Với một tỉnh miền núi như Điện Biên, nhiều năm qua, sự thiếu hụt thông tin trong sản xuất nông nghiệp là một trong những rào cản lớn ảnh hưởng tới năng suất và hiệu quả canh tác. Việc tiếp cận kiến thức kỹ thuật, dự báo thời tiết, cảnh báo dịch bệnh hay thông tin thị trường còn phụ thuộc nhiều vào hình thức truyền thống, trong khi yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại đòi hỏi thông tin phải nhanh, chính xác và cập nhật theo thời gian thực.

Bởi vậy, việc UBND tỉnh Điện Biên phê duyệt chủ trương thực hiện dự án xây dựng phần mềm trợ lý ảo hỗ trợ trong nông nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong việc đưa tri thức số đến với nông dân, góp phần thu hẹp khoảng cách thông tin giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

W-Nong nghiep.jpg
Phần mềm trợ lý ảo hỗ trợ trong nông nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong việc đưa tri thức số đến với nông dân, góp phần thu hẹp khoảng cách thông tin giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

Thu hẹp khoảng cách thông tin bằng trợ lý ảo AI

Quyết định phê duyệt chủ trương và dự kiến kinh phí thực hiện dự án Xây dựng phần mềm trợ lý ảo hỗ trợ trong nông nghiệp (cung cấp thông tin thổ nhưỡng, khí hậu, dịch bệnh, hướng dẫn kỹ thuật canh tác và dự báo thị trường của tỉnh) vừa được UBND tỉnh ban hành ngày 23/7.

UBND tỉnh Điện Biên thẳng thắn nêu rõ hiện trạng: “Tại Điện Biên, nông nghiệp vẫn là ngành kinh tế quan trọng, tuy nhiên quá trình sản xuất chủ yếu còn phân tán, quy mô nhỏ lẻ; việc tiếp cận thông tin khoa học kỹ thuật, dự báo thời tiết, dịch hại, thị trường và các quy trình sản xuất tiên tiến của người dân còn nhiều hạn chế”.

Không chỉ vậy, dữ liệu ngành nông nghiệp hiện vẫn phân tán, thiếu đồng bộ, chưa được chuẩn hóa và số hóa đầy đủ, chưa hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ hiệu quả công tác quản lý, điều hành cũng như hỗ trợ người dân và doanh nghiệp.

Việc xây dựng nền tảng số ứng dụng AI phục vụ lĩnh vực nông nghiệp sẽ góp phần thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong ngành, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống khuyến nông, từng bước hình thành cơ sở dữ liệu số phục vụ công tác quản lý và hoạch định chính sách. 

Trong bối cảnh đó, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), thị giác máy tính (AI Vision), dữ liệu lớn (Big Data) cùng các nền tảng số được tỉnh xác định là cơ hội để thay đổi cách tiếp cận thông tin trong sản xuất nông nghiệp. 

“Trợ lý ảo sẽ hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin kỹ thuật, nhận diện sâu bệnh, ghi chép nhật ký sản xuất điện tử, truy xuất nguồn gốc và nâng cao năng suất, chất lượng nông sản”, UBND tỉnh Điện Biên nhận định. 

Mục tiêu của dự án được đặt ra khá cụ thể: Xây dựng hệ thống trợ lý ảo đáp ứng nhu cầu tư vấn kỹ thuật nông nghiệp, chẩn đoán sâu bệnh qua hình ảnh và cung cấp thông tin thời tiết theo thời gian thực phục vụ hoạt động canh tác cho ít nhất 20.000 hộ nông dân cùng toàn bộ đội ngũ cán bộ khuyến nông trên địa bàn tỉnh.

Đặc biệt, tỉnh Điện Biên phấn đấu ngay trong năm 2026 đưa hệ thống vào vận hành ổn định với hơn 20.000 người dùng là nông dân và 500 cán bộ khuyến nông sử dụng thường xuyên. Đây là những mục tiêu định lượng cho thấy định hướng đưa công nghệ AI trở thành công cụ phổ cập tri thức nông nghiệp tới tận cơ sở.

Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu số phục vụ sản xuất nông nghiệp

Một trong những tính năng nổi bật của trợ lý ảo ứng dụng AI trong nông nghiệp của tỉnh Điện Biên là nhật ký sản xuất điện tử, cho phép người dân ghi chép quá trình sản xuất và nhận các khuyến nghị theo thời gian thực nhằm điều chỉnh phương pháp canh tác phù hợp hơn.

Không chỉ phục vụ nông dân, dự án còn xây dựng hệ thống quản trị dành cho cơ quan quản lý. Dashboard sẽ thống kê người dùng, tổng hợp các truy vấn và kết quả chẩn đoán để tự động hình thành "bản đồ số dịch tễ" nông nghiệp, hỗ trợ phát hiện sớm vùng có nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Hệ thống cũng cho phép quản lý và cập nhật dữ liệu chuẩn hóa để huấn luyện mô hình AI; phê duyệt thông tin sản phẩm, giá nông sản đưa lên kênh thương mại điện tử; đồng thời quản lý bản đồ số về vùng trồng, loại đất, diện tích canh tác và đặc điểm thổ nhưỡng.

Để trợ lý ảo hoạt động hiệu quả, dự án sẽ tiến hành số hóa và làm sạch kho dữ liệu gồm các văn bản pháp lý, quy trình kỹ thuật nông nghiệp, cẩm nang khuyến nông và danh mục thuốc bảo vệ thực vật phục vụ huấn luyện chuyên sâu cho mô hình AI.

Theo kế hoạch, thời gian tới, tỉnh sẽ tổ chức các khóa tập huấn quản trị, vận hành hệ thống cho cán bộ của Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng 500 cán bộ nông nghiệp, khuyến nông cấp xã và khuyến nông cộng đồng. Đồng thời, việc hướng dẫn cài đặt và sử dụng ứng dụng sẽ được triển khai trực tiếp tới khoảng 20.000 hộ nông dân trên toàn tỉnh.

Dự án có tổng kinh phí dự kiến khoảng 4,81 tỷ đồng, sử dụng từ nguồn ngân sách địa phương thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; thời gian triển khai trong năm 2026.

Nếu được triển khai đúng tiến độ, trợ lý ảo sẽ trở thành "kênh khuyến nông số" hoạt động liên tục, giúp người dân vùng cao Điện Biên tiếp cận tri thức nông nghiệp hiện đại mọi lúc, mọi nơi. 

Đây cũng là hướng đi mới trong giảm nghèo thông tin, đưa dữ liệu, tri thức và dịch vụ tư vấn kỹ thuật đến gần hơn với nông dân, góp phần thúc đẩy chuyển đổi số nông nghiệp theo hướng hiệu quả và bền vững.

Trợ lý ảo sẽ được phát triển trên cả hai nền tảng Android và iOS, giúp người dân dễ dàng tiếp cận qua điện thoại thông minh.

Hệ thống tích hợp AI và Chatbot trên nền tảng Dify, kết hợp các mô hình ngôn ngữ lớn như GPT-4 và Claude 3 để tư vấn kỹ thuật trực tuyến 24/7.

Ứng dụng còn tích hợp cả công nghệ Deep Learning để nhận diện hình ảnh sâu bệnh thông qua camera điện thoại. Hệ thống tự động phân tích màu sắc và đặc trưng hình học nhằm chẩn đoán sâu bệnh với độ chính xác dự kiến từ 90-95%, giúp nông dân phát hiện sớm nguy cơ trên cây trồng.

Thông tin thời tiết cũng được cập nhật theo thời gian thực thông qua kết nối API Open-Meteo, cung cấp các chỉ số về nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa theo vị trí GPS của người dùng để đưa ra khuyến nghị về thời điểm canh tác hoặc phun thuốc phù hợp.