Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công phủ đầu Iran vào ngày 28/2, cuộc xung đột đã dần lan rộng ở Trung Đông, gây tổn thất cả về người và vật chất đối với các bên liên quan cũng như khiến thị trường năng lượng toàn cầu dậy sóng sau khi Tehran cho phong tỏa eo biển Hormuz, ngăn chặn các tàu chở dầu của Mỹ, Israel cũng như các nước đồng minh đi qua.

Giới quan sát nhận định Washington, Tel Aviv và Tehran đang theo đuổi các mục tiêu khác nhau sau khi xung đột bùng phát.

xung dot My Israel Iran Roya News.jpg
Ảnh: Roya News

Mỹ

Cây bút an ninh Frank Gardner của hãng tin BBC đánh giá, dựa vào các phát biểu công khai của Tổng thống Mỹ Donald Trump, mục tiêu của Washington dường như dao động giữa việc muốn hạn chế chương trình hạt nhân của Iran đến buộc Tehran phải nhượng bộ tất cả các yêu cầu của Mỹ và Israel cũng như làm sụp đổ hoàn toàn chế độ Cộng hòa Hồi giáo.

Cho đến nay, Iran vẫn chưa nhượng bộ và cũng chưa sụp đổ. Tuy nhiên, quân đội của nước này dường như đã suy yếu sau gần 3 tuần bị các lực lượng Mỹ và Israel không kích chính xác, không ngừng nghỉ.

Các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Mỹ và Iran, do Oman làm trung gian, tại Geneva hồi tháng 2 từng đạt được tiến triển về vấn đề hạt nhân. Phía Oman cho biết Iran sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ lớn, mang lại sự đảm bảo đáng kể rằng Tehran không theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Điều Iran không sẵn sàng thảo luận là việc hạn chế hoặc hủy bỏ chương trình tên lửa đạn đạo của mình cũng như chấm dứt hỗ trợ các nhóm ủy nhiệm trong khu vực như lực lượng vũ trang nổi dậy Houthi ở Yemen hay nhóm vũ trang Hồi giáo Hezbollah ở Lebanon.

Trong viễn cảnh lý tưởng đối với Washington và nhiều đồng minh, cuộc xung đột hiện tại sẽ kết thúc bằng sự sụp đổ của chế độ thần quyền do các giáo chủ Hồi giáo lãnh đạo ở Iran và được thay thế nhanh chóng bằng một chính phủ đáp ứng các mong muốn của Mỹ. Song, cho đến nay, điều này vẫn chưa có dấu hiệu thành hiện thực.

Một kết quả đáng mơ ước tiếp theo đối với Mỹ là sau khi bị tàn phá nặng nề trong xung đột, Iran sẽ thay đổi cách hành xử và chấm dứt hỗ trợ các nhóm dân quân cực đoan trong khu vực. Viễn cảnh này dường như khó xảy ra sau khi Iran chọn Mojtaba Khamenei, người con trai theo đường lối cứng rắn của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei kế nhiệm ông.

Trong bối cảnh giá dầu toàn cầu tăng cao, eo biển Hormuz bị phong tỏa một phần và sự bất an ngày càng tăng trong chính nội bộ Mỹ rằng nước này đang bị cuốn vào một cuộc xung đột tốn kém khác ở Trung Đông, Tổng thống Trump dự kiến sẽ đối mặt với vô số áp lực đòi ông phải chấm dứt cuộc xung đột này. Tuy nhiên, giới quan sát tin ông Trump có thể không dễ dàng chấp nhận việc chế độ ở Tehran vẫn tồn tại mà “không hề bị trừng phạt” và “vẫn theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân và tên lửa đạn đạo” như cáo buộc của Washington.

Iran

Giới quan sát nhất trí rằng Iran muốn xung đột chấm dứt càng sớm càng tốt, nhưng không phải bằng mọi giá nếu điều đó có nghĩa Tehran phải nhượng bộ tất cả các yêu cầu của Washington.

