Khi cử tri Mỹ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào năm 2022, mọi yếu tố đều cho thấy các đồng minh của Tổng thống đương nhiệm khi đó Joe Biden có nguy cơ hứng chịu thất bại nặng nề. Ông Biden lúc bấy giờ đối mặt tỷ lệ tín nhiệm thấp, tình trạng lạm phát cao và các quy luật lịch sử dự báo cử tri sẽ trút sự bất mãn bằng cách chấm dứt quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ của đảng Dân chủ.

Tong thong Trump NBC.jpg
Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: NBC

Tuy nhiên, khi kết quả được công bố, đảng Cộng hòa của ông Trump đã không giành được những thắng lợi như kỳ vọng. Họ thâu tóm quyền kiểm soát Hạ viện nhưng với cách biệt rất mong manh, trong khi đảng Dân chủ lại gia tăng thế đa số tại Thượng viện và củng cố lực lượng tại các cơ quan lập pháp ở cấp tiểu bang.

4 năm sau, chính những yếu tố trên lại xuất hiện khi đảng Cộng hòa chuẩn bị cho cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, nhằm bảo vệ thế đa số tại Thượng viện và Hạ viện mà họ giành được 2 năm trước, thời điểm cử tri bầu ông Trump làm tổng thống thứ 47 của Mỹ. Giống như ông Biden trước đây, tỷ lệ ủng hộ dành cho tổng thống đương nhiệm hiện ở mức thấp và lạm phát vẫn ở mức cao, dù không cao bằng thời người tiền nhiệm. 

Mặc dù ông Trump cùng các đồng minh đã khẳng định điều ngược lại, nhưng rất ít cơ sở để tin rằng ông có thể đi ngược lại quy luật lịch sử rằng cử tri Mỹ thường tận dụng bầu cử giữa nhiệm kỳ để trừng phạt đảng đang nắm quyền tại Washington.

"Thông thường, đảng đối lập cảm thấy thất vọng hoặc thậm chí tức giận trước những gì đã diễn ra trong 2 năm qua. Họ rất muốn thể hiện sự bất đồng cũng như bất mãn của mình và năm 2026 sẽ không phải là ngoại lệ", Bill Galston, chuyên gia cấp cao tại tổ chức tư vấn chính sách Viện Brookings từng là cố vấn cho các tổng thống thuộc đảng Dân chủ, nhận định.

Theo đài CNN, các hoạt động vận động tranh cử dự kiến ​​sẽ trở nên sôi động hơn sau kỳ nghỉ Lễ Lao động ở Mỹ (ngày thứ Hai đầu tiên trong tháng Chín, năm nay là ngày 7/9), một cột mốc quan trọng trong các năm bầu cử, đánh dấu thời điểm chỉ còn khoảng 2 tháng nữa các cử tri sẽ đi bỏ phiếu. Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy các ứng viên Dân chủ tranh ghế Hạ viện và Thượng viện đang dẫn trước đối thủ hoặc ở thế bám đuổi sít sao. Các tổ chức dự báo bầu cử uy tín cũng đã điều chỉnh đánh giá về những cuộc đua then chốt theo hướng có lợi cho đảng này.

Tuy nhiên, đảng Cộng hòa dường như đang nắm lợi thế ở một khía cạnh quan trọng là nguồn lực tài chính. Mặc dù một số ứng cử viên Dân chủ như Thượng nghị sĩ Jon Ossoff (bang Georgia) và James Talarico (người đang tranh cử ghế thượng nghị sĩ tại bang Texas) đã đạt được kết quả gây quỹ ấn tượng, nhưng siêu ủy ban hành động chính trị (Super PAC) MAGA Inc. của Tổng thống Trump vẫn nắm giữ 400 triệu USD có thể được huy động để hỗ trợ các đồng minh của ông. Trong khi đó, tỷ phú Elon Musk, một đồng minh cũ của ông Trump, cũng sở hữu 50 triệu USD trong một Super PAC khác và đã bắt đầu chi tiền ủng hộ một số ứng cử viên Cộng hòa từ tuần trước.

Các bang do đảng Cộng hòa lãnh đạo dường như đã phần nào hạn chế được thiệt hại cho đảng này tại Hạ viện thông qua việc vẽ lại bản đồ khu vực bầu cử, với sự hỗ trợ từ một phán quyết gần đây của Tòa án tối cao bất chấp những nỗ lực đáp trả từ các bang do đảng Dân chủ lãnh đạo.

