Biển Đông: ‘Đấu trường sinh tử’ chưa có hồi kết

Những câu hỏi chưa có câu trả lời liên quan đến Biển Đông khiến đối thoại Chiến lược và Kinh tế Mỹ - Trung (SED) tiếp tục là một diễn đàn với vô số khác biệt, mâu thuẫn và chưa có giải pháp nào được đưa ra. 
Những câu hỏi chưa có câu trả lời liên quan đến Biển Đông khiến đối thoại Chiến lược và Kinh tế Mỹ - Trung (SED) tiếp tục là một diễn đàn với vô số khác biệt, mâu thuẫn và chưa có giải pháp nào được đưa ra. 

Trên cương vị Tổng thống “châu Á Thái Bình Dương”, chính quyền Obama hy vọng có thể thấy Trung Quốc hội nhập vào các tổ chức toàn cầu, nơi có những cơ chế và nguyên tắc do Phương Tây mà đứng đầu là Mỹ lãnh đạo đảm bảo một khuôn khổ luật chơi nhất định.

Tại đó Trung Quốc vẫn có quyền theo đuổi các lợi ích quốc gia, bên cạnh việc bảo tồn hệ thống và luật chơi quốc tế. Đó chính là một trong những lý do quan trọng đằng sau những nỗ lực nhằm tạo ra một thỏa thuận “G-2” không chính thức trong suốt chuyến thăm đầu tiên của Obama tới Trung Quốc vào tháng 11/2009.

Nhưng G2 đã bị Trung Quốc từ chối, không chỉ vì những bất đồng giữa Bắc Kinh và Washington về biến đổi khí hậu, hàng hải và an ninh mạng, mà quan trọng hơn là sự thiếu vắng niềm tin chiến lược giữa hai bên.

Sự hình thành của Đối thoại chiến lược và kinh tế Mỹ Trung (SED) có thể xem như một cơ chế mềm hơn mang tính đối thoại, và đáp ứng những kỳ vọng nhất định của lãnh đạo hai quốc gia trong thời điểm đó. Trải qua 8 vòng, đây dần dần trở thành một cơ chế đối thoại song phương quan trọng bậc nhất để Bắc Kinh và Washington điều phối và quản lý mối quan hệ, dung hòa những bất đồng.

{keywords}
Chủ tịch TQ Tập Cận Bình và Ngoại trưởng Mỹ John Kerry tại SED 2016. Ảnh: Reuters

Tuy vậy, nhiều vấn đề được đề cập hơn không có nghĩa là nhiều vấn đề được giải quyết hơn. Cặp quan hệ song phương vô cùng phức tạp Mỹ - Trung chất chứa cả chiều dài lịch sử, sự nghi kỵ từ môi trường chiến lược, lẫn các chuyển động quốc nội mà lãnh đạo hai bên chưa chắc lường được hết.

Một mặt, SED chính là diễn đàn ghi dấu những bước tiến lịch sử trong quan hệ song phương hai nước, mặt khác nó cũng là chứng nhân cho những vấn đề ngày càng gia tăng mà hai bên gặp phải.

Tại SED năm 2016 (diễn ra ở Bắc Kinh), Biển Đông là một vấn đề được đặt ra. Ngoại trưởng Mỹ John Kerry nhấn mạnh rằng nước Mỹ đang tìm kiếm một giải pháp hòa bình cho các tranh chấp trên Biển Đông. Dù không phải là một quốc gia có yêu sách và không chọn bên tại Biển Đông, Mỹ có vai trò duy nhất là đảm bảo các bên không giải quyết bằng hành động đơn phương, mà giải quyết tranh chấp bằng luật pháp, ngoại giao và đàm phán, theo các tiêu chuẩn và luật pháp quốc tế.

Ông Dương Khiết Trì, ủy viên Quốc vụ viện Trung Quốc nhìn vấn đề theo một hướng khác. Ông đặt vấn đề Biển Đông với các cam kết và nỗ lực của Trung Quốc trong tiến trình phát triển hòa bình của nước này. Một trong những quan chức trọng yếu nhất của ngoại giao Trung Quốc viện dẫn Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) kêu gọi các nước đàm phán vì hòa bình, ổn định và phát triển.

