Nợ công: Gắng sức trả tiền vay, còn đâu cho đầu tư phát triển

Nợ công trên GDP được kiểm soát tốt và liên tục giảm trong những năm gần đây. Tuy nhiên, nghĩa vụ trả nợ công trên thu ngân sách vẫn tăng đều đặn do nhiều khoản nợ đến hạn.

Nghĩa vụ trả nợ tăng lên

Chính phủ dự kiến đến cuối năm 2020 nợ công khoảng 56,8% GDP; nợ Chính phủ khoảng 50,8% GDP; nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách nhà nước ước khoảng 24,1%; nợ nước ngoài quốc gia khoảng 47,9% GDP...

Như vậy, đến cuối năm 2020 về cơ bản dự kiến các chỉ tiêu nợ so với GDP duy trì trong các ngưỡng an toàn được Quốc hội cho phép.

Tuy nhiên, sang năm 2021, vấn đề sẽ khác dù rằng tỷ lệ nợ công trên GDP vẫn ổn. Năm 2021, Chính phủ đề ra nhiệm vụ huy động vốn vay của Chính phủ cho cân đối ngân sách Trung ương năm 2021 khoảng hơn 579 nghìn tỷ đồng, bao gồm: vay bù đắp bội chi ngân sách Trung ương khoảng trên 318 nghìn tỷ đồng; vay để trả nợ gốc của ngân sách Trung ương khoảng trên 260 nghìn tỷ đồng.

{keywords}
Nợ công trên GDP giảm song nghĩa vụ trả nợ công vẫn đang tăng.

Đáng chú ý, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ khoảng 368.276 tỷ đồng, trong đó trả nợ trong nước khoảng 323.093 tỷ đồng và nước ngoài khoảng 45.183 tỷ đồng; bằng khoảng 27,4% so với thu ngân sách nhà nước.

Với nghĩa vụ trả nợ có thể lên tới 27,4% so với thu ngân sách, có thể thấy chỉ tiêu trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách nhà nước đã vượt ngưỡng Quốc hội cho phép đối với giai đoạn 2016-2020 là 25%. Nguyên nhân chủ yếu do các khoản trái phiếu Chính phủ trong nước phát hành trong giai đoạn trước đây đáo hạn ở mức cao vào năm 2021 (187.001 tỷ đồng, chiếm 13,9% thu ngân sách nhà nước).

Chính phủ cũng lưu ý: Nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách nhà nước có xu hướng tăng nhanh và có khả năng vượt ngưỡng 25% trong một số năm trong giai đoạn tới do lịch trả nợ gốc không đồng đều, tập trung cao vào một số năm. Vấn đề này một mặt làm giảm mạnh dư địa cho nhiệm vụ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên của ngân sách nhà nước, mặt khác tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh tài chính quốc gia, có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến hệ số tín nhiệm quốc gia.

"Áp lực cân đối thanh khoản, bố trí nguồn lực ngân sách nhà nước để trả nợ đến hạn (chủ yếu là nợ trái phiếu Chính phủ) là không nhỏ trong trường hợp không kiềm chế hiệu quả yêu cầu vay vốn để bù đắp cân đối ngân sách trung ương, hoặc không tích cực triển khai nghiệp vụ quản lý nợ chủ động (như hoán đổi, mua lại công cụ nợ trước hạn... ), đặc biệt trong bối cảnh dư địa tăng thu ngân sách giai đoạn tới gặp khó khăn", Chính phủ lưu ý.

Trước tình hình này, Ủy ban Tài chính ngân sách của Quốc hội cũng đã đề nghị Chính phủ “đặc biệt lưu ý” về nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ có thể chạm ngưỡng 25% tổng thu ngân sách nhà nước, là “dấu hiệu nguy hiểm”, gây rủi ro và giảm mức an toàn tài chính quốc gia.

Vì vậy, đề nghị Chính phủ xây dựng các chỉ tiêu an toàn nợ công, đảm bảo không phá vỡ ổn định kinh tế vĩ mô dựa trên cơ sở báo cáo đầy đủ, chính xác về kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2021-2025 theo đúng quy định của Luật Quản lý nợ công.

Mất 1/4 thu ngân sách trả nợ

Theo báo cáo của Chính phủ, dự báo đến cuối năm 2021 nợ công khoảng 46,1% GDP trên cơ sở GDP đánh giá lại (khoảng 58,6% trên cơ sở GDP chưa đánh giá lại), nợ Chính phủ khoảng 41,9% GDP trên cơ sở GDP đánh giá lại (khoảng 53,2% trên cơ sở GDP chưa đánh giá lại); nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách nhà nước có thể lên mức 27,4%, cần có biện pháp để kiểm soát chỉ tiêu này.

