Nhiều bộ sách giáo khoa: Đủ điều kiện mới làm thì đến bao giờ?

 - Cần nhìn rõ một cách khách quan những ưu điểm và khó khăn khi thực hiện nhiều bộ sách giáo khoa là vấn đề dư luận đang hết sức quan tâm.

Nhiều bộ sách giáo khoa là đúng

Vấn đề nhiều bộ sách giáo khoa đã được đặt ra từ lâu. Thực tế ở miền Nam trước giải phóng năm 1975 đã có rất nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau của cùng một chương trình. Sau năm 1975, cải cách giáo dục cấp Phổ thông trung học từ năm 1989 cũng đã thực hiện biên soạn hai bộ sách Văn và ba bộ sách Toán.

Đến năm 2000, vừa hợp nhất hai bộ sách Văn và ba bộ sách Toán xong thì năm 2002 khi triển khai đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo nghị quyết 40 của Quốc Hội khóa X, lại tổ chức biên soạn sáu môn học có hai bộ sách giáo khoa.

Năm 2014, Quốc hội ra nghị quyết 88 tán thành chủ trương một chương trình nhiều sách giáo khoa. Gần đây khi bàn sửa đổi Luật giáo dục Thường vụ Quốc hội đã nêu ra nhiều băn khoăn về chủ trương này.

Trong bối cảnh đó cần nhìn rõ một cách khách quan những ưu điểm và khó khăn khi thực hiện nhiều bộ sách giáo khoa, đây là vấn đề dư luận đang hết sức quan tâm.  

Nhiều bộ sách giáo khoa: Đủ điều kiện mới làm thì đến bao giờ?
cần nhìn rõ một cách khách quan những ưu điểm và khó khăn khi thực hiện nhiều bộ sách giáo khoa, đây là vấn đề dư luận đang hết sức quan tâm. Ảnh: ĐĐK

Nhìn một cách tổng quát, về lí thuyết nhiều bộ sách giáo khoa là một chủ trương đúng. 

Thứ nhất, phù hợp với bản chất và quy luật phát triển đa dạng của hiện thực đời sống, phù hợp với xu thế của các nền giáo dục hiện đại, tiên tiến trong bối cảnh một thế giới bùng nổ thông tin, sự kết hợp đa phương tiện và thái độ tôn trọng sự đa dạng, khác biệt. 

Thứ hai, tránh được hiện tượng độc quyền trên nhiều bình diện: kinh doanh, phát hành, in ấn, biên soạn... Nhiều bộ sách giáo khoa sẽ tạo được sự cạnh tranh; huy động được trí tuệ của nhiều tầng lớp trong xã hội. 

Sự cạnh tranh lành mạnh buộc người biên soạn làm việc có trách nhiệm, cẩn trọng và chăm chút hơn đối với sản phẩm của chính mình. 

Thứ ba, tạo ra nhiều nguồn thông tin đa dạng và phong phú, nhiều cách tiếp cận, nhiều phương pháp suy nghĩ, nhiều con đường đi đến chân lí… 

Tham khảo một số bộ sách nước ngoài sẽ thấy cách thức biên soạn giữa các sách rất khác nhau. Cùng một vấn đề cuốn này chỉ nói vài câu, nhưng cuốn khác có thể nêu cả một đoạn dài, thậm chí hành trang. Hay cùng giới thiệu về một tác phẩm, cuốn này khai thác đoạn trích này, cuốn kia có thể nêu đoạn trích, nội dung khác. Cùng một nhà văn nhưng mỗi sách học các tác phẩm cụ thể rất khác nhau...

Thậm chí ở Mỹ, có quan điểm chỉ đưa vào học các tác phẩm “phức tạp”, có nhiều cách hiểu, nhiều vấn đề đang tranh luận... để học sinh cùng tham gia phản biện, trao đổi từ đó tự tìm cho mình một cách hiểu và dễ dàng tiếp nhận. 

Thứ tư, tạo ra nhiều sự lựa chọn cho người tiêu dùng, chủ yếu là giáo viên và học sinh. Điều đó giống khi ta vào ăn tự chọn ở một khách sạn lớn, tha hồ tìm món gì hợp với khẩu vị và sở thích của mình. 

Thực tiễn cuộc sống cũng đã thay đổi khác trước, dù không có nhiều sách giáo khoa thì hiện nay giáo viên và học sinh vẫn có thể tiếp cận vấn đề, giảng dạy và học tập từ những nguồn khác nhau trên các phương tiện thông tin đại chúng, nhất là từ internet. 

