Nhiều di vật được lực lượng chức năng phát hiện trong quá trình khai quật mộ tập thể 17 liệt sĩ tại xã Thu Bồn, TP Đà Nẵng. Số hài cốt này được người dân cất bốc và chôn cất từ năm 1988.
Ngày 17/9, tại Nghĩa trang liệt sĩ Tân Bình, xã Hiệp Đức, TP Đà Nẵng, lễ truy điệu và an táng 17 hài cốt liệt sĩ được tổ chức trang nghiêm.
Các hài cốt được lực lượng chức năng cất bốc ngày 15/9 từ ngôi mộ tập thể tại thôn Gò Cao, xã Thu Bồn, sau nhiều năm được người dân gìn giữ, chăm lo hương khói.
Qua xác minh, đối chiếu hồ sơ, tư liệu và lời kể nhân chứng, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng kết luận 17 hài cốt là cán bộ, chiến sĩ thuộc các đơn vị của Sư đoàn 2, Quân khu 5, hy sinh tại khu vực Đồi Thị, quận lỵ Hiệp Đức, năm 1970.
Các mẫu sinh phẩm của 17 hài cốt cũng đã được lấy để phục vụ giám định ADN, hướng tới xác định danh tính cụ thể của từng liệt sĩ.
Một mình gom từng phần hài cốt, lập gian thờ riêng
Trong dòng người tiễn đưa các liệt sĩ về nơi an nghỉ mới có ông Võ Đình Thế (62 tuổi, quê Đà Nẵng, hiện sống tại TP HCM) - người đã phát hiện, trực tiếp cất bốc và chăm lo hương khói cho ngôi mộ tập thể suốt 38 năm qua.
Ông Thế kể, năm 1980, khi đang công tác tại Ban Chỉ huy Quân sự huyện Hiệp Đức, trong một lần đi qua khu vực đang san gạt mặt bằng để xây dựng đài truyền thanh huyện, ông tình cờ phát hiện một lô cốt cũ bị đào trúng, để lộ hố chôn tập thể.
Tại đây, ông đếm được 17 sọ người cùng nhiều phần xương cốt. Qua nón tai bèo, dép lốp, mảnh dù ngụy trang và một số vật dụng còn lại, ông nhận định đây là hài cốt bộ đội. Điều khiến ông ám ảnh nhất là một số phần xương tay, chân có dấu vết giống như từng bị trói bằng dây dù.
“Lúc ấy tôi không hề thấy sợ, chỉ thương đến thắt ruột. Toàn lính trẻ mười tám, đôi mươi hy sinh vì đất nước mà nằm lạnh lẽo thế này”, ông Thế nhớ lại.
Ông Thế cho biết đã báo vụ việc với chính quyền địa phương, song thời điểm đó điều kiện còn nhiều khó khăn nên việc xử lý chưa thể thực hiện ngay.
Không đành lòng để các hài cốt tiếp tục nằm giữa khu vực thi công, một mình ông thu gom từng mẩu xương, chiếc răng, bọc lại bằng vải dù rồi đưa về khu vực chân đồi Tranh để chôn cất chung.
Cuối năm 1988, ông Thế xuất ngũ, vào TPHCM mưu sinh. Khi cuộc sống dần ổn định, ông dành dụm tiền gửi về quê xây lại phần mộ bằng xi măng.
Năm 2019, khu vực đặt ngôi mộ được giải tỏa. Ông Thế trở về quê, xin phép dòng họ đưa 17 hài cốt về an táng tại nghĩa trang gia tộc ở thôn Gò Cao, xã Thu Bồn.
Tại đây, ông bỏ kinh phí xây ngôi mộ tập thể, bố trí 17 đài sen và dựng bia ghi lại quá trình phát hiện, chăm sóc phần mộ.
Không chỉ lo nơi an nghỉ ở quê, tại TPHCM, ông Thế còn dành một không gian riêng để thờ 17 liệt sĩ. Mỗi dịp 27/7, gia đình chuẩn bị đủ 17 chén cơm, 17 đôi đũa, 17 ly rượu để tưởng niệm.
