LỜI TÒA SOẠN

Quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế khiến bài toán xử lý rác thải tại các tỉnh Bắc Trung Bộ ngày càng trở nên cấp thiết. Khi lượng chất thải phát sinh tăng lên, hạ tầng và năng lực xử lý tại một số địa phương bộc lộ nhiều bất cập.

Các quy định mới với yêu cầu ngày càng cao về kiểm soát phát thải cũng đặt ra thêm sức ép đối với hệ thống xử lý rác tại địa phương. Trước thực trạng này, đâu là hướng đi phù hợp để khắc phục những hạn chế về hạ tầng, nâng cao hiệu quả quản lý chất thải và bảo đảm mục tiêu phát triển bền vững?

Loạt bài “Rác thải tại các tỉnh Bắc Trung Bộ: Thực trạng từ những hạ tầng lỗi thời” sẽ phản ánh thực trạng, phân tích những điểm nghẽn trong đầu tư và vận hành, đồng thời tìm hiểu các giải pháp nhằm nâng cao năng lực xử lý rác thải tại khu vực.

Bài 1: Sống mòn ở những bãi rác 'vắt' qua 2 thế kỷ

Bài 2: Đổ tiền tỷ xây lò đốt rác, nhiều nơi giờ bỏ hoang

Dự án kéo dài hơn 20 năm chưa hoàn thành

Tại khu vực Núi Voi, phường Bỉm Sơn (Thanh Hóa), mỗi ngày có cả trăm tấn rác thải sinh hoạt được đưa về tập kết, xử lý chủ yếu bằng phương pháp chôn lấp. Bãi rác liên tục quá tải, phát sinh mùi hôi, nước rỉ rác, trở thành nỗi ám ảnh của nhiều hộ dân xung quanh.

Trong bối cảnh đó, dự án Nhà máy đốt rác thải sinh hoạt phát điện tại Bỉm Sơn được kỳ vọng tạo bước đột phá, với tổng mức đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng, công suất xử lý 1.000 tấn rác/ngày, kết hợp phát điện.

W-B3. Ảnh 2.jpg
Tính đến đầu tháng 10/2026, dự án Nhà máy đốt rác thải sinh hoạt phát điện tại Bỉm Sơn chậm tiến độ, mới đạt 27% khối lượng. Ảnh: Lê Dương

Năm 2004, nhà đầu tư được cấp giấy chứng nhận ưu đãi đầu tư. Sau nhiều lần đổi chủ đầu tư, đến năm 2017, dự án được giao cho Công ty TNHH Năng lượng Môi trường Tianyu Thanh Hóa, đặt mục tiêu khởi công năm 2018, vận hành giai đoạn 1 từ tháng 6/2019.

UBND tỉnh Thanh Hóa đã 5 lần điều chỉnh chủ trương đầu tư và gia hạn tiến độ, do vướng giải phóng mặt bằng, hoàn thiện hồ sơ pháp lý, thủ tục giao đất, cấp phép xây dựng, xử lý nền địa chất. Theo lần điều chỉnh gần nhất vào tháng 8/2025, dự án dự kiến hoàn thành giai đoạn 1 vào tháng 12/2026, vận hành thương mại từ tháng 4/2027.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, tiến độ thi công dự án chậm hơn cam kết, tính đến ngày 7/10/2026 mới triển khai được 27% các hạng mục. Chủ đầu tư đề nghị lùi thời gian tiếp nhận rác và vận hành thử nghiệm đến tháng 5/2027, dự kiến vận hành thương mại vào tháng 9/2027.

W-B1. Ảnh 8.jpg
Nước đen ngòm chảy ra môi trường từ bãi rác quá tải ở Bỉm Sơn. Ảnh: Lê Dương

Trong khi nhà máy chưa xong, bãi rác Bỉm Sơn tiếp tục oằn mình. Ông Hà Duyên Hạnh, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Môi trường và Công trình Đô thị Bỉm Sơn, cho biết bãi rác xây dựng từ năm 1997, quy mô chỉ tính cho khoảng 5 năm, chờ nhà máy đốt rác đi vào hoạt động. Tuy nhiên, suốt gần ba thập kỷ, chưa có nhà máy nào vận hành. 