Những con số này cho thấy nếu tính theo GDP điều chỉnh, tỷ lệ nợ công trên GDP và nợ chính phủ trên GDP sẽ giảm mạnh. Song, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với thu ngân sách không giảm, thậm chí tăng lên.

Điều này được PGS.TS Phạm Thế Anh, Kinh tế trưởng Viện Nghiên cứu kinh tế và Chính sách (VEPR), giải thích tại buổi công bố báo cáo kinh tế vĩ mô quý III/2020 rằng: Việc đánh giá tỷ lệ nợ công trên GDP có thể gây ra dự địa ảo vì GDP không thống kê được chính xác. Nó rất mơ hồ. Thước đo nợ công phải là tỷ lệ nợ công trên thu ngân sách. Con số này không hề giảm, ngày càng tăng lên vì thu ngân sách không tăng lên nhiều. Cho nên tỷ lệ trả nợ trên thu ngân sách sẽ tăng vọt. Thực tế nghĩa vụ trả nợ trên tổng thu ngân sách đang tiến tới trần Quốc hội cho phép.

Chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực đồng tình với nhận định nghĩa vụ trả nợ tăng lên khi nhiều trái phiếu Chính phủ phát hành trước đây đến hạn phải trả.

Ông Cấn Văn Lực cho rằng đây là vấn đề phải để ý kiểm soát trong một vài năm tới. “Với GDP điều chỉnh, các chỉ số, hệ số, chỉ tiêu quan trọng liên quan mức độ rủi ro của Việt Nam sẽ được giảm thiểu hơn 10 điểm phần trăm. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là tính hiệu quả của nợ công. Nhật Bản nợ công tương đương 240% GDP nhưng họ vẫn ổn, xếp hạng tín nhiệm vẫn cao vì họ sử dụng vốn hiệu quả. Tất nhiên chúng tôi kiến nghị điều chỉnh giảm dần nợ công về hướng bền vững hơn như các nước EU là nợ công ở mức 40% GDP”, ông Lực nói.

Chuyên gia kinh tế TS Nguyễn Trí Hiếu lưu ý việc đưa ra chỉ tiêu nợ công trên GDP là chưa thực sự an toàn. Bởi năm nào GDP tăng lên thì tỷ lệ nợ công trên GDP giảm xuống và ngược lại năm nào GDP giảm xuống thì tỷ lệ nợ công trên GDP lại tăng lên. Do đó, bên cạnh tỷ lệ nợ công trên GDP là bao nhiêu phần trăm, chúng ta nên làm một việc như Mỹ làm. Đó là đưa ra một con số tuyệt đối cho nợ công. Với tỷ lệ nợ công trên GDP và con số tuyệt đối, cái nào đạt được trước hoặc gần chạm trần trước thì phải đưa ra Quốc hội thảo luận và Chính phủ giải trình, có kế hoạch để giảm nợ công xuống.

Còn PGS.TS Phạm Thế Anh nhấn mạnh: “Chúng ta mất 1/4 tổng thu ngân sách chỉ để trả nợ gốc và lãi hàng năm, làm gì còn vốn phát triển nữa. Cho nên tiếp tục cải cách hệ thống ngân sách phải được ưu tiên hàng đầu vì chi thường xuyên chiếm 65% tổng thu ngân sách, thậm chí là hơn. Năm nay có khả năng chi thường xuyên cao hơn. Tuy nhiên, cải cách hệ thống ngân sách không thể không gắn liền cải cách thể chế. Ngoài việc chống dịch Covid-19, chúng ta không thể trì hoãn các cải cách căn bản của nền kinh tế nhằm giảm thiểu rủi ro trong tương lai”.

Lương Bằng

Sức ép trả nợ công, những con số chỉ báo mới

Sức ép trả nợ công, những con số chỉ báo mới

Báo cáo của Chính phủ về tình hình nợ công năm 2020 và dự kiến năm 2021 cho thấy nhiều con số đáng chú ý về nợ của quốc gia.

tin nổi bật

Hậu vụ gian dối nghìn tỷ, Gỗ Trường Thành của ông Mai Hữu Tín bị phạt

Gỗ Trường Thành bị phạt vì báo cáo tài chính sai, dù doanh nghiệp này được doanh nhân nổi tiếng Mai Hữu Tín tham gia vào tái cơ cấu và giải quyết hậu quả vụ gian dối nghìn tỷ dưới thời cha con ông Võ Trường Thành.