Ông gọi những người lính chưa biết tên ấy là “17 ân nhân” và tin rằng mình nhiều lần được các liệt sĩ che chở trong những biến cố của cuộc sống.
“Người khác nói tôi có công với các anh, nhưng tôi nghĩ ngược lại. Hàng trăm người nhìn thấy hầm hài cốt năm đó rồi bỏ chạy, chỉ có tôi ở lại. Tôi cho rằng mình được các anh gửi gắm thì phải có trách nhiệm đến cùng...”, ông Thế chia sẻ.
Sau 56 năm, 17 liệt sĩ trở về với đồng đội
Khi cơ quan chức năng triển khai việc tìm kiếm, xác minh và quy tập các hài cốt, ông Thế nhiều lần từ TPHCM trở về Đà Nẵng, cung cấp thông tin và phối hợp đối chiếu những gì mình từng chứng kiến.
Một trong những chi tiết ông Thế cung cấp là dấu vết dây dù trên các hài cốt khi được phát hiện gần 40 năm trước.
Ông Trần Phước Sảo, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 15, Sư đoàn 2, Quân khu 5, cho biết khu vực Đồi Thị từng diễn ra nhiều trận đánh ác liệt trong các năm 1969-1970.
Theo ông Sảo, sau các trận đánh, nhiều chiến sĩ hy sinh nhưng lực lượng ta không thể đưa thi thể về. Người dân sau đó bị đối phương ép thu gom thi thể bộ đội, buộc tay bằng dây dù rồi chôn trong các hố tập thể.
Ngày 15/9, khi khai quật ngôi mộ tại thôn Gò Cao, lực lượng chức năng phát hiện nhiều di vật như dây dù, mảnh vải võng, ví da, bàn chải cùng một số dấu tích khác. Chi tiết dây dù có điểm tương đồng với lời kể của ông Thế và thông tin ông Sảo cung cấp.
Biết những sợi dây dù được tìm thấy trong ngôi mộ trùng khớp với chi tiết mình từng cung cấp, ông Sảo không giấu được xúc động.
“Chiến trường khốc liệt khiến anh em tôi nằm lại nhiều quá. Nghĩ lại đau lòng và thương quá, đồng đội ơi!”, ông Sảo nghẹn giọng.
“Giờ đây các anh đã được về nằm cạnh đồng đội rồi, tôi mừng lắm”, ông Sảo nói.
Tại lễ truy điệu, ông Lưu Hoàng Ân, Chủ tịch UBND xã Hiệp Đức, xúc động đọc điếu văn: “Sau 56 năm kể từ ngày các anh ngã xuống, hôm nay, sau bao năm xa cách, các anh đã trở về với Hiệp Đức - nơi các anh từng chiến đấu và hy sinh, trở về với đồng đội - những người đã nằm lại trên mảnh đất này.
Từ hôm nay, Nghĩa trang liệt sĩ Tân Bình sẽ là nơi các anh an nghỉ. Tên tuổi của các anh có thể chưa được xác định đầy đủ, nhưng sự hy sinh thì không bao giờ vô danh…”.
Đứng trước nơi an nghỉ mới của những người lính đã gắn bó với mình gần 40 năm, ông Thế nói mình cảm thấy nhẹ lòng khi các liệt sĩ đã trở về với đồng đội.
“Tôi mừng vì các anh được an nghỉ tại nghĩa trang liệt sĩ, bên đồng đội. Gần 60 năm rồi, cuối cùng các anh cũng trở về đúng vùng đất mình từng chiến đấu và hy sinh. Như vậy là tôi mãn nguyện rồi”, ông Thế xúc động nói.
Chiều 14/7, 5 hài cốt liệt sĩ được an táng tại Nghĩa trang liệt sĩ xã Hà Nha sau hơn nửa thế kỷ nằm lại trong hang Đá Sập. Để đưa các anh trở về, những người lính đã phải băng rừng, dò từng hốc đá, chui sâu vào hang trên vùng núi từng là chiến địa.
.svg){kind=icon}