"Ban đầu, bãi rác chỉ tiếp nhận khoảng 70-80 tấn rác mỗi ngày. Hiện nay lượng rác tăng lên rất nhiều, ngoài rác địa phương còn tiếp nhận thêm rác từ một số khu vực khác theo chỉ đạo của tỉnh. Diện tích bãi chỉ khoảng 10ha nên đã vượt quá sức chứa. Khối lượng rác tồn lưu hiện ước khoảng 2 triệu m³", ông Hạnh cho biết.

Nơi chậm tiến độ, nơi vừa chạy đã gặp vấn đề

Dự án Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt tại phường Nam Sầm Sơn (Thanh Hóa) được chấp thuận chủ trương đầu tư năm 2020, điều chỉnh năm 2022, tiếp tục gia hạn tiến độ theo các quyết định tháng 9/2024 và tháng 7/2025. Dự án do Công ty TNHH Hai thành viên Môi trường Nam Thành phố làm chủ đầu tư, tổng vốn hơn 242 tỷ đồng. Dự kiến là nơi tiếp nhận toàn bộ rác của Sầm Sơn, Nam Sầm Sơn và các địa phương lân cận.

Theo cam kết, dự án phải hoàn thành vào ngày 5/10/2026; tuy nhiên, tính đến ngày 7/10/2026, mới triển khai được 18% các hạng mục. Chủ đầu tư đã đề nghị gia hạn thời gian hoàn thành dự án đến ngày 5/12/2027.

W-B1. Ảnh 4.jpg
Rác tồn đọng ở bãi rác Đông Nam. Ảnh: Lê Dương

Theo lãnh đạo Sở NN&MT, việc 2 nhà máy (Bỉm Sơn và Nam Sầm Sơn) chậm tiến độ, phải xin lùi thời hạn hoàn thành hơn 1 năm đã ảnh hưởng trực tiếp đến công tác xử lý rác thải của tỉnh, tiềm ẩn nguy cơ không đáp ứng đủ công suất xử lý rác trong thời gian tới.

Trước tình hình này, Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã chỉ đạo thành lập tổ theo dõi tiến độ hằng tuần, đồng thời yêu cầu lắp đặt camera để giám sát tiến độ thi công tại các dự án.

Trong khi đó, bãi rác Sầm Sơn đã quá tải nhiều năm, được UBND tỉnh chấp thuận đóng cửa từ 31/1/2026. Tuy nhiên, do các dự án chậm tiến độ hoặc đã hoạt động lại phát sinh ô nhiễm, bãi rác này phải đóng rồi mở nhiều lần, đến 3/8/2026 mới chính thức đóng cửa. Rác hiện được thu gom, chuyển đi xử lý ở nơi khác.

Trong khi hai nhà máy Bỉm Sơn và Nam Sầm Sơn còn dang dở, dự án Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam tại phường Đông Quang (Thanh Hóa) lại trong tình trạng xây xong, chạy thử, rồi liên tục gặp sự cố. 

W-B3. Ảnh 5B3. Ảnh 1.jpg
Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam mới vận hành đã nhiều lần gặp sự cố. Ảnh: Lê Dương

Dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư từ 2016, điều chỉnh tháng 10/2022, do Công ty CP Đầu tư và Phát triển Công nghệ Môi trường Ecotech làm chủ đầu tư, diện tích khoảng 16ha, tổng vốn hơn 550 tỷ đồng.

Dự án có công suất 500 tấn/ngày đêm; áp dụng công nghệ hỗn hợp gồm sản xuất phân hữu cơ, tái chế phế liệu, đốt và chôn lấp tro xỉ; phục vụ TP Thanh Hóa, huyện Đông Sơn và vùng phụ cận Quảng Xương (cũ), với tổng lượng rác phát sinh khoảng hơn 480 tấn/ngày.

Nhà máy vận hành thử nghiệm từ 25/3/2025, nhưng chỉ khoảng một tháng đã phải tạm dừng do phát sinh ô nhiễm, người dân phản đối và ngăn xe vào nhà máy.

Đến tháng 11/2025, nhà máy vận hành trở lại nhưng chỉ duy trì 3 ngày. Từ 1/1/2026, nhà máy tiếp nhận trở lại, trung bình 420-450 tấn/ngày; riêng dịp Tết Nguyên đán, lượng rác tăng đột biến, có thời điểm vượt gấp hơn 2 lần công suất khiến mùi hôi phát tán mạnh. 

