Những ngày giữa tháng 6, Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet cùng nhóm chuyên gia lịch sử, bảo tàng từ Pháp đã đến thăm tỉnh Điện Biên - mảnh đất với nhiều nhân duyên trong quan hệ hai nước.
Giữa tháng 6, đoàn chuyên gia Pháp về lịch sử, bảo tàng đã có 4 ngày ý nghĩa ở Điện Biên, thăm các di tích tiêu biểu như Đồi A1, Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, Tượng đài chiến thắng Điện Biên Phủ, Nghĩa trang liệt sĩ quốc gia Đồi A1, Hầm De Castries.
Hoạt động nằm trong khuôn khổ quan hệ đối tác đã được khởi động từ chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vào tháng 5/2025.
Một trong những minh chứng tiêu biểu là chuyến thăm Điện Biên của Bộ trưởng Quân đội Pháp Sébastien Lecornu nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ vào ngày 7/5/2024.
Và tiếp theo là sự hợp tác giữa Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen và Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, khi các chuyên gia bảo tàng, nhà sử học của Pháp chia sẻ kinh nghiệm về bảo tàng học, thiết kế, chỉnh lý hệ thống trưng bày và truyền tải lịch sử tới thế hệ tương lai.
Phó giáo sư Clément Fabre - giảng viên cao cấp về lịch sử đương đại tại Đại học Paris-Est Créteil, chuyên gia về lịch sử thuộc địa và đế quốc - chia sẻ từ tháng 3/2025, lần đầu tiên sang Việt Nam và tỉnh Điện Biên, ông đã dành nhiều thời gian để tìm hiểu về Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ.
“Chúng tôi nhận thấy bảo tàng có nhiều thế mạnh. Thiết kế trưng bày của bảo tàng thể hiện rõ bản sắc với những hiện vật đa dạng, đặc biệt là bức tranh panorama rất lớn. Tất cả thành viên của đoàn đều ấn tượng về mọi thứ của bảo tàng. Các hiện vật thực sự tuyệt vời, kỳ diệu và phong phú. Nhưng điểm mà tôi muốn nhấn mạnh nhiều nhất là lịch sử và câu chuyện mà bảo tàng đang kể”.
Không phải bảo tàng nào cũng có một câu chuyện độc đáo để kể. Chiến thắng Điện Biên Phủ là thời khắc mang tính bước ngoặt trong lịch sử, không chỉ của Việt Nam, quan hệ giữa Việt Nam với Pháp mà còn là lịch sử của thế giới. Chiến thắng ngày 7/5/1954 tại Điện Biên là "tiếng pháo" khởi động báo hiệu cho phong trào giải phóng thuộc địa trên thế giới. Vì vậy, vị chuyên gia Pháp cho rằng câu chuyện này thu hút công chúng Việt Nam, Pháp mà cả công chúng của nhiều nước.
Tuy nhiên, Phó giáo sư Clément Fabre cho rằng cần nhìn nhận sự đổi mới không phải là câu chuyện riêng của Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ mà là thực tế chung với tất cả các bảo tàng. Ngay cả Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Cae hàng năm cũng phải sắp xếp lại bố cục không gian, nội dung trưng bày, cảnh quan, bài trí nghệ thuật, lắp đặt ánh sáng kết hợp với âm thanh…
Điều này sẽ góp phần tạo ra sự mới mẻ cho du khách tham quan và những trải nghiệm lịch sử mỗi lần một khác.
"Cuộc sống không ngừng thay đổi. Bảo tàng là một thiết chế văn hóa, nghệ thuật và lịch sử cũng cần phải có sự đổi mới liên tục để phù hợp với nhịp sống đương đại" - ông Clément Fabre chia sẻ.
Số lượng 400.000 khách tham quan/năm cho thấy Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đã rất thành công với nhóm công chúng là khách tham quan người Việt, bởi đây là những người đã có hiểu biết nhất định về lịch sử và muốn tham quan, trải nghiệm.
Nhà sử học người Pháp nhận định trong chiến lược phát triển, bảo tàng cần mở rộng đối tượng phục vụ đến du khách Pháp và khách đến từ các nước trên thế giới. Để làm được điều đó, bảo tàng sẽ phải cải tạo và chỉnh lý theo hướng đáp ứng được những tiêu chuẩn quốc tế trong thiết kế trưng bày. Đây cũng là tinh thần mà Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ đang hợp tác với Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen.
Với du khách nước ngoài - những người chưa hiểu rõ về sự kiện và tầm ảnh hưởng quốc tế của sự kiện lịch sử, các chuyên gia đưa ra những gợi ý chỉnh lý để bảo tàng cung cấp nhiều thông tin hơn về mặt ý nghĩa sự kiện.
“Tất nhiên, bảo tàng có rất nhiều yếu tố mang tính chất bản sắc phải bảo tồn, ví dụ như bức tranh khổ lớn Panorama. Bảo tàng phải cân đối, dung hòa được 2 mục tiêu: duy trì, bảo vệ được các yếu tố bản sắc riêng nhưng đồng thời phải đáp ứng với những tiêu chuẩn quốc tế về kỹ thuật và nghiệp vụ bảo tàng” - vị chuyên gia nhận định.
