
Sáng 8/8, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.
Đại biểu Bế Xuân Trường (Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam) phân tích bối cảnh thế giới, khu vực tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó đoán định; nguy cơ xảy ra việc tài trợ, sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt... ngày càng gia tăng.
Do vậy, việc xây dựng và ban hành đạo luật có ý nghĩa chính trị hết sức sâu sắc, không chỉ vì mục đích đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ quốc phòng an ninh trong tình hình mới mà còn khẳng định sự cam kết của Việt Nam trong thực hiện các điều ước quốc tế.

Thượng tướng Bế Xuân Trường chia sẻ, khi lấy ý kiến phản biện các cơ quan, đơn vị thì Trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam đã mời các tướng lĩnh trong quân đội qua chiến tranh, các nhà khoa học, chuyên gia và đã có những tranh luận "nảy lửa" về vấn đề trái chiều, chưa thống nhất được.
Ông cho rằng đạo luật đã đáp ứng được tính hợp hiến, hợp pháp và đặc biệt là tính khả thi, hiệu quả. Với những vấn đề các đại biểu nêu, ông Trường đề nghị cơ quan soạn thảo cần tiếp thu, điều chỉnh, bổ sung một cách cân nhắc.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Phó Chủ tịch Liên đoàn lao động TPHCM) thống nhất với sự cần thiết ban hành luật - bước thể chế hóa đúng đắn yêu cầu bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, thực hiện nghĩa vụ quốc tế.
Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo chuyển từ quản lý phân tán sang quản lý rủi ro, dự thảo luật đã coi việc chuyển giao công nghệ, mã nguồn nhằm phục vụ vũ khí hủy diệt hàng loạt là một hình thức phổ biến. Nhưng khi bước sang phần kiểm soát cụ thể, dự thảo lại chỉ dừng ở "hàng hóa lưỡng dụng", trong khi biên giới của nguy cơ hôm nay chỉ là "một dòng mã lệnh".

"Vậy ai kiểm soát năng lực đó khi nó không mang hình dạng của một loại hàng hóa? Ai chịu trách nhiệm khi nguy cơ không còn đi qua một cửa khẩu nào - nơi từng là chỗ duy nhất có thể chặn được nó? Và luật này sẽ chủ động đến đâu, nếu chúng ta chỉ nhận diện được rủi ro sau khi năng lực nguy hiểm đã hình thành, rồi nhân bản vô tính và lan truyền?", đại biểu đặt vấn đề.
Dự thảo đã định nghĩa "hàng hóa lưỡng dụng", nhưng ông Nhân cho biết chưa có "công nghệ lưỡng dụng", vì vậy ông đề nghị bổ sung khái niệm này, xác định mô hình AI vượt ngưỡng năng lực nguy hiểm là một dạng công nghệ lưỡng dụng đặc biệt cần đưa vào diện kiểm soát xuất khẩu...
Ông đề nghị nâng cảnh báo sớm từ một cơ chế cung cấp thông tin thành một năng lực phân tích rủi ro quốc gia. Đại biểu đề nghị quy định ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường trong chuyển giao công nghệ và mô hình AI có nguy cơ cao.
Thiết lập cơ chế phản ứng khẩn cấp trong phòng, chống vũ khí hủy diệt

Đại biểu Tô Thành Quyết (Phó Tư lệnh Quân khu 3) cho biết thực tiễn lịch sử đã chứng minh nhiều quốc gia nghiên cứu chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt, có nội dung công bố và có nội dung không công bố do bí mật quốc gia. Trong tương lai, nhiều quốc gia có thể sử dụng nó như một loại phương tiện để răn đe.
Trong phòng chống vũ khí hủy diệt hàng loạt, có những tình huống không thể xử lý theo quy định quản lý thông thường. Nếu chậm trễ sẽ làm mất thời cơ ngăn chặn, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Vì vậy, ông cho rằng dự thảo luật thiết lập cơ chế phản ứng khẩn cấp là cần thiết.
Ông nhất trí với quy định cụ thể các căn cứ áp dụng, cơ chế kích hoạt để cơ quan có thẩm quyền ngăn chặn kịp thời. Các biện pháp được lựa chọn như: tạm dừng hoạt động giao dịch, phong tỏa tiền, tài sản, nguồn lực tài chính, tạm giữ hàng hóa, dữ liệu. Đồng thời, dự thảo cũng quy định áp dụng các biện pháp này phải thể hiện bằng văn bản, xác định rõ căn cứ, đối tượng, phạm vi, thời hạn và trách nhiệm.
Phát biểu cuối phiên thảo luận, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng nhìn nhận các ý kiến của đại biểu Quốc hội tiếp tục là cơ sở quan trọng cho cơ quan soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo luật, bảo đảm tính khả thi.
Về kỹ thuật lập pháp, nội dung dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đại tướng Phan Văn Giang nêu rõ, trong quá trình tiếp thu sẽ bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và các hoạt động hợp pháp. Hai là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ có tính chất trùng lặp.
Ba là, các quy định trong luật những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp; không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền hoặc hạn chế quyền trong phạm vi của mình.


