Thưa đại biểu, có thật ‘văn hóa xuống cấp’?

Nguyễn Khắc Giang Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách - VEPR

Trong 30 năm Đổi mới, văn hóa Việt Nam thực ra có rất nhiều thành tựu đáng khen, mà có lẽ những người làm trong ngành văn hóa có thể thay tôi liệt kê.

 

 

 - Khi cho rằng “văn hóa xuống cấp”, tôi không biết ông Tuấn có để ý rằng trong 30 năm Đổi mới, văn hóa Việt Nam thực ra có rất nhiều thành tựu đáng khen, mà có lẽ những người làm trong ngành văn hóa có thể thay tôi liệt kê.

Quốc hội mấy ngày hôm nay làm việc sôi nổi hơn bình thường, với phần chất vấn của những ngành luôn là chủ đề dễ gây “tăng xông” cho dư luận xã hội như giáo dục và văn hóa.

Như mọi khi, các vấn đề liên quan tới giáo dục luôn thu hút dư luận. Nhưng riêng tôi có nhiều băn khoăn hơn với vấn đề văn hóa xã hội. Khi đại biểu chất vấn về tình trạng “văn hóa xuống cấp”, và trách nhiệm của ngành, Bộ trưởng Nguyễn Ngọc Thiện đã cho rằng “đạo đức xã hội xuống cấp xuất phát từ kinh tế'. “Kinh tế là cái gốc,” ông chốt lại phần phản hồi của mình với đại biểu đến từ Hà Nội.

Tôi hơi ngạc nhiên với cả người hỏi và người trả lời. Đại biểu Nguyễn Quang Tuấn có những trăn trở của mình – và có lẽ cũng là trăn trở của nhiều người – về những mối lo suy thoái văn hóa. Tâm tư của ông là đúng, nhưng ngay khi đề cập đến tình trạng văn hóa xuống cấp, có lẽ ông cần phải đưa ra đầy đủ bằng chứng cho lời nói của mình, hơn là cảm xúc phẫn nộ khi đọc tin tức tràn lan trên báo.

Khi cho rằng “văn hóa xuống cấp”, tôi không biết ông Tuấn có để ý rằng trong 30 năm Đổi mới, văn hóa Việt Nam thực ra có rất nhiều thành tựu đáng khen, mà có lẽ những người làm trong ngành văn hóa có thể thay tôi liệt kê.

Về mặt cá nhân, tôi thấy văn hóa ngày càng đa dạng với sự tham gia của tư nhân và doanh nghiệp nước ngoài trong những lĩnh vực trước đây thuộc độc quyền của nhà nước như xuất bản, nghệ thuật, âm nhạc, phim ảnh. Người dân, nếu muốn, có thể đi xem phim mỗi ngày ở rạp thay vì phải chờ đoàn chiếu phim nhà nước năm thì mười họa mới xuất hiện. Thậm chí ngay cả một công dân bình thường cũng có thể làm việc của ngành “văn hóa” nhờ sự phổ cập của internet và mạng xã hội. Rất nhiều nghệ sĩ “underground” hay nhà văn trẻ trưởng thành từ việc công bố trực tiếp các tác phẩm của mình, thay vì phải trải qua một quá trình gian nan đi tìm những nhà bảo trợ như cách làm cũ.

Bởi thế, nếu xét “văn hóa” theo nghĩa là giá trị vật chất và tinh thần của xã hội, thì văn hóa Việt Nam trong thời gian qua thực chất là tăng lên hơn là “xuống cấp”. 

{keywords}
Đại biểu Nguyễn Quang Tuấn. Ảnh: Minh Thăng

Nếu đại biểu Hà Nội hiểu “văn hóa xuống cấp” theo nghĩa rộng hơn, bao hàm cả giá trị đạo đức xã hội, thì đó cũng là một vấn đề gây tranh cãi. Thứ nhất, xã hội luôn biến chuyển, kéo theo đó là các hệ tư tưởng và giá trị của nó. Ví dụ như không thể lấy tiêu chuẩn của xã hội phong kiến là “nam nữ thụ thụ bất thân” để chỉ ra rằng việc các đôi tình nhân cầm tay nhau đi trên phố là biểu hiện của thoái hóa đạo đức. Thứ hai, có thể nền tảng đạo đức không hề thay đổi, nhưng những câu chuyện tiêu cực thời đại này lại có nguy cơ được phóng đại nhiều lần nhờ tiến bộ của công nghệ truyền thông. Thông tin giật gân, tiêu cực thì vẫn luôn bán chạy hơn thông tin tốt, tích cực. Nếu đại biểu muốn khẳng định “văn hóa xuống cấp” và từ đó quy trách nhiệm cho Bộ Văn hóa, thì ít nhất ông phải làm rõ được hai điều trên. Nếu không, việc tranh luận về vấn đề này sẽ đi đến ngõ cụt và không bao giờ có được những giải pháp hữu dụng.