"PHƯƠNG THUỐC" HÀN GẮN VẾT THƯƠNG QUÁ KHỨ
Trong khi đó, ông Damien Palomba, Giám đốc Phát triển và Vận hành của Bảo tàng Ký ức Chiến tranh Caen cho biết đoàn chuyên gia Pháp đã khảo sát, đánh giá khu vực trưng bày cố định và thảo luận với ban giám đốc, các bộ phận chuyên môn của bảo tàng để nắm bắt nhu cầu, định hướng cũng như kế hoạch cải tạo.
Phía Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ cũng đã "đặt hàng" phía Pháp thực hiện một số công việc, trong đó ưu tiên đề xuất một gợi ý về chỉnh lý một khu vực trưng bày liên quan đến quân đội Pháp. Phía Pháp cũng nhận được đề nghị về hỗ trợ tìm kiếm các nguồn tư liệu và hiện vật ở Pháp để bổ sung.
Ông Damien Palomba cho biết với người trẻ thì cần lồng ghép thêm các hoạt động trải nghiệm dạng vui chơi giải trí, nhằm dễ dàng tạo được dấu ấn cảm xúc cho du khách nhỏ tuổi.
"Cảm xúc chính là chìa khóa để kết nối giới trẻ với lịch sử. Chúng ta không nên chỉ tập trung vào các số liệu mà có thể đem những câu chuyện lịch sử thực tế ra kể, thông qua những câu chuyện của từng cá nhân, lời chia sẻ của chính những cựu chiến binh đã từng tham gia trong cuộc chiến. Những câu chuyện đời thường ấy sẽ mang lại những cảm xúc chân thật hơn và sự đồng cảm sâu sắc hơn" - ông Damien Palomba phân tích.
Hướng dẫn viên cần phải có một sự linh hoạt nhạy bén để giúp cho học sinh, sinh viên có thể liên hệ được kiến thức lịch sử học trong sách giáo khoa với những hình ảnh và hiện vật đang hiện hữu ngay trước mặt trong mỗi chuyến tham quan.
Các chuyên gia Pháp cũng cho rằng nhiều người có thể chỉ cần nhìn vào điện thoại là có thể biết bên trong bảo tàng trưng bày gì, nội dung như thế nào. Tuy nhiên, việc kỹ thuật số hóa quá đà các không gian, câu chuyện, hiện vật lịch sử có thể sẽ mang lại những phản ứng không tích cực. Bởi bản chất sức mạnh của bảo tàng nằm ở sự hiện diện ở chính những hiện vật gốc và trải nghiệm thực tế.
Từng hiện vật có thể kể những câu chuyện nhưng cảm xúc mang lại lại đến từ thuyết minh, trình bày của hướng dẫn viên. Dẫn chứng điều này, Phó giáo sư Clément Fabre gợi ý với hiện vật là chiếc đàn accordion của đoàn văn công tham gia phục vụ chiến sĩ ở mặt trận Điện Biên Phủ, có thể trưng bày thêm cùng với các bản nhạc được chơi bởi loại đàn này hay câu chuyện về nhân chứng với hiện vật.
Tại cuộc gặp mặt với đoàn chuyên gia Pháp, Bí thư tỉnh ủy Điện Biên Trần Tiến Dũng đã tiếp nhận bản kế hoạch góp ý trưng bày đối với Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. Ông Dũng cho biết trong kế hoạch, tỉnh sẽ xem xét dự án lớn hơn, đậm nét hơn vì chủ trương của tỉnh là phát triển công nghiệp văn hóa.
"Nếu bảo tàng chỉ trưng bày hiện vật thì xem một lúc là hết. Tôi rất thích các hình ảnh trong báo cáo về pháo tự hành, xe Jeep của Pháp. Nếu tái hiện được các hiện vật, vũ khí, trang thiết bị của Pháp đã sử dụng thời đó, vốn thể hiện sự hiện đại, thì sẽ rất hấp dẫn" - Bí thư tỉnh ủy gợi mở.
Bí thư tỉnh ủy Điện Biên cho rằng những hoạt động hợp tác đang được triển khai giữa hai bảo tàng không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Điện Biên tới bạn bè quốc tế, đưa các giá trị lịch sử của chiến trường Điện Biên Phủ đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước thông qua các hoạt động nghiên cứu, giáo dục, văn hóa và du lịch.
Lịch sử là tài sản chung của toàn nhân loại và các bảo tàng lịch sử là những nơi gìn giữ ký ức chung. Chính vì vậy, hợp tác giữa các bảo tàng lịch sử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Việc cùng nhau kể lại lịch sử, cùng nhau nghiên cứu lịch sử, kể cả những giai đoạn đau thương nhất chính là "phương thuốc" hữu hiệu nhất để hàn gắn những vết thương của quá khứ, đồng thời là con đường vững chắc nhất hướng tới một tương lai hòa bình.
.svg){kind=icon}