Hiện nhà máy đang tạm dừng để nâng cấp công nghệ, hoàn thiện quy trình xử lý theo quy định.

Người dân các khu phố Sơ Lương, Hạnh Phúc Đoàn (phường Đông Quang) cho biết, từ khi nhà máy đi vào hoạt động, mùi hôi trở nên nồng nặc đến mức đóng kín cửa vẫn không ngăn được, khiến họ nhiều lần tập trung chặn xe chở rác.  

W-B1. Ảnh 6.jpg
Người dân thôn Hạnh Phúc Đoàn nhiều lần dựng lều trước cổng nhà máy, ngăn xe chở rác vào bãi rác. Ảnh: Lê Dương

Ông Cao Văn Cường, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa, cho biết về lâu dài, tỉnh định hướng chuyển từ công nghệ xử lý rác lạc hậu sang mô hình nhà máy điện rác. 

Theo ông, các dự án Nhà máy xử lý rác thải sinh hoạt Nam Sầm Sơn và Nhà máy xử lý rác thải Đông Nam trước đây lựa chọn công nghệ đốt rác không thu hồi năng lượng, nay không còn phù hợp với xu hướng hiện nay nên đang được điều chỉnh cho phù hợp. 

Nhà máy 150 tỷ đồng im lìm vì thiếu 2km đường điện ở Nghệ An

Tại Nghệ An, Nhà máy xử lý chất thải Thái Hòa (phường Thái Hòa) cũng rơi vào tình trạng dang dở. Năm 2017, dự án được UBND tỉnh chấp thuận chủ trương, giao Công ty CP Năng lượng và Môi trường Việt Nam làm chủ đầu tư, với diện tích 7,5ha, tổng vốn gần 150 tỷ đồng và công suất xử lý khoảng 96 tấn rác sinh hoạt, công nghiệp, y tế mỗi ngày đêm.  

W-bãi rác Thái Hoà.JPG.jpg
Nhà máy xử lý chất thải Thái Hòa sau khi khởi công vẫn đang là bãi đất trống. Ảnh: Trần Tuyên

Dự án dự kiến khởi công năm 2018, hoàn thành cuối năm 2019, nhưng do vướng thủ tục pháp lý, đến tháng 8/2025 mới chính thức triển khai. Sau khi thi công một số hạng mục, dự án tiếp tục đình trệ vì chưa được đấu nối điện. 

Nhà máy cách đường điện hiện tại khoảng 2km, chi phí đấu nối khoảng 2 tỷ đồng. Chủ đầu tư đang chờ tỉnh hỗ trợ kéo điện để tiếp tục thi công.

W-cháy bãi rác thái hoà 3.jpg
Bãi rác Thái Hòa cháy âm ỉ suốt hơn 10 ngày hồi tháng 4 vừa qua. Ảnh: Trần Tuyên

Trong khi đó, ngay cạnh nhà máy xây dở, bãi rác duy nhất của thị xã Thái Hòa cũ (rộng khoảng 2ha) đã nhiều năm chỉ tập kết dồn đống. Giữa tháng 4 vừa qua, bãi rác này bất ngờ bốc cháy, sau hơn 10 ngày mới được dập tắt hoàn toàn.

Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó Chủ tịch UBND phường Thái Hòa, cho biết sau khi bãi tập kết rác cháy âm ỉ nhiều ngày, địa phương đã đóng cửa bãi và chuyển rác về Khu liên hợp xử lý chất thải rắn Nghi Yên, cách hơn 60km để xử lý. 

W-bãi rác Thái Hoà 2.JPG.jpg
Rác chất cao như núi, nước rỉ đen ngòm chảy ra từ bãi rác. Ảnh: Trần Tuyên

Đối với kiến nghị của chủ đầu tư về việc hỗ trợ kinh phí đấu nối điện, phường Thái Hòa đã có tờ trình gửi UBND tỉnh xem xét để dự án tiếp tục được triển khai, hiện đang chờ phản hồi. 

Địa phương mong UBND tỉnh sớm có ý kiến, tháo gỡ vướng mắc về đấu nối điện để nhà máy tiếp tục được triển khai, đưa vào hoạt động.