Trong khi đó, Bộ trưởng ngành – có lẽ mang sẵn tâm lý phòng thủ - không do dự, đồng tình luôn với quan điểm của đại biểu về việc văn hóa xuống cấp, cũng không đưa ra bất kì lời giải thích nào cho quan điểm của ông. Nhưng thay vì nhận trách nhiệm văn hóa thấp thuộc về ngành văn hóa, ông xác định ngay cho kinh tế - hay nói đúng hơn, cho kinh tế thị trường. Đây là một cách biện minh dễ dàng, bởi “nền kinh tế thị trường kéo theo nhiều hệ lụy cho đạo đức xã hội” đã thành một tiên đề phổ biến, thậm chí là chân lý không cần chứng minh. Thế nhưng nếu tiên đề đó là đúng, chúng ta sẽ đánh giá thế nào với những nền kinh tế thị trường tiên tiến nhưng vẫn bảo tồn được văn hóa tốt, như Hàn Quốc, Nhật Bản?

Tôi không có ý định chứng minh văn hóa không xuống cấp để phản biện với đại biểu Tuấn, hay bảo vệ kinh tế thị trường để phản bác quan điểm của bộ trưởng Thiện. Nhưng qua ví dụ này, chúng ta có thể thấy các vấn đề tranh luận còn mơ hồ, và dường như cả người hỏi và người đáp chưa chuẩn bị kỹ lưỡng, hoặc được tham mưu không đầy đủ. Chất vấn bộ trưởng là nhằm giải quyết những thắc mắc chính sách thiết thực, thay đổi quy trình ra quyết định, hay góp ý với cách làm việc của người đứng đầu ngành. Là một người dân, tôi sẽ quan tâm nhiều hơn đến lý giải của Bộ Văn hóa về việc cấm phổ biến rồi lại cho phép một số bài hát, đảm bảo an toàn cho các lễ hội âm nhạc, hay cách xử lý nạn chèo kéo, chặt chém du khách mà qua năm này năm khác không xử lý nổi.

Quốc hội một năm chỉ họp hai lần, nên tôi mong những cuộc tranh luận nghị trường thực sự giải quyết được một vấn đề nào đó, thay vì những thảo luận nhanh chóng đi vào ngõ cụt.

Nguyễn Khắc Giang

‘No bụng’ rồi mới cần nghĩ đến văn hóa?

‘No bụng’ rồi mới cần nghĩ đến văn hóa?

Chúng ta sẽ còn phải đối mặt với nhiều khó khăn nếu tiếp tục xếp văn hóa lên một trong những dòng đầu trong các văn bản và xuống gần cuối trong cách thực thi.

Làm sạch vỉa hè cũng cần văn hóa

Làm sạch vỉa hè cũng cần văn hóa

Những vỉa hè rộng mà vẫn đảm bảo không gian đi bộ, thực thi luật buộc các công trình xây dựng ở mặt đường phải có đủ chỗ chứ không phải không quản lý được thì thực hiện bằng biện pháp “cấm”. 

Nhờ có văn hóa mà con người không lầm lạc

Nhờ có văn hóa mà con người không lầm lạc

Văn hóa khiến cho một quốc gia có thể ngẩng cao đầu, có thể sánh vai với các quốc gia khác trên thế giới…

Văn hóa đâu từ ‘lỗ nẻ’ chui lên hay từ bằng cấp tự kiêu

Văn hóa đâu từ ‘lỗ nẻ’ chui lên hay từ bằng cấp tự kiêu

Văn hóa, gieo trồng (cultura, culture) là như thế. Văn hóa đâu từ “lỗ nẻ” chui lên hay từ bằng cấp tự kiêu chỉ chăm chăm “hơn người”!

'Hôi của’, xẻ thịt trâu và… Gia đình văn hóa

'Hôi của’, xẻ thịt trâu và… Gia đình văn hóa

Nếu như những tiêu chí “Gia đình văn hóa” được đánh giá đúng, thì từng thành viên của gia đình chắc chắn phải là những thành viên mẫu mực của xã hội.