Tehran tuyên bố họ có "sự kiên nhẫn chiến lược" để trụ vững lâu hơn ông Trump dự tính trong cuộc xung đột này, cộng thêm lợi thế về địa lý. Iran sở hữu đường bờ biển dài nhất trong số các quốc gia Vùng Vịnh và có khả năng đe dọa hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới, nơi khoảng 20% ​​nguồn cung dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua.

Tổng thống Mỹ Trump đã đề nghị các nước điều lực lượng tới giúp chống lại lệnh phong tỏa của Iran ở eo biển Hormuz. Lời kêu gọi này đã vấp phải phản ứng trái chiều, với “một số rất tích cực, trong khi số khác hờ hững” như tiết lộ của chính ông Trump. Anh, Liên minh châu Âu (EU) và các nước khác e ngại việc đưa hải quân của họ vào tình thế nguy hiểm khi hộ tống các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, trong khi chính họ không ủng hộ cuộc xung đột này ngay từ đầu.

Iran đã công khai tuyên bố xung đột phải kết thúc với sự đảm bảo chắc chắn rằng nước này sẽ không bị tấn công lần nữa và họ cũng muốn được bồi thường chiến phí cho những thiệt hại trị giá hàng tỷ USD do các cuộc không kích của Mỹ và Israel gây ra. Có lẽ họ biết mình khó có thể nhận được cả hai yêu cầu này. Tuy nhiên, theo nhiều nhà phân tích, giới lãnh đạo Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chỉ cần trụ vững qua cuộc xung đột này để có thể tuyên bố chiến thắng trước người dân trong nước và thế giới.

Israel

Trong 3 quốc gia trực tiếp tham gia cuộc xung đột, Israel dường như ít vội vàng kết thúc giao tranh nhất. Họ muốn chứng kiến càng nhiều kho tên lửa đạn đạo, sở chỉ huy, kho chứa vũ khí, địa điểm đặt radar và căn cứ của IRGC bị phá hủy càng tốt.

Tất nhiên, tất cả những thứ này có thể được xây dựng lại khi xung đột chấm dứt. Vì vậy, Israel rõ ràng muốn Iran hiểu rằng chống đối sẽ phải trả giá rất đắt, cụ thể là Không quân Israel hoàn toàn có khả năng quay lại và ném bom các cơ sở quân sự quan trọng trên của Tehran một lần nữa trong vài tháng tới.

Israel coi các chương trình tên lửa và hạt nhân của Iran là mối đe dọa hiện hữu. Cho đến khi cuộc xung đột lần này bùng phát vào cuối tháng 2, Iran đang có hoặc ít nhất từng có một ngành công nghiệp tên lửa và máy bay không người lái (UAV) nội địa phát triển cao. Họ đã cung cấp cho đồng minh Nga các UAV Shahed để sử dụng cho chiến dịch quân sự đặc biệt chống Ukraine. Iran cũng đang làm giàu uranium đến độ tinh khiết 60% và theo tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), lượng uranium họ hiện có về nguyên tắc đủ để chế tạo 6 quả bom nguyên tử nếu được làm giàu thêm.

Chính phủ của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu do vậy đang nỗ lực hành động để phá hủy “hai mối đe dọa trên”. Trong một video ngày 21/3, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz khẳng định quân đội nước này và các lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục gia tăng đáng kể cường độ các cuộc tấn công Iran.

Ngoài ra, theo các phát biểu công khai của giới chức Israel, Tel Aviv còn nhắm đến việc hạ sát càng nhiều quan chức lãnh đạo của nước “không đội trời chung” càng tốt. Kể từ khi xung đột nổ ra, nhiều quan chức hàng đầu của Iran như Lãnh tụ tối cao Ali Khanenei, Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh, Tổng tham mưu trưởng Các lực lượng vũ trang Abdul Rahim Mousavi, Tư lệnh Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo (IRGC) Mohammad Pakpour, Bộ trưởng Tình báo Esmaeil Khatib, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Ali Larijani, Tư lệnh lực lượng bán quân sự Basij Gholamreza Soleimani… đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz mới đây nhấn mạnh nước này sẽ tiếp tục nhắm mục tiêu vào các nhân vật cấp cao ở Iran cho đến khi “tất cả các mối đe dọa an ninh đối với lợi ích của Israel và Mỹ được loại bỏ”.