Sáng 20/11, với 475/485 đại biểu có mặt tán thành, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Theo luật mới, tỷ lệ tiền đặt trước lên thành tối thiểu 20% và tối đa 50% giá khởi điểm trong đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân.

Luật cũng quy định người tham dự phiên đấu giá được coi là đã đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm. Trong trường hợp tại phiên đấu giá không có người nào trả giá tiếp hoặc người tham dự phiên đấu giá trả giá tiếp nhưng không hợp lệ thì đấu giá viên tổ chức bốc thăm để chọn ra người trúng đấu giá với giá trúng bằng giá khởi điểm dưới sự giám sát của người có tài sản đấu giá. Người từ chối bốc thăm trong trường hợp này được coi là rút lại giá đã trả.

Quốc hội thông qua Luật đấu giá
Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi).

Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua, trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu dự thảo luật, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết có ý kiến đề nghị bổ sung số liệu về bỏ cọc, đánh giá tác động của mức tiền đặt trước 20%-50%, vì mức cao có thể hạn chế người có nhu cầu thực sự.

Tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, dự thảo luật đã bổ sung quy định nguyên tắc, tiêu chí xác định mức tiền đặt trước cụ thể trong khung luật định, bảo đảm phù hợp với tính chất từng loại tài sản, điều kiện thực tiễn tại từng địa phương, không tạo rào cản bất hợp lý về tiền đặt trước đối với người tham gia đấu giá.

Chính phủ cho biết qua thống kê nhanh tại 16 tỉnh, thành phố (thường xuyên có hoạt động đấu giá quyền sử dụng đất ở) cho thấy các quy định về tiền đặt trước, hủy kết quả trúng đấu giá và cấm tham gia đấu giá đã bước đầu phát huy tác dụng. Số người trúng đấu giá bỏ cọc đã giảm đáng kể.

Riêng tại Thanh Hóa, sau khi áp dụng mức 50% giá khởi điểm, số thửa, lô đất bị hủy kết quả do không nộp tiền giảm từ 377 trường hợp năm 2025 xuống 82 trường hợp trong 9 tháng năm 2026; trong khi số thửa, lô đưa ra đấu giá tăng từ 1.129 lên 3.889 thửa đất, lô đất. Tại Quảng Trị, số trường hợp bị hủy kết quả giảm từ 35 xuống 11.

Vì vậy, Chính phủ đề nghị giữ khung tiền đặt trước từ 20% đến 50% giá khởi điểm đối với đấu giá quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân nhằm khắc phục tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, gây tác động tiêu cực đến thị trường bất động sản.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng trình bày tiếp thu Luật đấu giá
Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày giải trình tiếp thu

Về người tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm, có ý kiến đề nghị không quy định nội dung này vì chưa đúng bản chất cạnh tranh về giá, chưa bảo đảm quyền không trả giá; đề nghị giải trình khả năng phòng ngừa thông đồng của cơ chế bốc thăm.

Giải trình ý kiến này, Chính phủ nêu người tham dự phiên đấu giá đã tự nguyện đăng ký, biết trước giá khởi điểm và quy chế cuộc đấu giá, nộp tiền đặt trước và quyết định tham dự phiên đấu giá. Do đó, việc coi sự tham gia của họ là chấp nhận mức giá tối thiểu đã công khai là gắn quyền với trách nhiệm, không phải áp đặt mức giá chưa biết trước.

Theo Chính phủ, quy định này nhằm ngăn ngừa tình trạng thông đồng trong đấu giá tài sản như trong thực tiễn đã xảy ra (nhiều người đăng ký tham dự 2 nhưng đồng loạt không trả giá) để làm cho cuộc đấu giá không thành, gây tốn kém chi phí, kéo dài xử lý tài sản và tạo điều kiện dìm giá.

Dự thảo luật kế thừa quy định hiện hành không quy định buộc trả cao hơn giá khởi điểm; quyền quyết định giá cạnh tranh vẫn thuộc về người tham gia. Khi nhiều người cùng chấp nhận giá khởi điểm mà không có ai trả giá cao hơn thì bốc thăm là phương thức khách quan, công khai, bình đẳng, tránh việc tùy nghi chọn người trúng.

Trường hợp người trúng đấu giá không được nhận lại tiền đặt cọc

Về các biện pháp cấm tham gia đấu giá, có ý kiến đề nghị bổ sung biện pháp cấm với người trúng đấu giá vi phạm nghĩa vụ thanh toán, bỏ cọc và mở rộng phạm vi đối với tài sản công, tài sản khác.

Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, bên cạnh trường hợp vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến hủy quyết định phê duyệt kết quả đấu giá, dự thảo luật đã bổ sung hai trường hợp bị cấm tham gia đấu giá (gồm: từ chối kết quả trúng đấu giá và từ chối ký biên bản đấu giá) nhằm xử lý đầy đủ vi phạm phát sinh ở các giai đoạn, tăng tính răn đe, phòng ngừa việc trả giá cao bất thường, sau đó từ chối kết quả đấu giá thành để trục lợi. Chính phủ khẳng định đây là biện pháp được nghiên cứu, tổng kết từ thực tiễn và kết quả tích cực.

Cụ thể luật quy định người từ chối kết quả trúng đấu giá, người trúng đấu giá quyền sử dụng đất đối với trường hợp Nhà nước giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai, quyền khai thác khoáng sản theo quy định của pháp luật về địa chất và khoáng sản tùy theo tính chất, mức độ vi phạm thì bị cấm tham gia đấu giá đối với loại tài sản đó từ 6 tháng đến 5 năm.

Người trúng đấu giá có hành vi vi phạm pháp luật dẫn đến kết quả bị hủy cũng không được nhận lại tiền đặt cọc.