 

 

tin nổi bật

Vài điều suy nghĩ về Tết cổ truyền dân tộc

Chúng ta đã ăn xong cái Tết kéo dài nhiều ngày, nhưng tôi vẫn muốn nói lại một số điều đang níu kéo, cản trở các bà, các mẹ của chúng ta trong dịp Tết.

Nhà trí thức có nên giàu không?

Đầu Xuân mới, xin bàn về một chủ đề tương đối nhạy cảm nhưng lại hết sức thực tế: Nhà trí thức có nên giàu không?

"Từ chức 20" nhìn từ "Khoán 10"

Xin gọi năm 2022 vừa kết thúc là năm ‘Từ chức 20’ từ Kết luận số 20-TB/TW ngày 8.9.2022 của Bộ Chính trị.

Quốc phục nam của người Việt

Thời gian trước đây, cộng đồng mạng nói nhiều đến bộ quần áo của một vị đại sứ nọ mặc trong buổi lễ trình Quốc thư. Người bảo chẳng giống ai, người thì bảo như vậy cho khỏi “đụng hàng”.

Tết là dịp để kích cầu

“Tết” với người Việt là thời điểm được nghỉ khá dài theo luật lao động. Ở đây, xin không bàn luận góc độ phong tục, tập quán, văn hóa truyền thống mà nhìn Tết ở góc độ kinh tế.

Người gửi tiền bỗng trở thành nhà đầu tư bảo hiểm

Việc những người gửi tiền tiết kiệm ngân hàng tố bị lừa trở thành nhà đầu tư bảo hiểm là có thật, đang gây nhức nhối. Song, vì điều đó mà có những quy định kỹ thuật thắt chặt dịch vụ này cũng không nên”.

‘Chênh lệch địa tô’ từ lý thuyết đến thực tiễn

Đất ở và đất thương mại, dịch vụ thường có giá cao gấp cả chục lần, thậm chí cả trăm lần so với đất nông nghiệp. “Chênh lệch địa tô” hình thành từ đó: do chuyển mục đích từ loại đất có giá trị thấp sang loại đất có giá trị cao hơn.

Việt Nam tăng trưởng kinh tế số mạnh nhất khu vực Đông Nam Á

Sau hai năm đại dịch vừa qua đã đẩy nhanh xu hướng thay đổi thói quen mua sắm và kinh doanh trực tuyến của Việt Nam theo hướng tích cực.

Con số, phận người

Những con số thất nghiệp thì vô tình, có thể mang gam màu sáng hay xám, nhưng mỗi phận người trong đó rất riêng và chứa đựng biết bao nỗi lòng.

Những điều suy ngẫm sau vụ án Alibaba

Tôi không bênh vực Luyện và không bình luận về tính đúng, sai của bản án mà chỉ bàn về khía cạnh luật pháp, thể chế để ngăn chặn những vụ như Alibaba có thể xảy ra.

An cư, lạc nghiệp nhìn từ khung giá đất

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) đã bỏ khung giá đất để thể chế hóa chủ trương của Nghị quyết 18 - NQ/TW và bổ sung các cơ chế, phương pháp xác định giá đất theo nguyên tắc thị trường.

Chuyện ngẫm từ vụ giám đốc đăng kiểm 'lớp 3'

Đừng vì ông giám đốc không biết chữ, e ngại chuyện “con sâu làm rầu nồi canh” mà thu lại chủ trương xã hội hóa đăng kiểm rất đúng đắn.

Lương giáo viên cao nhất 22 triệu đồng/tháng: Tin tốt và tin xấu

Tin vui cho thầy cô giáo ở thành phố Hồ Chí Minh khi lương có thể tăng lên mức cao nhất 22 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, trong số hơn 78.000 giáo viên của thành phố này, có bao nhiêu được hưởng mức lương mơ ước ấy mới là điều cần quan tâm.

‘Việc tốt, việc xấu dân đều ghi lại hết’

“Dân nhớ lâu lắm. Việc tốt, việc xấu dân đều ghi lại hết, lúc cần thì sẽ nói”. Đây là kinh nghiệm của nguyên Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Võ Hồng Phúc sau những lần tiếp xúc trực tiếp với người dân khi còn công tác.

Xe ‘hai giá’ và cái giá 5.000 tỷ đồng

Câu chuyện bán xe “hai giá” đã tồn tại nhiều chục năm qua nhưng đến nay chưa một đại lý nào bán xe “hai giá” bị các cơ quan chức năng xử lý.