"Tôi đã nói điều này nhiều lần rồi: Đảng Cộng hòa sẽ đi ngược lại quy luật lịch sử trong 63 ngày tới và chúng tôi sẽ giữ vững thế đa số tại Hạ viện", Chủ tịch Hạ viện Mỹ Mike Johnson gần đây phát biểu trước các phóng viên.

Hơn một năm sau vụ tấn công khủng bố ngày 11/9/2011, các đồng minh trong đảng Cộng hòa của Tổng thống Mỹ khi đó George W. Bush đã mở rộng được thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2002. Song, hầu hết các cuộc bầu cử khác đều mang lại kết quả từ tồi tệ đến rất tồi tệ cho đảng cầm quyền.

Năm 1994, đảng của Tổng thống đương nhiệm khi đó Bill Clinton đã mất quyền kiểm soát cả hai viện thuộc Quốc hội. Ông Bush cũng chịu chung số phận vào năm 2006. Năm 2010, Tổng thống Barack Obama đã mô tả thất bại nặng nề của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đầu tiên của mình là một trận "thua tan tác". 4 năm sau đó, đảng Dân chủ đã mất quyền kiểm soát Thượng viện. Năm 2018, đảng Cộng hòa trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Trump đã mất Hạ viện, dù họ vẫn gia tăng được thế đa số tại Thượng viện.

Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ duy nhất dưới thời ông Biden, diễn ra vào năm 2022 lại trở nên đặc biệt nhờ một yếu tố bất ngờ mang tính bước ngoặt là phán quyết của Tòa án tối cao trong vụ “Dobbs kiện Tổ chức Sức khỏe phụ nữ Jackson”, vốn đảo ngược phán quyết kinh điển “Roe chống Wade” năm 1973 và chấm dứt quyền phá thai được Hiến pháp Mỹ bảo vệ.

Chuyên trang dự báo "Sabato’s Crystal Ball" của Larry Sabato đã dự đoán chính xác việc đảng Dân chủ của ông Biden sẽ mất khoảng 20 ghế tại Hạ viện trong cuộc bầu cử năm đó. Nhưng kịch bản thất bại thảm hại đã không xảy ra vì đảng Cộng hòa chỉ giành thêm được 9 ghế tại Hạ viện, qua đó nắm thế đa số mong manh ở cơ quan lập pháp này, trong khi đảng Dân chủ của ông Biden gia tăng quyền kiểm soát tại Thượng viện thêm một ghế và tất cả các nghị sĩ đương nhiệm của họ đều tái đắc cử.

Dù không giữ chức vụ nào vào thời điểm diễn ra cuộc bầu cử trên, nhưng ông Trump vẫn ủng hộ và tham gia vận động tranh cử cùng các ứng viên Cộng hòa, đồng thời thường xuyên xuất hiện trên các phương tiện truyền thông vì những rắc rối pháp lý dày đặc. Tuy nhiên, do tên ông Trump không trực tiếp xuất hiện trên lá phiếu, các nghị sĩ Cộng hòa tại Quốc hội Mỹ đã không thể tận dụng sức hút của ông như cách họ sẽ làm trong cuộc bầu cử năm 2024. 

Trong khi đó, đảng Dân chủ đã tận dụng việc ông Trump vẫn duy trì tầm ảnh hưởng lớn trong đảng Cộng hòa để tập hợp những cử tri phản đối cựu tổng thống lúc bấy giờ và củng cố vị thế tại các cuộc đua quan trọng. Đây là nhận định của Aaron Hitefield, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Bang Mississippi, người đã nghiên cứu về cuộc bầu cử năm 2022.

"Những phát biểu gây tranh cãi của ông Trump đang mang lại lợi thế bầu cử cho đảng Dân chủ và khích lệ cử tri, nhưng lại không tạo ra động lực tương đương đối với cử tri Cộng hòa. Điều này không hẳn là mới. Chúng ta luôn chứng kiến ​​sự thăng trầm về kết quả của đảng cầm quyền khi so sánh năm bầu cử tổng thống với năm bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng xu hướng này thể hiện đặc biệt rõ nét với trường hợp của ông Trump”, ông Hitefield hôm 6/9 bình luận.

Tổng thống Trump mới đây đã công bố kế hoạch tổ chức một hội nghị giữa nhiệm kỳ với quy mô đặc biệt tại Dallas, bang Texas vào cuối tháng này, nơi ông sẽ trực tiếp kêu gọi cử tri ủng hộ việc duy trì quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ của đảng Cộng hòa trong 2 năm cuối nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của mình. Giới quan sát vẫn chờ xem liệu “lời nguyền” bầu cử giữa kỳ có ứng nghiệm với ông Trump năm nay hay không.