệ thống trường học công lập và bệnh viện đa khoa cấu trúc theo mạng lưới phân tầng, đáp ứng nhu cầu học tập và chăm sóc sức khỏe miễn phí hoặc chi phí thấp cho 100% cư dân tại chỗ.
Ông cũng cho rằng cần quy hoạch các tổ hợp nhà ở xã hội, nhà ở công nhân văn minh, đầy đủ tiện ích, đảm bảo nguyên tắc mọi người dân đều có quyền cư trú an toàn và tiện nghi.
Để vận hành bộ máy quản lý một lượng dân số lớn nhưng chỉ với quy mô hành chính một cấp xã, phường thì tiêu chí quy hoạch tổ chức bộ máy cũng phải thay đổi. Ông Hải cho biết, cần có chính quyền điện tử tinh gọn. Mô hình này bắt buộc phải áp dụng quản trị không giấy tờ, thủ tục hành chính tự động hóa qua môi trường số.
"Chúng ta không nên giao khoán hoàn toàn cho các doanh nghiệp tư nhân, vì họ sẽ ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận thương mại, đẩy giá bất động sản, làm mất đi tính công bằng XHCN", ông nhận định.
Ngược lại, ông cho hay cũng không nên chỉ dựa hoàn toàn vào ngân sách nhà nước để tránh gánh nặng nợ công và chậm trễ thủ tục.
Ông cũng kiến nghị, nhà nước thành lập một Ban Chỉ đạo cấp cao đóng vai trò là "tổng công trình sư" nắm giữ quy hoạch, đất đai và hạ tầng cốt lõi. Sau đó, áp dụng mô hình hợp tác công - tư, thu hút, đấu thầu các doanh nghiệp, tập đoàn lớn vào xây dựng và vận hành các phân khu chức năng theo đúng "đơn đặt hàng" và các tiêu chí nghiêm ngặt về an sinh XHCN mà Nhà nước đã định vị.
Một phường quản trị hiệu quả, an ninh tuyệt đối, người dân được chăm lo y tế, giáo dục chu đáo, doanh nghiệp cạnh tranh công bằng, phát triển kinh tế xanh, bền vững - đó chính là biểu hiện sinh động nhất của chủ nghĩa xã hội trong thế kỷ 21.
Nếu Hà Nội không chọn phường, xã có sẵn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi ý chọn một địa điểm xây một phường mới, với quy mô dân số khoảng 500 nghìn tới 1 triệu người.
.svg){kind=icon}
