Ứng dụng công nghệ số trong dự báo thị trường nông sản Tây Ninh

Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển mạnh sang sản xuất dựa trên dữ liệu, Đề án “Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa trong việc thu thập, phân tích và dự báo tình hình thị trường nông sản” được xem là hướng đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực quản lý, điều hành và tổ chức sản xuất nông nghiệp tại Tây Ninh. Trọng tâm của đề án là xây dựng hệ thống thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác, phục vụ công tác chỉ đạo của cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời hỗ trợ tổ chức, hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân chủ động trước biến động thị trường.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, ngành Nông nghiệp tỉnh đã từng bước đưa các giải pháp công nghệ thông minh vào đồng ruộng, trong đó ứng dụng bẫy đèn thông minh giám sát dịch hại được xem là một trong những bước đi cụ thể, hiệu quả. Công nghệ này giúp chuyển phương thức quản lý sâu bệnh từ dựa vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu, góp phần hình thành nền sản xuất nông nghiệp có tính dự báo và kiểm soát rủi ro cao hơn.

Sâu, bệnh hại cây trồng vốn là bài toán nan giải đối với sản xuất nông nghiệp. Các đối tượng như rầy nâu, sâu cuốn lá, sâu keo, bọ xít hay sâu đục trái thường xuất hiện theo chu kỳ thời tiết và mùa vụ, gây thiệt hại đáng kể nếu không được phát hiện sớm. Trước đây, nông dân chủ yếu kiểm tra đồng ruộng bằng quan sát thủ công hoặc phun thuốc theo lịch định kỳ, vừa tốn chi phí, vừa tiềm ẩn nguy cơ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Bẫy đèn thông minh được triển khai đã tạo ra cách tiếp cận mới. Thiết bị sử dụng hệ thống đèn LED với nhiều bước sóng để dẫn dụ côn trùng, kết hợp camera chuyên dụng ghi nhận hình ảnh. Dữ liệu hình ảnh sau đó được xử lý bằng trí tuệ nhân tạo để xác định loài, mật độ và thời điểm xuất hiện của từng đối tượng dịch hại. Toàn bộ thông tin được truyền tự động về trung tâm dữ liệu và đồng bộ lên nền tảng số Rynan Mekong, cho phép theo dõi theo thời gian thực.

Nhờ hệ thống này, nông dân và cán bộ kỹ thuật có thể cập nhật diễn biến dịch hại từng ngày, từng giờ mà không cần trực tiếp túc trực ngoài ruộng. Thiết bị vận hành bằng năng lượng mặt trời, tích hợp ắc-quy dự phòng, phù hợp lắp đặt tại các vùng sản xuất xa nguồn điện lưới, bảo đảm hoạt động ổn định trong nhiều điều kiện thời tiết.

Thực tế triển khai tại các địa phương như Mộc Hóa, Vĩnh Hưng, Nhơn Hòa Lập, Bình Thành cho thấy hiệu quả rõ rệt. Dữ liệu thu thập từ bẫy đèn giúp dự báo sớm nguy cơ bùng phát dịch hại, từ đó khuyến cáo thời điểm và biện pháp phòng trừ phù hợp. Nông dân chủ động hơn trong sản xuất, giảm số lần phun thuốc, tiết kiệm chi phí và thời gian chăm sóc.

Tại xã Bình Thành, nơi diện tích cây ăn trái phát triển nhanh, bẫy đèn thông minh trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho người trồng sầu riêng. Bà Lê Thị Hồng, một hộ trồng sầu riêng lâu năm, cho biết nhờ theo dõi dữ liệu từ hệ thống, gia đình bà kịp thời phát hiện sâu đục trái và bọ xít gây hại, từ đó xử lý đúng thời điểm. Cách làm này giúp vườn cây phát triển ổn định, năng suất cải thiện rõ rệt, môi trường canh tác an toàn hơn.

Song song với triển khai thiết bị, ngành Nông nghiệp tỉnh chú trọng công tác tập huấn, chuyển giao kỹ năng số cho nông dân. Các lớp hướng dẫn sử dụng ứng dụng, đọc biểu đồ dịch hại, phân tích dữ liệu được tổ chức thường xuyên. Nông dân dần quen với việc theo dõi các chỉ số môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, pH, mực nước – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát sinh dịch hại.

Một giá trị quan trọng khác của bẫy đèn thông minh là khả năng tạo lập kho dữ liệu lớn về sinh vật gây hại. Mỗi ngày, hệ thống tự động cập nhật hàng chục nghìn hình ảnh và thông số kỹ thuật, hình thành nguồn dữ liệu liên tục, đồng bộ. Trên cơ sở đó, cơ quan chuyên môn xây dựng bản đồ dịch hại theo từng khu vực, liên kết với dữ liệu thời tiết để nâng cao độ chính xác trong dự báo mùa vụ và thị trường nông sản.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, thời gian tới, Tây Ninh sẽ mở rộng mạng lưới bẫy đèn thông minh tại các vùng sản xuất tập trung, đồng thời kết nối dữ liệu với hệ thống quản lý tập trung của ngành. Cùng với đó là kế hoạch phối hợp các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ nhằm phát triển các mô hình dự báo thời tiết cực đoan, phân tích dữ liệu khí hậu phục vụ sản xuất nông nghiệp thích ứng.

Khi các thiết bị giám sát, trạm quan trắc và nền tảng số được kết nối đồng bộ, một “hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp” sẽ dần hình thành. Hệ thống này cung cấp thông tin trực tuyến cho nông dân, cơ quan quản lý và doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho truy xuất nguồn gốc, nâng cao khả năng cạnh tranh và giá trị gia tăng cho nông sản địa phương.

Từ những bước đi cụ thể trong triển khai đề án, Tây Ninh đang từng bước chuyển từ quản lý nông nghiệp dựa trên kinh nghiệm sang quản lý bằng dữ liệu và công nghệ, đặt nền móng cho phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn mới.