Bảng Anh xuống thấp kỷ lục, sắp ngang giá USD; đồng euro tiếp tục lao dốc

Đồng bảng Anh lao dốc liên tục và xuống mức thấp kỷ lục trong vòng 40 năm qua, sắp ngang giá với đồng USD. Trong khi đó, euro đã thấp hơn đồng bạc xanh. Giá USD trong nước lên gần 23.900 đồng.

Chủ tịch tai tiếng, kiểm toán tháo chạy, cổ đông ngồi trên lửa

Nhiều công ty kiểm toán tháo chạy, không cung cấp dịch vụ cho các doanh nghiệp tai tiếng, khiến các cổ đông lo lắng khi giá cổ phiếu tụt giảm không thấy đáy.

Gần 56 nghìn tỷ đồng bị hút ròng, nhà đầu tư chứng khoán thêm lo ngại

Nỗi lo gia tăng trên thị trường chứng khoán sau khi Ngân hàng Nhà nước tăng mạnh lãi suất điều hành và hút ròng gần 56 nghìn tỷ đồng trên thị trường mở trong tuần qua. Tin xấu dồn dập khiến dòng tiền bắt đáy dè chừng.

Có gì ở ‘Ngân hàng mở tốt nhất Việt Nam 2022’ VietinBank?

VietinBank tiên phong ứng dụng “ngân hàng mở” trong hoạt động. Với năng lực, dịch vụ vượt trội, ngân hàng này vừa được The Asian Banker vinh danh giải “Ngân hàng mở tốt nhất Việt Nam 2022”.

Đầu tư mua vàng, ba năm có khoản tiền cho con học đại học

Nhiều gia đình có một khoản tài chính cho con vào đại học sau khi lập kế hoạch tích lũy từ việc mua vàng.

Tuần khốc liệt, nỗi sợ hãi bao trùm thế giới, sàn 50 nghìn tỷ USD sụt giảm

Thị trường tài chính toàn cầu rúng động. Chứng khoán Mỹ trải qua một tuần khốc liệt với chỉ số công nghiệp Dow Jones xác lập đáy mới sau khi Fed tăng mạnh lãi suất và phát đi tín hiệu cứng rắn chưa từng có.

Giá vàng hôm nay 25/9: Tuần tiếp theo giảm giá

Giá vàng thế giới chốt tuần giảm giá tiếp theo trong bối cảnh lãi suất tăng tác động tới USD và lợi suất trái phiếu.

Triển vọng u ám, vàng lao dốc về 46 triệu đồng/lượng

Giá vàng quốc tế giảm mạnh trong bối cảnh những tác động của tăng lãi suất của Cục dự trữ liên bang (FED). Theo các chuyên gia, vàng thế giới có thể về mức 1.650 USD/ounce (khoảng 46 triệu đồng/lượng).

Tăng lãi suất để ổn định tỷ giá, hóa giải tâm lý 'kỳ vọng lạm phát'

Ngân hàng Nhà nước tăng lãi suất để ổn định tỷ giá, giữ giá trị đồng VND, qua đó kiềm chế lạm phát. Phó Thống đốc Đào Minh Tú cho biết, NHNN điều hành ổn định chứ không điều hành cố định về tỷ giá.

Giá vàng hôm nay 24/9: USD neo cao, vàng giảm giá

Giá vàng thế giới giảm trong bối cảnh USD vẫn giữ ở mức cao. Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục nâng lãi suất gây tác động xấu tới giá vàng.

Đề xuất giảm 50% hai loại thuế với xăng dầu

Bộ Tài chính ngày 23/9 vừa đề xuất điều chỉnh giảm mức thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu với mức giảm hai sắc thuế trên lên tới 50%.

Tăng lãi suất trên khắp thế giới

Sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất thêm 0,75% để kiềm chế lạm phát, nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới cũng đồng loạt tăng lãi suất.

NHNN nói gì sau quyết định tăng mạnh lãi suất?

Đại diện Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho hay sẽ tiếp tục kiểm soát những lĩnh vực có nhiều rủi ro trong hoạt động tín dụng như bất động sản, chứng khoán; tiếp tục kiểm soát việc kinh doanh, mua bán trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng.

VND sẽ thế nào sau khi tăng lãi suất?

Đồng VND của Việt Nam có thể mất giá 4% so với USD trong 2022, trong khi lãi suất tiền gửi dự báo tăng thêm 30-50 điểm sau động thái “diều hâu” của Fed và những phản ứng chính sách đầu tiên của NHNN.