Vị Tổng Bí thư nào từng 'chặn đứng' lạm phát chưa từng có?

Cố Tổng Bí thư Đỗ Mười (1917-2018), tên khai sinh là Nguyễn Duy Cống, sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo tại huyện Thanh Trì (cũ), Hà Nội.

Trong quá trình giữ nhiều cương vị lãnh đạo, đặc biệt là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và Tổng Bí thư giai đoạn 1991-1997, ông để lại dấu ấn đậm nét trong công cuộc Đổi mới.

Theo ông Võ Đại Lược, người từng tham gia nhóm tư vấn chống lạm phát cho Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Đỗ Mười, cuối thập niên 1980, Việt Nam đối mặt tình trạng lạm phát nghiêm trọng, từng lên tới gần 800% năm 1986 và vẫn ở mức 9% mỗi tháng vào đầu năm 1989.

Trước thực trạng đó, Chính phủ yêu cầu xây dựng nhiều phương án chống lạm phát, song chỉ đến khi đề án của ông Võ Đại Lược đề xuất nâng lãi suất thực dương, tự do hóa và mở cửa kinh tế được ông Đỗ Mười quyết định thí điểm rồi nhân rộng trên cả nước, tình hình mới chuyển biến rõ rệt.

Cùng năm 1989, ông Đỗ Mười ký chỉ thị nhập khẩu 200.000 tấn lương thực, góp phần ổn định thị trường; đến cuối năm, Việt Nam đã xuất khẩu được 1 triệu tấn lương thực.

Nhờ các quyết sách quyết liệt này, lạm phát nhanh chóng giảm từ 9%/tháng xuống còn 1-2%/tháng, có thời điểm xuống mức âm, được các tổ chức quốc tế đánh giá là một thành công đặc biệt.

Ông Phan Trọng Kính, trợ lý của cố Tổng Bí thư Đỗ Mười cho biết bí danh Đỗ Mười xuất phát từ câu chuyện chui cống vượt ngục tại nhà tù Hỏa Lò. “Bác vượt ngục đúng ngày 30. Ba mươi có chữ mươi tức là Mười. Bác thêm từ Đỗ thành Đỗ Mười để làm bí danh hoạt động”.

Ngày 10/3/1988, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Phạm Hùng đột ngột qua đời. Theo Hiến pháp, ngày 11/3/1988, Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công ký quyết định cử Phó chủ tịch thường trực Hội đồng Bộ trưởng Võ Văn Kiệt làm quyền Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng cho đến khi Quốc hội bầu lãnh đạo Chính phủ mới.

Sau khi xem xét, các cấp có thẩm quyền thống nhất giới thiệu ông Đỗ Mười, khi đó là Thường trực Ban Bí thư, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, để Quốc hội bầu giữ chức Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Tại kỳ họp thứ ba, Quốc hội khóa VIII (tháng 6/1988), Chủ tịch Hội đồng Nhà nước Võ Chí Công trình bày tờ trình của Ban Chấp hành Trung ương Đảng giới thiệu ông Đỗ Mười. Trong bối cảnh đổi mới, nhiều đại biểu đề nghị giới thiệu thêm ông Võ Văn Kiệt. Sau thảo luận, Quốc hội quyết định có hai ứng viên.

Ngày 22/6/1988, Quốc hội tiến hành bỏ phiếu. Kết quả, ông Đỗ Mười trúng cử với 63% số phiếu, ông Võ Văn Kiệt đạt 37%. Đây là lần duy nhất Quốc hội giới thiệu hai ứng viên để bầu Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng.

Cố Tổng Bí thư Đỗ Mười chính là người đề xuất danh hiệu Nhà nước Bà mẹ Việt Nam Anh hùng nhằm ghi nhận sự hy sinh lớn lao của các bà mẹ có con hy sinh vì Tổ quốc. Ý tưởng này xuất phát từ chuyến thăm hỏi gia đình các thương binh liệt sĩ, các bà mẹ có con hy sinh. Xúc động trước tấm gương của các mẹ, Tổng Bí thư đã triệu tập cuộc họp và khẳng định: “Xét đến cùng, các mẹ là những người có công lớn nhất trong chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc”.

Năm 1994, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh Quy định Danh hiệu vinh dự Nhà nước “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”.

Theo thông tin trên Báo Chính phủ, khi được bầu làm Tổng Bí thư trong bối cảnh Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu tan rã, tình hình kinh tế - xã hội của đất nước gặp rất nhiều khó khăn, Tổng Bí thư Đỗ Mười đã cùng Bộ Chính trị lãnh đạo ổn định tình hình chính trị và tư tưởng của cán bộ, đảng viên và nhân dân, kiên quyết giữ vững con đường xã hội chủ nghĩa mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, tiếp tục công cuộc đổi mới, mở rộng quan hệ với các nước.

Những câu nói nổi tiếng như: "Đổi mới không đổi màu", "Hội nhập không hòa tan", "Xóa bỏ mặc cảm, xóa bỏ hận thù, khép lại quá khứ, nhìn về tương lai", "Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy với tất cả các nước trên thế giới"... đều xuất phát từ thực tế khi ông tiếp xúc với đồng bào hoặc các nhà lãnh đạo, chính khách nước ngoài.