Nhưng phải có điều kiện 

Về lý thuyết có thể hoàn toàn ủng hộ và tán thành xu hướng có nhiều bộ sách giáo khoa. 

Trong thực tế, ở các nước phát triển như Mỹ, Anh, Úc, Pháp, Đức, Trung Quốc, Nga, Hàn Quốc... đều có nhiều bộ sách giáo khoa. Tuy nhiên, chú ý một trong những điều kiện đầu tiên để triển khai chủ trương nhiều bộ sách là cần xem xét cách xây dựng chương trình giáo dục, nhất là chương trình các môn học. 

Chương trình của Việt Nam từ sau năm 1975 và kể cả chương trình xây dựng năm 2002 được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt chính thức vào 2006, thực chất vẫn chỉ là chương trình để viết một bộ sách giáo khoa. 

Bởi vì, chương trình ấy vẫn buộc chặt người viết sách, làm thay người viết sách bằng những quy định quá cụ thể đến từng tiết học, bài học. 

Nếu muốn triển khai nhiều bộ sách mà chương trình vẫn giữ nguyên như quan niệm cũ, vẫn xây dựng như các lần trước thì làm sao có được nhiều bộ sách giáo khoa đa dạng và đúng như mục tiêu, ý nghĩa của nó. Trái lại, sẽ rơi vào tình trạng loạn sách giáo khoa. 

Thiết nghĩ, nhiều bộ sách mà gần như giống nhau (sáo xào, sao chép lại của nhau) thì nhiều để làm gì? Có ích gì? 

Quán triệt Nghị quyết 88 của Quốc hội, chương trình môn học lần này xây dựng theo hướng mở, tạo điều kiện cho việc biên soạn nhiều sách giáo khoa. Chương trình được thiết kế theo tinh thần cụ thể, khái quát, có phần cứng và bảo đảm tính linh hoạt để làm chỗ dựa cơ bản cho việc ra đề thi, đánh giá kết quả học tập của học sinh. 

 

Ý nghĩa cơ bản của việc biên soạn nhiều bộ sách giáo khoa nhằm nêu lên nhiều cách tiếp cận, nhiều con đường đến với chân lí, đa dạng hóa một đơn vị kiến thức cơ bản (chuẩn) bằng những nội dung cụ thể khác nhau. 

Theo tinh thần đó, chương trình chỉ nêu lên các yêu cầu cần đạt về năng lực và những đơn vị kiến thức, kĩ năng nhằm đạt được năng lực ấy ở từng chương, phần, lớp, cấp. 

Chẳng hạn, với môn Ngữ văn, để phát triển năng lực đọc hiểu, chương trình chỉ quy định các yêu cầu cần đạt cho những kĩ năng đọc, viết, nói, nghe và một số kiến thức tiếng Việt, văn học thật cốt lõi hay một số văn bản ngữ liệu bắt buộc cần học. Còn lại dành cho các tác giả sách giáo khoa và giáo viên quyền chủ động, phát huy tinh thần tự chủ, sáng tạo. 

Một ví dụ cụ thể hơn, sau khi học truyền thuyết, học sinh cần nắm được một số kiến thức cơ bản và đặc điểm của truyền thuyết Việt Nam. Nắm được kĩ năng đọc, hiểu truyền thuyết và gợi ý một vài truyền thuyết tiêu biểu. 

Chương trình chỉ như thế và dừng lại ở đó. Còn việc lựa chọn bao nhiêu truyền thuyết, văn bản cụ thể nào, lấy ở đâu, cách khai thác như thế nào, biên soạn và trình bày cụ thể ra sao là công việc của người biên soạn sách giáo khoa, tùy thuộc và mỗi tác giả hay nhóm tác giả của mỗi bộ sách. 

Thậm chí ở Pháp, chương trình học còn dành quyền chọn văn bản tác phẩm cần dạy cho từng giáo viên đứng lớp. Chương trình chỉ nêu ở phần phụ lục một danh sách các tác phẩm cổ điển và văn học thiếu nhi để giáo viên tham khảo và lựa chọn. 

Những mối lo có thực 

Việc chủ trương biên soạn nhiều bộ sách giáo khoa còn liên quan đến nhiều vấn đề khác. 

