Thông qua hoạt động tái hiện nghi thức và điệu múa tiêu biểu của lễ hội Rija Praong do cộng đồng người Chăm tỉnh Khánh Hòa thực hành tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam mới đây, diện mạo của một không gian văn hóa tâm linh đặc sắc đã được phác họa rõ nét.

Rija Praong là một trong những lễ nghi truyền thống có quy mô và ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đời sống tinh thần của người Chăm. Được tổ chức trong phạm vi tộc họ, lễ hội này vận hành như một sợi dây cố kết cộng đồng, nơi con cháu hướng về tổ tiên và thần linh để cầu mong sự bình an, mạnh khỏe, đồng thời hóa giải bệnh tật và tai ương.

W-cham4.jpg
Lễ vật dâng lên thần linh, tổ tiên gồm cơm trắng, thịt gà. Thầy cúng thực hiện nghi thức ăn phép khai lễ, ăn bốc tượng trưng các món lễ vật. 

Đặc biệt, lễ hội còn gắn liền với nghi thức tôn chức Vũ sư (Muk Rija) – những chủ thể văn hóa nắm giữ vai trò cốt lõi trong việc thực hành, bảo lưu và trao truyền mạch nguồn di sản nghi lễ của dòng tộc. Chính cơ chế trao truyền này đã giúp Rija Praong vượt ra khỏi khuôn khổ của một nghi thức cầu an thông thường, trở thành nơi giáo dục đạo lý uống nước nhớ nguồn và thắt chặt sự gắn kết bền vững giữa các thế hệ.

Giá trị nổi bật của Rija Praong còn nằm ở tính chất của một loại hình nghệ thuật tổng hợp độc đáo, nơi âm nhạc, ngôn từ nghi lễ và vũ đạo hòa quyện trong một không gian diễn xướng linh thiêng. Sự cộng hưởng giữa nhịp điệu rộn ràng của trống Ginăng, trống Paranưng với âm sắc réo rắt của kèn Saranai, lời hát nghi lễ trang nghiêm của thầy Mâduen cùng những bước múa uyển chuyển của Vũ sư đã tạo nên một chỉnh thể thẩm mỹ vừa trang trọng vừa giàu sức biểu cảm.

W-cham1.jpg
Giá trị nổi bật của Rija Praong còn nằm ở tính chất của một loại hình nghệ thuật tổng hợp độc đáo.

Trong hệ thống vũ đạo của lễ hội, điệu múa Vãi chài – tiết mục thường được thực hành vào đêm kết thúc – mang đậm dấu ấn ký ức lịch sử và nhân sinh quan của cư dân miền duyên hải. Hình ảnh người Vũ sư khoác mảnh vải trắng hoặc tấm lưới trên vai, tay cầm mái chèo mô phỏng động tác chèo thuyền, thả lưới vượt sóng gió không chỉ tái hiện sinh động hành trình lao động mưu sinh đầy gian truân trên biển cả. Đằng sau những động tác hình thể giàu tính ước lệ ấy là chiều sâu tâm thức: sự tri ân sâu sắc đối với các bậc tiền nhân và những người đã ngã xuống để bảo vệ quê hương, biển đảo.

Bên cạnh trục tâm linh Rija Praong, bức tranh văn hóa Chăm còn được mở rộng thông qua sự hiện diện của âm nhạc dân gian với đàn Kanhi, các điệu múa quạt truyền thống mềm mại như Pa Dền, Pa Tra, Ka Măng, Pa Rai, cùng nghệ thuật làm gốm thủ công bằng tay Bàu Trúc – Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp đã được UNESCO ghi danh. 

W-cham2.jpg
Điệu múa Vãi Chài - một điệu múa tiêu biểu trong Lễ hội Rija Praong đã mang đến những tiếng cười giòn giã trong buổi diễn xướng.

Việc đưa một nghi lễ mang tính chất tộc họ như Rija Praong ra không gian giao lưu công cộng không làm mất đi tính thiêng vốn có, mà khẳng định vai trò chủ thể của cộng đồng người Chăm trong công tác bảo tồn di sản. Từ góc độ nghiên cứu và bảo tồn, đây chính là phương thức hữu hiệu để di sản bước ra khỏi không gian khép kín, đối thoại với công chúng đương đại và tiếp tục lan tỏa giá trị bền vững trong đời sống văn hóa dân tộc.

Người giữ lửa di sản dân tộc Chăm
Người giữ lửa di sản dân tộc ChămDấu ấn đậm nét nhất trong hành trình cống hiến của người đàn ông dân tộc Chăm - Đàng Chí Quyết, chính là tâm huyết gắn công tác bảo tồn di sản văn hóa với phát triển kinh tế để văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh.