Quảng Ninh hiện có 190 thôn, bản, khu phố vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, chiếm 30% tổng số đơn vị cấp thôn trên toàn thành phố.

Đây cũng là địa bàn tập trung triển khai các giải pháp tuyên truyền phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Thống kê cho thấy, trước năm 2015, Quảng Ninh ghi nhận 11.331 trường hợp tảo hôn. Sau 10 năm triển khai các giải pháp, số trường hợp giảm hơn 97%, chỉ còn hơn 300. 

Đáng chú ý, Quảng Ninh duy trì nhiều năm không còn tình trạng hôn nhân cận huyết thống. Ngành Giáo dục và Đào tạo cũng chưa ghi nhận trường hợp học sinh dân tộc thiểu số tảo hôn.

W-dan toc 3.jpg
Đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số ngày càng được chăm lo tốt hơn.

Để đạt được kết quả này, Quảng Ninh triển khai nhiều giải pháp, từ truyền thông, giáo dục sức khỏe sinh sản trong trường học đến phát huy vai trò của những người am hiểu phong tục, tập quán và có tiếng nói trong cộng đồng.

Đưa kiến thức sức khỏe sinh sản đến thanh thiếu niên

Tại xã Hải Ninh, ngày 6/11, trạm y tế xã đã tổ chức hoạt động truyền thông về giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, hướng đến người dân, đặc biệt là vị thành niên, thanh niên và các bậc phụ huynh.

Nội dung truyền thông tập trung vào quy định pháp luật về độ tuổi kết hôn; nguyên nhân, hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đối với sức khỏe sinh sản, sức khỏe bà mẹ, trẻ em và chất lượng dân số. Người dân còn được cung cấp kiến thức về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, lợi ích của khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, phòng ngừa bệnh lý di truyền, đặc biệt là bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia).

Các trạm y tế phối hợp với nhà trường và các đơn vị liên quan tổ chức truyền thông về phòng, chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Tại xã Hải Lạng, Trạm Y tế xã phối hợp với Trường TH&THCS Hải Lạng và công chức Tư pháp - Hộ tịch xã tổ chức buổi tuyên truyền về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cho học sinh khối THCS.

Tại chương trình, học sinh được phổ biến quy định pháp luật về độ tuổi kết hôn, quyền và nghĩa vụ của công dân trong hôn nhân; đồng thời tìm hiểu những hệ lụy của tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đối với sức khỏe sinh sản, chất lượng dân số, kinh tế gia đình và sự phát triển xã hội.

Các hoạt động hỏi đáp, giao lưu được lồng ghép giúp học sinh dễ tiếp thu, mạnh dạn trao đổi về sức khỏe vị thành niên, kỹ năng tự bảo vệ bản thân và xây dựng lối sống lành mạnh.

Những tuyên truyền viên đặc biệt trong bản làng

Bên cạnh hoạt động của ngành y tế, tại các xã vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới của Quảng Ninh đã hình thành 79 câu lạc bộ phòng ngừa tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống. Mỗi câu lạc bộ có từ 40 thành viên nòng cốt, duy trì sinh hoạt định kỳ theo quý, đồng thời tổ chức các buổi truyền thông chuyên đề hoặc đột xuất khi cần thiết.

Đặc biệt, Sở Dân tộc và Tôn giáo Quảng Ninh chú trọng phát huy vai trò của người có uy tín, già làng, thầy cúng, thầy thuốc trong cộng đồng, coi đây là những "tuyên truyền viên đặc biệt".

Đội ngũ cán bộ thôn, bản và những người có ảnh hưởng tại địa phương được tham dự các lớp đào tạo kỹ năng chuyên biệt gồm kiến thức pháp luật kết hợp kỹ năng vận động, giúp lực lượng này tham gia tuyên truyền, thuyết phục các gia đình, dòng họ và thanh thiếu niên thực hiện đúng quy định về hôn nhân, ngăn ngừa tảo hôn ngay từ cơ sở.

Tại xã Quảng Đức, địa bàn miền núi có trên 45% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, ngay sau khi thành lập, Công an xã đã tham mưu chính quyền triển khai mô hình "Phát huy vai trò người có uy tín, già làng, thầy cúng, thầy thuốc vận động nhân dân tham gia công tác bảo đảm an ninh trật tự, phòng ngừa tảo hôn".

Mô hình có 45 thành viên là đại diện các cơ quan, đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng. Sau hơn một năm triển khai, mô hình tạo được sự đồng thuận, góp phần nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật của người dân về phòng, chống tảo hôn.

Nhờ lợi thế gần dân, am hiểu phong tục, tập quán, văn hóa và đời sống tinh thần của người dân, các thành viên mô hình đã đến từng nhà, rà từng đối tượng, nắm bắt tâm tư và định hướng cho thanh thiếu niên về tầm quan trọng của việc kết hôn đúng độ tuổi.

Khi phát hiện nguy cơ tảo hôn, lực lượng này kịp thời khuyên ngăn, phân tích hệ lụy pháp lý và ảnh hưởng đến tương lai của các em, đồng thời vận động gia đình, dòng họ chấp hành quy định. Hằng năm, người có uy tín, thầy cúng, thầy thuốc đều ký giao ước thi đua, đưa nội dung không tảo hôn vào quy ước, hương ước và tiêu chí xét tặng gia đình văn hóa.

Tại xã Quảng Hà, công tác phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cũng được triển khai thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát và duy trì câu lạc bộ ở cơ sở.

Ông Nguyễn Văn Đông, Phó Chủ tịch UBND xã Quảng Hà, cho biết hằng năm, xã giao cơ quan chuyên môn xây dựng kế hoạch kiểm tra, giám sát tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Qua đó, địa phương vừa nâng cao ý thức chấp hành Luật Hôn nhân và Gia đình, vừa kịp thời phát hiện, ngăn chặn các vi phạm.

Xã cũng duy trì Câu lạc bộ phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại thôn Bảy Cửa với 40 thành viên nòng cốt. Định kỳ hằng quý hoặc theo chuyên đề, câu lạc bộ tổ chức truyền thông, trực tiếp tuyên truyền và ngăn ngừa các trường hợp có nguy cơ tảo hôn.

Trước năm 2020, thôn Bảy Cửa từng là điểm nóng về tảo hôn, với nhiều trường hợp kết hôn ở độ tuổi 15-16. Đến nay, tình trạng này đã không còn.