Không phải không có lí khi có ý kiến cho rằng, việc triển khai nhiều bộ sách giáo khoa nếu không gắn với những thay đổi như chất lượng giáo viên, cách thức quản lí, kiểm tra, đánh giá… thì sách giáo khoa sẽ không đạt được kết quả tốt.   

Quả thật, việc có nhiều bộ sách giáo khoa không hề đơn giản, không phải chỉ ở mối lo loạn sách giáo khoa mà còn là mối lo về sự thiếu sự đồng bộ, thiếu những điều kiện cần thiết cho việc biên soạn và thực hiện nhiều bộ sách giáo khoa. 

Trước tiên, điều đầu tiên cần nghĩ đến khi sử dụng nhiều bộ sách là việc thực hiện và kiểm tra, đánh giá. Đề thi phải thay đổi ra sao để đáp ứng sự đa dạng của nhiều bộ sách. Cách ra đề thi vẫn như cũ (kể cả mấy năm gần đây) thì không thể thực hiện được hướng biên soạn một chương trình, nhiều bộ sách. 

Thứ hai, không chỉ chất lượng giáo viên mà chất lượng của cán bộ quản lí các cấp cũng là một tồn tại lớn. Nhiều bộ sách sẽ có nhiều ý kiến, nhiều tình huống, kiến thức và kĩ năng cụ thể khác nhau, cách khai thác, trình bày cũng khác nhau. 

Vì thế, đòi hỏi người thầy phải rất vững vàng (có năng lực thực sự) mới có thể đóng vai trò trọng tài, hướng dẫn học sinh cách học và những lưu ý cần thiết nhất. 

Cán bộ quản lí, chỉ đạo cũng phải rất có trình độ, công tâm, tôn trọng sự thật từ đó mới ra được quyết định đúng như lựa chọn bộ sách nào, chỉ đạo và dạy học ra sao hay việc thẩm định đánh giá bản thảo nào được sử dụng của Hội đồng thẩm định Quốc gia cũng là vấn đề rất nan giải. 

Quy định chặt mới chống được tiêu cực 

Trong bối cảnh nước ta hiện nay, nếu không có những quy định chặt chẽ đều có thể xảy ra chuyện tiêu cực, khó tránh khỏi tình trạng nhiều khi bản thảo tốt, sách tốt hơn lại không được sử dụng. 

Trước mắt để đáp ứng yêu cầu triển khai lộ trình Đổi mới năm 2020 với lớp 1 và đến năm 2024 đủ sách cho môn học ở 3 cấp, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần tập trung tinh hoa và nguồn lực tổ chức viết bộ sách của Bộ theo cách làm của Bộ. 

Mặt khác, vẫn khuyến khích các tổ chức cá nhân làm sách giáo khoa cho các môn học. Những quyển sách này không lệ thuộc vào tiến độ, thời gian và không cần có đầy đủ tất cả các môn học, lớp hoặc cấp học. 

Có thể viết một hay vài cuốn cho một hay nhiều môn học khác nhau ở các lớp học khác nhau bằng cách có ngay hay mấy năm sau mới có cũng được. 

Thực tiễn nước ta cho thấy, một chủ trương dù rất đúng đắn nhưng nếu chưa đủ những điều kiện cơ bản, cần thiết hay nếu tổ chức thực hiện nóng vội sẽ dẫn đến nhưng hậu quả khó khắc phục và không lường hết được. 

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, mặc dù có thể gặp rất nhiều sự phức tạp, khó khăn nếu triển khai nhiều bộ sách giáo khoa, nhưng vẫn nên theo hướng này. 

Việc triển khai ban đầu có thể vấp những sai sót, nhưng sau đó dần dần sẽ trưởng thành. Nếu chờ cho thật đầy đủ các điều kiện mới tiến hành thì không biết đến bao giờ hoặc có thể không bao giờ thực hiện được những ý tưởng tốt đẹp, cập nhật được xu thế tiến bộ của thế giới.