Bên cạnh đó, ông đồng thời tuyên bố rằng các quốc gia đã đạt được khá nhiều cách hiểu chung về các thành tố của Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC). Trong phần kết ông nhấn mạnh tầm quan trọng của hòa bình trên thế giới và khu vực châu Á – Thái Bình Dương, đồng thời khuyến khích hai nước nên làm việc để giải quyết các bất đồng, mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

Hai bài phát biểu tưởng như chứa đựng một thông điệp về một khu vực Biển Đông hòa bình và ổn định, nhưng có điểm khác biệt lớn nằm trong cách tiếp cận. Phía Mỹ không phải là một bên tranh chấp cố gắng kêu gọi các bên giữ vững môi trường thượng tôn của Luật quốc tế, còn phía Trung Quốc không chỉ nói về những tuyên bố và cam kết mà họ trực tiếp ký kết, nhiều lần kêu gọi các bên cần tuyệt đối tuân thủ, hứa hẹn sẽ xúc tiến, nhưng đồng thời họ cũng nhiều lần vi phạm và không tuân thủ.

Biển Đông liệu có bị xé lẻ bởi những khác biệt về lợi ích, lẫn chiến lược giữa hai thế lực chính trị, ngoại giao và kinh tế - một bên là cường quốc đang lên Trung Quốc, bên kia là cường quốc giữ nguyên trạng Mỹ. Hai nước lớn này không những khác nhau về văn hóa, thể chế, con người mà còn bị tác động bởi những toan tính chiến lược trong cuộc chạy đua trở thành số một thế giới. Biển Đông vì thế là một “đấu trường sinh tử”.

Sự lo lắng luôn là nền tảng để thúc đẩy các hợp tác. Nếu không hợp tác, không cùng ngồi xuống thì tranh chấp sẽ có nguy cơ trở thành xung đột. Lúc này có phải là thời điểm để tư duy rằng xung đột và đối đầu cần nhường chỗ cho hợp tác, phát triển chung và cùng có lợi như trong lời phát biểu mở màn SED 2015 của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình?

Nhưng nếu hợp tác, hai bên có cùng thắng, có cùng hưởng công bằng như nhau không?

Những câu hỏi này vẫn chưa có câu trả lời, và chúng khiến SED tiếp tục là một diễn đàn với vô số khác biệt và mâu thuẫn, được lãnh đạo cả hai tiếp tục ghi nhận bởi vẫn chưa có giải pháp nào được đưa ra. 

Năm 2009, Tổng thống Mỹ Barack Obama và cựu Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã thiết lập đối thoại Chiến lược và Kinh tế Mỹ - Trung (SED). Đây là một diễn đàn để các quan chức cấp cao giữa hai nước thảo luận các vấn đề kinh tế, chính trị và địa chiến lược quan trọng. Các cuộc đối thoại 2009 tập trung vào hồi phục kinh tế toàn cầu, tăng cường ổn định Đông Bắc Á, nối lại Đàm phán 6 bên, chống chủ nghĩa cực đoan và làm giàu vũ khí hạt nhân, thúc đẩy hòa bình và ổn định tại Afghanistan, Pakistan và Trung Đông.

SED phát triển những năm sau đó, cùng với cả kỳ vọng và thất vọng. Chẳng hạn SED 2011 phát triển nhiều bước đột phá với 7 nội dung chính: (i) thúc đẩy trao đổi cấp cao; (ii) thúc đẩy tham vấn và đối thoại song phương với hàng loạt chương trình nghị sự; (iii) giải quyết các thách thức khu vực và thế giới như tại Triều Tiên, Nam Sudan, Dafur; (iv) tăng cường hợp tác song phương trong chống tham nhũng, an ninh hàng hải, buôn lậu, hạt nhân, thương mại và an ninh chuỗi cung ứng,…; (v) hợp tác trong biến đổi khí hậu, năng lượng và môi trường; (vi) ký kết mới hoặc thay mới các thỏa thuận trước đó; (vii) các phiên về quản lý dữ liệu và gặp mặt song phương.

Hai năm sau sự thay đổi lớn về cơ cấu là điểm nhấn của SED 2013. 8 nội dung chính bao gồm: (i) thúc đẩy hợp tác song phương và các đối thoại trên nhiều lĩnh vực như không gian ảo, quan hệ quân sự, nhân quyền, pháp lý, hạt nhân, an ninh, chống khủng bố, ngư nghiệp chung, an ninh hàng hải, an ninh chuỗi cung ứng; (ii) giải quyết các thách thức khu vực và thế giới, bao gồm: các vấn đề khu vực và toàn cầu, vấn đề bán đảo Triều Tiên, Iran, Syria, Afghanistan, Sudan, châu Á – Thái Bình Dương; Trung Đông, các vấn đề Luật biển và vùng cực (Law of the Sea and Polar Issues), biến đổi khí hậu, phát triển toàn cầu, chống tiêu chảy và gìn giữ hòa bình; (iii) hợp tác giữa các cá thể xuyên quốc gia, xây dựng các mối quan hệ giữa địa phương với nhau về môi trường hay thành phố môi sinh; (iv) hợp tác về năng lượng; (v) hợp tác về bảo vệ môi trường ; (vi) hợp tác khoa học, công nghệ và nông nghiệp; (vii) hợp tác về sức khỏe; (viii) các đối thoại song phương về năng lượng, môi trường, khoa học và công nghệ.

Công Tâm (từ Washington D.C, Mỹ)

>> XEM THÊM:

tin nổi bật

Quyền sở hữu đi đâu khi chung cư hết hạn?

Trong dự thảo luật Nhà ở (sửa đổi) vừa được đưa ra lấy ý kiến lần 2, Bộ Xây dựng tiếp tục nêu phương án quy định về thời hạn sở hữu căn hộ chung cư được dư luận rất quan tâm.

Đạo đức cán bộ và… tiền lẻ

Dưới góc độ pháp lý, hành vi của ông Đ.C.P. có dấu hiệu vi phạm quy định về đạo đức, văn hóa giao tiếp của cán bộ, công chức. Việc gọi tiền lẻ là “rác’ và ném tung tóe là dấu hiệu hành vi bị cấm, theo luật Ngân hàng Nhà nước.

Không thể đồng nhất quyền tài sản và thời hạn sử dụng nhà chung cư

Dự thảo lần 2 của luật Nhà ở có một quy định gây tranh cãi: “Thời hạn sở hữu nhà chung cư được xác định căn cứ vào thời hạn sử dụng công trình”. Trước đó, trong dự thảo lần 1, Bộ Xây dựng từng đề xuất quy định “sở hữu nhà có thời hạn 50 - 70 năm”.

Kiểm soát quyền lực trong cấu trúc quyền lực thống nhất

Được nêu ra từ Đại hội Đảng lần thứ 11, đến nay, kiểm soát quyền lực được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm trong tiến trình xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước ta.

Giám sát của dân

Xét ở góc độ nào đó, camera hay smartphone đều là thứ rất tốt trong một xã hội văn minh. Mọi hành vi khuất tất khó có thể che giấu.

Nhật Bản chuẩn bị phổ biến SGK kỹ thuật số hoàn toàn miễn phí

Tương tự sách giáo khoa (SGK) truyền thống, SGK điện tử ở Nhật Bản sẽ được mua bằng ngân sách nhà nước và cấp phát miễn phí cho học sinh.

Tên các nước: Không nên áp dụng quy tắc duy nhất khi dịch tên phổ biến

Qua tên gọi của một số nước lớn và thường dùng trong tiếng Việt cho thấy cần căn cứ thực tiễn của các tên đó mà quy định tiếp theo hoặc sử dụng hơn 1 (ví dụ 2) tên gọi chính thức…

Đại hội Đảng 20 của Trung Quốc: Thay đổi sâu rộng trong lãnh đạo chủ chốt

Đại hội 20 được coi là hoạt động quan trọng nhất trong đời sống chính trị của Trung Quốc.

‘Hợp chủng’ hay ‘Hợp chúng quốc Hoa Kỳ’: Vị đại sứ đau đáu với việc dịch thuật

Chúng ta dịch không đúng tên gọi chính thức đầy đủ của 2 quốc gia lớn trên thế giới, 2 thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ: Mỹ và Anh - Đại sứ Bùi Thế Giang viết trong thư ngỏ gửi Tuần Việt Nam.

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Một kỷ nguyên hợp tác mới Việt Nam - Nhật Bản

“Hãy coi năm 2023 là năm đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác mới cho cả Nhật Bản và Việt Nam”, Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasuhide Nakayama chia sẻ với Tuần Việt Nam.

Điểm hẹn tri thức chứa đựng vô số bất ngờ ở Australia

Các thư viện công cộng tại Australia không chỉ là nơi cung cấp sách, mà từ lâu đã trở thành một không gian kết nối cộng đồng địa phương.

Đồng phục tư duy

Một giáo sư nước ngoài giảng dạy tại một đại học tiêu chuẩn quốc tế ở Việt Nam phàn nàn với tôi rằng, anh rất thất vọng với bài thi cuối kì của sinh viên.

Lời hiếm gặp của bộ trưởng và thách thức thoát ra để vượt lên

Áp lực, khó khăn những tháng cuối năm 2022 gia tăng; rủi ro, thách thức tới tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô rất lớn... Những ngôn từ hiếm gặp của Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho thấy bộ máy phải cùng nỗ lực vươn lên đạt các mục tiêu phát triển.

Ưu đãi bình thường lại yêu cầu thầy cô phải cống hiến phi thường

Nếu thầy cô cứ là những người bình thường, nghề giáo là nghề để mưu sinh thì giáo dục sẽ ra sao? Còn nếu muốn người thầy phải gánh trách nhiệm với thế hệ tương lai thì lương thưởng, đãi ngộ èo uột liệu có công bằng?