Trong bối cảnh thị trường nông sản biến động nhanh, yêu cầu đặt ra cho ngành nông nghiệp không còn dừng ở “làm ra nhiều”, mà là “làm đúng thị trường cần”.
Tại tỉnh Tuyên Quang, Đề án “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong thu thập thông tin, dự báo tình hình thị trường nông sản” đang trở thành trục dẫn quan trọng, giúp ngành nông nghiệp chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động điều hành bằng dữ liệu, dự báo và phân tích khoa học.
Đề án tập trung ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, công nghệ viễn thám và nền tảng số để thu thập dữ liệu về thời tiết, môi trường, quỹ đất, sản lượng, nhu cầu tiêu thụ, giá cả vật tư và nông sản. Từ đó, hệ thống thông tin thị trường từng bước được hoàn thiện, phục vụ hiệu quả công tác chỉ đạo, điều hành của cơ quan quản lý và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã, người dân.
Trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Tuy nhiên, để nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh, khoa học công nghệ được xác định là giải pháp xuyên suốt.
Thực tế triển khai đề án cho thấy, nơi nào dữ liệu được cập nhật kịp thời, nơi đó sản xuất có định hướng rõ ràng, hạn chế tình trạng dư thừa hoặc lệch pha cung – cầu.
Ở các vùng nông thôn Tuyên Quang, hình ảnh người nông dân sử dụng điện thoại thông minh để theo dõi hệ thống tưới, cập nhật nhật ký sản xuất, kiểm tra thông tin truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đã trở nên quen thuộc. Các hợp tác xã (HTX) kiểu mới cũng được xem là “hạt nhân” của quá trình này, trực tiếp kết nối thông tin thị trường với kế hoạch sản xuất tại cơ sở.
Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, dựa nhiều vào kinh nghiệm, nhiều HTX đã chuyển sang tổ chức sản xuất theo tín hiệu thị trường. Việc áp dụng các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, công nghệ nhà màng, nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm giúp kiểm soát chất lượng sản phẩm và chủ động trước diễn biến thời tiết. Công nghệ trở thành công cụ giúp giảm rủi ro, tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.
HTX Nông nghiệp hữu cơ Hồng Phát là một ví dụ tiêu biểu. Ở lĩnh vực trồng trọt, HTX đã lựa chọn hướng đi chế biến sâu từ cây đậu đen xanh lòng. Trên nền tảng thông tin thị trường và xu hướng tiêu dùng, HTX đầu tư dây chuyền sản xuất trà túi lọc, chuẩn hóa quy trình, xây dựng thương hiệu gắn với vùng nguyên liệu. Sản phẩm OCOP 4 sao của HTX hiện đã có mặt tại các hệ thống phân phối lớn, trong đó khoảng 20% doanh thu đến từ xuất khẩu.
Vùng nguyên liệu 75ha của HTX Hồng Phát liên kết với 120 hộ dân được quản lý thống nhất về quy trình kỹ thuật, sản lượng và chất lượng theo từng vụ. Nhờ sản xuất theo kế hoạch thị trường, nhiều hộ đạt thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi năm, cho thấy hiệu quả rõ nét của mô hình sản xuất dựa trên dữ liệu.
Một điểm nhấn quan trọng của đề án là ứng dụng công nghệ viễn thám và số hóa trong thống kê diện tích, sản lượng cây trồng, vật nuôi. Các công cụ này giúp ngành chức năng và HTX nắm chắc bức tranh sản xuất theo thời gian thực, từ đó nâng cao chất lượng dự báo cung – cầu, giá cả và nhu cầu vật tư đầu vào. Dữ liệu trở thành nền tảng để điều chỉnh kế hoạch sản xuất ngay từ đầu vụ.
Cùng với đó, công nghệ số đang mở rộng không gian thị trường cho nông sản địa phương. Nhiều HTX đã khai thác hiệu quả thương mại điện tử, livestream bán hàng, du lịch trải nghiệm nông nghiệp gắn với truyền thông số. HTX Phúc Ninh là minh chứng khi kết hợp sản xuất hữu cơ với tour trải nghiệm, homestay bản địa, mỗi năm đón hàng nghìn lượt khách, tạo sinh kế ổn định cho hàng chục hộ dân.
Thực tiễn cho thấy, Đề án ứng dụng công nghệ thông tin và dự báo thị trường đang góp phần thay đổi căn bản cách tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Tuyên Quang. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu cao về nguồn nhân lực am hiểu công nghệ, khả năng phân tích dữ liệu và quản trị chuỗi giá trị. Việc thu hút nhân lực trẻ, tăng cường liên kết giữa HTX với các nhà khoa học và doanh nghiệp công nghệ sẽ quyết định tính bền vững của chuyển đổi số nông nghiệp.
Tuyên Quang đang hướng tới hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gắn với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc toàn diện. Khi dữ liệu thị trường được cập nhật liên tục và công nghệ được vận hành đồng bộ, nông nghiệp địa phương sẽ từng bước chuyển sang sản xuất theo nhu cầu, thích ứng linh hoạt với xu hướng tiêu dùng mới, tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.
.svg){kind=icon}