Đỗ Ngọc Thống

 
 

Không thể bỏ lỡ

.
Chuyện cấm xe máy, chuyện ‘mốt’ xe đạp
Chuyện cấm xe máy, chuyện ‘mốt’ xe đạp
Thông tin đa chiềuicon14/03/2019  
 - “Cấm” xe máy ở Hà Nội và TP.HCM có khả thi? Các thành phố lớn khác đã xử lý vấn đề này như thế nào? Tuần Việt Nam xin giới hiệu bài viết này như một kinh nghiệm tham khảo.  
Tự bảo vệ thân thể: Nữ sinh còn ‘lơ ngơ’ nói gì trẻ nhỏ
Tự bảo vệ thân thể: Nữ sinh còn ‘lơ ngơ’ nói gì trẻ nhỏ
Thông tin đa chiềuicon13/03/2019  
 - Hàng loạt vụ giáo viên sàm sỡ, xâm hại tình dục học sinh liên tiếp bị phanh phui những tháng vừa qua làm tôi và nhiều phụ huynh khác cảm thấy thật lo lắng, bất an.    
Những khoảng trống từ vụ ‘sờ soạng’ học sinh không bị coi là dâm ô
Những khoảng trống từ vụ ‘sờ soạng’ học sinh không bị coi là dâm ô
Thông tin đa chiềuicon12/03/2019  
 - Là người đứng trên bục giảng, tôi tin rằng rất nhiều thầy cô cũng như tôi, thật sự cần những chỉ dẫn ứng xử để không phải rơi vào lúng túng, sai phạm trong những va chạm với học trò.  
Xâm phạm học trò hay ‘thương cho roi cho vọt’
Xâm phạm học trò hay ‘thương cho roi cho vọt’
Thông tin đa chiềuicon09/03/2019  
Tôi muốn cảnh báo, thêm một lần nữa, hiện tượng ngày càng phổ biến là không ít các thầy cô xâm phạm thân thể học trò.  
Thủ trưởng trượt ngã, cấp dưới cũng ‘vạ lây’
Thủ trưởng trượt ngã, cấp dưới cũng ‘vạ lây’
Thông tin đa chiềuicon08/03/2019  
Tay đã “nhúng chàm”, họ không chỉ làm cho người thân, bạn bè khổ lây mà những người đồng chí, đồng nghiệp, nhân viên cấp dưới một thời cũng ít nhiều bị “mang tiếng”.  
Quấy rối tình dục và cái giá phải trả
Quấy rối tình dục và cái giá phải trả
Thông tin đa chiềuicon07/03/2019  
 - Quấy rối tình dục và bạo lực đang làm thất thoát chi phí không nhỏ cho các doanh nghiệp Việt Nam nào dung dưỡng cho tệ nạn này. 
Sàng lọc đảng viên: Quan trọng là… sàng ai, ai sàng?
Sàng lọc đảng viên: Quan trọng là… sàng ai, ai sàng?
Thông tin đa chiềuicon05/03/2019  
Chỉ thị sàng lọc đảng viên là điều nhân dân mong đợi từ lâu. Vấn đề còn lại là “ai sàng” - người tổ chức thực hiện và “sàng ai” - đối tượng bị sàng lọc?  
‘Phi hạt nhân hóa’: Lời giải duy nhất cho ‘bài toán’ Triều Tiên?
‘Phi hạt nhân hóa’: Lời giải duy nhất cho ‘bài toán’ Triều Tiên?
Thông tin đa chiềuicon01/03/2019  
Liệu xây dựng một khu vực không có vũ khí hạt nhân (NWFZ) có phải là một giải pháp tốt hơn, thay vì “phi hạt nhân hóa”?  
Thượng đỉnh Trump-Kim và bài học của Việt Nam cho Triều Tiên
Thượng đỉnh Trump-Kim và bài học của Việt Nam cho Triều Tiên
Thông tin đa chiềuicon26/02/2019  
Khi Kim Jong-un tới Hà Nội để dự hội nghị thượng đỉnh lần thứ hai với Tổng thống Mỹ Donald Trump trong tuần này, ông sẽ không chỉ tìm kiếm một thỏa thuận với Mỹ về vấn đề hạt nhân của Triều Tiên.  
Chùa nhỏ, chùa to, chùa ‘siêu to’... chùa nào có Phật?
Chùa nhỏ, chùa to, chùa ‘siêu to’... chùa nào có Phật?
Thông tin đa chiềuicon22/02/2019  
Hoành tráng, hào nhoáng, vĩ đại, 'kỷ lục', vô đối... không phải là những giá trị cốt lõi của văn hóa dân tộc, càng không phải giá trị của chùa chiền.  
