Thuộc Đề án “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập thông tin, dự báo tình hình thị trường nông sản”, Sơn La tập trung xây dựng hệ thống thu thập thông tin về khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước, quỹ đất canh tác gắn với từng vùng sản xuất. Thông qua các thiết bị quan trắc, phần mềm quản lý và báo cáo số hóa, dữ liệu được cập nhật liên tục, phục vụ đánh giá sức khỏe cây trồng và cảnh báo sớm các nguy cơ bất lợi.
Những thông tin này giúp cơ quan chuyên môn khoanh vùng rủi ro, hướng dẫn nông dân điều chỉnh thời vụ, mật độ trồng, lượng nước tưới và chế độ dinh dưỡng phù hợp. Quan trọng hơn, dữ liệu môi trường được tích hợp với thông tin thị trường, tạo nền tảng cho sản xuất theo tín hiệu cung – cầu, hạn chế tình trạng được mùa mất giá.
Một trong những hướng đi rõ nét là việc triển khai quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) trên nền tảng dữ liệu môi trường. IPHM được xem là hệ thống canh tác dựa trên điều kiện cụ thể về đất, nước, sinh vật gây hại, sinh vật có ích và thời tiết. Khi được hỗ trợ bởi công nghệ thông tin, quá trình theo dõi, đánh giá các yếu tố này trở nên chính xác, kịp thời hơn.
Ba năm gần đây, trang trại nho hạ đen của anh Nguyễn Đình Tuấn, thôn 6, xã Chiềng Mung luôn đạt năng suất cao. Trên diện tích 8.000 m², anh Tuấn đầu tư nhà màng, hệ thống tưới tự động và ghi chép toàn bộ quá trình sinh trưởng của cây qua các ứng dụng quản lý. Dữ liệu thời tiết, độ ẩm, tình trạng sâu bệnh được cập nhật thường xuyên, giúp anh điều chỉnh chế độ chăm sóc phù hợp với từng giai đoạn.
Canh tác theo IPHM, vườn nho hoàn toàn không sử dụng thuốc diệt cỏ hay thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Dinh dưỡng cho cây đến từ phân hữu cơ tự ủ kết hợp chế phẩm sinh học.
Nhờ theo dõi sát sức khỏe cây trồng và môi trường, vườn nho phát triển ổn định, quả ngọt, thơm, an toàn. Khách hàng tin tưởng, giá bán giữ mức tốt, lợi nhuận cao hơn trước.
Từ hiệu quả thực tế, nhiều địa phương trong tỉnh đã xây dựng mô hình IPHM gắn với thu thập dữ liệu môi trường. Năm 2024, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh triển khai mô hình canh tác dưa vàng theo IPHM tại bản Bó, phường Chiềng An. Trên diện tích hơn 300 m² với ba hộ tham gia, người dân được hướng dẫn thăm đồng, quan sát sinh trưởng cây trồng, đánh giá các yếu tố đất, nước, thời tiết và ghi nhận dữ liệu phục vụ quản lý.
Bà Cà Thị Nọi, một trong các hộ tham gia, cho biết việc theo dõi chặt chẽ môi trường canh tác giúp dưa sinh trưởng đồng đều, ít sâu bệnh, quả to, mã đẹp. Với 100 m², gia đình bà thu gần 3 tạ, giá bán 40.000 đồng/kg, thu hơn 10 triệu đồng. Điều khiến bà yên tâm nhất là sản phẩm an toàn cho sức khỏe, môi trường canh tác được cải thiện rõ rệt.
Qua đánh giá, quy trình IPHM giúp giảm 5–6 lần phun thuốc bảo vệ thực vật mỗi vụ, giảm 20–30% lượng phân bón hóa học. Dữ liệu thu thập từ đồng ruộng hỗ trợ kiểm soát dư lượng hóa chất, tạo ra nông sản chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.
Với quyết tâm phát triển nông nghiệp bền vững, trước đó UBND tỉnh Sơn La đã ban hành Kế hoạch số 81/KH-UBND về phát triển, quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp. Mục tiêu đến năm 2030, trên 90% diện tích lúa, rau màu, cây ăn quả, hoa, cây dược liệu áp dụng IPHM; 70% diện tích ngô, cây công nghiệp thực hiện theo hướng này; lượng thuốc bảo vệ thực vật hóa học và phân bón vô cơ giảm 30%, hiệu quả kinh tế tăng 15–20%.
Cùng với đó, ngành chuyên môn tập trung hoàn thiện kế hoạch triển khai, đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng tài liệu hướng dẫn, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý vật tư nông nghiệp và thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng. Mô hình “nông dân hướng dẫn nông dân” được coi là kênh lan tỏa hiệu quả, dựa trên dữ liệu và kết quả thực nghiệm.
.svg){kind=icon}
