Tại Việt Nam, nền kinh tế không tiền mặt không còn là viễn cảnh tương lai. Từ siêu thị, quán cà phê đến chợ dân sinh và hàng quán vỉa hè, việc quét mã QR để thanh toán đã trở nên quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày.
Dẫu vậy, quá trình thích ứng với thanh toán số không diễn ra đồng đều ở tất cả các nhóm dân số. Người lớn tuổi vẫn là nhóm còn khá thận trọng khi tiếp cận phương thức thanh toán hiện đại. Điều đó đặt ra một câu hỏi quan trọng với hành trình chuyển đổi số: “Vì sao có người lớn tuổi nhanh chóng đón nhận thanh toán số, trong khi nhiều người vẫn chọn tiền mặt?”.
Câu hỏi trên phần nào được lý giải qua nghiên cứu về cách người lớn tuổi thích ứng với thế giới số, do 2 giảng viên ngành Digital Marketing tại Đại học RMIT Việt Nam là Tiến sĩ Jasper Teow và Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh thực hiện.
Nghiên cứu chỉ ra rằng 2 người lớn tuổi có thể cùng dùng một loại smartphone, có trình độ hiểu biết công nghệ tương đương, nhưng lại có phản ứng khác nhau khi được yêu cầu thanh toán trực tuyến. Một người xem đó là cơ hội để học hỏi điều mới, trong khi người kia lại lo sẽ mắc sai sót. Khác biệt này thường bắt nguồn từ cách họ nhìn nhận chính mình khi đối mặt với thay đổi.
Một trong những yếu tố tâm lý được nhóm nghiên cứu xác định là cảm giác bất lực liên quan đến tuổi tác - Trạng thái khi người lớn tuổi dần cảm thấy mình không còn đủ khả năng đối mặt với thử thách mới, giải quyết các tình huống bất ngờ hay giữ được sự chủ động trước những điều chưa quen thuộc. Khi sự tự tin vào khả năng thích ứng suy giảm, ngay cả những công nghệ đơn giản cũng có thể trở thành rào cản trước khi họ kịp trải nghiệm.
“Với một số người lớn tuổi, rào cản lớn nhất không nằm ở bản thân công nghệ. Đôi khi, đó là cảm giác rằng mình không còn thích nghi tốt như trước nữa”, Tiến sĩ Jasper Teow chia sẻ.
Nhóm nghiên cứu cho rằng, thúc đẩy hòa nhập số không chỉ đơn thuần là dạy người lớn tuổi cách sử dụng công nghệ. Quan trọng hơn, cần giúp họ củng cố niềm tin rằng mình vẫn có thể tiếp tục học hỏi, thích nghi và làm chủ những thay đổi trong cuộc sống.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Vân Anh nhấn mạnh: “Công nghệ luôn thay đổi, nhưng điều quan trọng nhất là mỗi người vẫn giữ được niềm tin rằng mình có thể tiếp tục học hỏi. Đó mới là nền tảng của hòa nhập số”.
Nhóm nghiên cứu cũng gợi ý, các đơn vị cung cấp dịch vụ thanh toán số nên thay đổi cách khuyến khích người dùng tiếp cận công nghệ. Ngoài việc đơn giản hóa giao diện và quy trình thanh toán, một điều quan trọng là cần giúp người dùng cảm thấy tự tin khi trải nghiệm công nghệ.
Những giải pháp như hướng dẫn từng bước, thông báo xác nhận giao dịch rõ ràng hay cơ chế dễ dàng sửa hoặc hoàn tác khi xảy ra sai sót có thể giúp người dùng an tâm hơn trong quá trình sử dụng.
Cách thức truyền thông cũng cần thay đổi. Thay vì chỉ nhấn mạnh sự tiện lợi của thanh toán số và các sản phẩm số khác, chiến dịch truyền thông có thể truyền tải thông điệp rằng học công nghệ mới luôn cần thời gian và mắc lỗi là một phần của quá trình học hỏi.
Việc khuyến khích người dùng kiên trì trải nghiệm và học hỏi từ những lần đầu sử dụng có thể mang lại hiệu quả lâu dài hơn so với việc chỉ tập trung vào tính năng của công nghệ.
Ngoài ra, gia đình cũng giữ vai trò quan trọng trong hành trình hòa nhập số của người lớn tuổi. Thay vì làm hộ, việc kiên nhẫn hướng dẫn, cùng thực hành và khuyến khích người cao tuổi tự hoàn thành từng giao dịch sẽ giúp họ dần hình thành sự tự chủ và duy trì tinh thần học hỏi suốt đời.
.svg){kind=icon}