‘Mượn’ xe công làm việc riêng và ‘chuyến tàu vét’
‘Mượn’ xe công làm việc riêng và ‘chuyến tàu vét’
Thông tin đa chiềuicon20/02/2019  
Xem ra, chuyện nhắc nhở, nghiêm cấm, răn đe của cấp trên đối với các vị chỉ như… nước đổ lá khoai.  
Lễ hội ‘vỡ trận’ còn bởi ‘cánh tay nối dài’
Lễ hội ‘vỡ trận’ còn bởi ‘cánh tay nối dài’
Thông tin đa chiềuicon19/02/2019  
Có lúc do vô tình, có khi cũng do cố ý mà báo chí đã khuếch trương, thổi phồng ý nghĩa tâm linh của một số lễ hội, đánh “trúng” vào tâm lý, thị hiếu tò mò của người dân.   
Cuộc chiến Biên giới 1979: Lịch sử phải được nhìn nhận với sự thật đầy đủ
Cuộc chiến Biên giới 1979: Lịch sử phải được nhìn nhận với sự thật đầy đủ
Thông tin đa chiềuicon17/02/2019  
 Ngày này cách nay 40 năm (17/2/1979-17/2/2019), cuộc Chiến tranh bảo vệ Tổ quốc diễn ra trên toàn tuyến Biên giới phía Bắc Việt Nam. Lịch sử phải được nhìn nhận với sự thật đầy đủ.
Liêm sỉ và lòng tự trọng
Liêm sỉ và lòng tự trọng
Thông tin đa chiềuicon08/02/2019  
- Muốn xã hội ngày càng tốt đẹp, trong sáng không chỉ coi trọng và thượng tôn pháp luật mà rất cần đến liêm sỉ và tự trọng của mỗi con người.
Thủ trưởng quan tâm, Trung ương hỗ trợ, chẳng nhẽ không ‘đi Tết’?
Thủ trưởng quan tâm, Trung ương hỗ trợ, chẳng nhẽ không ‘đi Tết’?
Thông tin đa chiềuicon03/02/2019  
Chưa bàn đến những nguyên nhân từ tiêu cực trá hình, nội cái tâm lý và thói quen lễ tết đã gây ra biết bao phiền lụy và đến lúc phải dần dần tháo bỏ.  
Quà tết biếu sếp: Món nào nịnh bợ, món nào trong sáng?
Quà tết biếu sếp: Món nào nịnh bợ, món nào trong sáng?
Thông tin đa chiềuicon26/01/2019  
 Cùng với việc nghiêm cấm tặng quà Tết cho cấp trên, nên khuyến khích tặng quà cho cấp dưới. Đây mới thực sự là bản chất nhân văn của quà Tết.  
Bài học oan sai và đòi hỏi một nền tư pháp liêm chính
Bài học oan sai và đòi hỏi một nền tư pháp liêm chính
Thông tin đa chiềuicon25/01/2019  
Pháp luật hình sự cùng nhiều quy định khác của ngành tư pháp đã chấn chỉnh, đề ra những biện pháp ngăn ngừa oan sai, nhưng trên thực tế vẫn xảy ra nhiều vụ án oan sai, rất đáng suy ngẫm.
‘Rốt cuộc con tôi học giỏi hay dốt?’
‘Rốt cuộc con tôi học giỏi hay dốt?’
Thông tin đa chiềuicon23/01/2019  
Cái cơ chế chấm điểm mấy chục năm quá dễ cho nhu cầu định lượng hóa, và nay thì quá thuận tiện cho cho lối sống vội vàng bận rộn của cha mẹ.  
Hà Nội đã vội vã bỏ đi biểu tượng văn hóa một thời
Hà Nội đã vội vã bỏ đi biểu tượng văn hóa một thời
Thông tin đa chiềuicon22/01/2019  
 - Các nhà quy hoạch và quản lý đô thị Hà Nội nên bắt đầu bắt tay vào việc khôi phục hệ thống tàu điện nổi nội đô và kết nối với các vệ tinh của Hà Nội.   
Đừng làm khổ học sinh vì thứ ‘giấy thông hành’ giả dối
Đừng làm khổ học sinh vì thứ ‘giấy thông hành’ giả dối
Thông tin đa chiềuicon19/01/2019  
Phải giải phóng sức lao động và trí tuệ người Thầy, để họ dồn tâm huyết cho chuyên môn dạy chữ dạy người thay vì chạy theo thành tích.  
 
 
 
Hoàn thiện thông tin gửi bình luận

HOẶC ĐĂNG NHẬP NHANH BẰNG TÀI KHOẢN