Câu chuyện bộ máy, con người, biên chế để làm công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm là một trong những vấn đề đặt ra với các địa phương hiện nay.
Tiếp tục chương trình khảo sát về thực hiện chính sách, pháp luật liên quan đến kiểm soát an toàn thực phẩm trong chuỗi cung ứng sản phẩm, đoàn công tác của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường do Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải làm Trưởng đoàn đã có ngày làm việc bận rộn tại tỉnh Bắc Ninh.
Đây là một trong những nội dung thiết thực nhằm phục vụ thẩm tra dự Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 Quốc hội khóa 16 tới đây.
Chủ nhiệm Ủy ban Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải kiểm tra một bếp ăn tập thể ở Bắc Ninh
Đoàn công tác chia thành 5 tổ đi khảo sát thực tế tại nhiều địa điểm như chợ, bếp ăn công nghiệp, bếp ăn bệnh viện, trường học… trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Sau khảo sát, đoàn đã có buổi làm việc với UBND tỉnh Bắc Ninh và câu chuyện tổ chức, con người để quản lý toàn diện lĩnh vực này lại tiếp tục được các đại biểu đặt ra.
Hơn 90% cán bộ là kiêm nhiệm
Trong 8 vấn đề, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Phương Tuấn đề cập đến chất lượng bộ máy, con người thực hiện quản lý VSATTP. Theo báo cáo của tỉnh, năng lực cán bộ trong hệ thống quản lý ATTP từ tỉnh đến cơ sở rất mỏng, với hơn 90% cán bộ là kiêm nhiệm.
“Với địa bàn đông dân cư và dày đặc khu công nghiệp như Bắc Ninh thì việc duy trì mô hình kiêm nhiệm này có phù hợp không. Câu hỏi mà đoàn rất muốn hỏi tỉnh là nên để 3 đầu mối quản lý ATTP như hiện nay hay quy về một đầu mối thống nhất?”, ông Tuấn đặt vấn đề.
Khảo sát cho thấy hàng hoá trong siêu thị đều rõ nguồn gốc còn hàng hoá bán ở chợ hầu hết không rõ nguồn gốc
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thị Mai Phương bày tỏ băn khoăn, Bắc Ninh là một tỉnh lớn nhưng lại không đủ nguồn nhân lực, trang thiết bị để quản lý lĩnh vực này.
“Vấn đề nguồn nhân lực ATTP là vấn đề lớn nhưng theo số liệu của tỉnh, cán bộ chuyên trách lĩnh vực này chỉ chiếm dưới 8%, còn lại là cán bộ kiêm nhiệm. Ở cấp xã được phân cấp rất nhiều việc và cũng chỉ có một cán bộ kiêm nhiệm làm nhiệm vụ này. Trong bối cảnh công việc nhiều, trách nhiệm nặng nề nhưng lương thì không cao, tỉnh có giải pháp gì trong thời gian tới để giải quyết vấn đề này?”, bà Mai hỏi.
Chủ nhiệm Ủy ban Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải chủ trì cuộc làm việc với UBND tỉnh Bắc Ninh
Cùng mối quan tâm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Tạ Văn Hạ cho rằng cả tỉnh công nghiệp lớn như thế này mà chỉ có 24 cán bộ chuyên trách về lĩnh vực này thì rất mỏng. Tỉnh cần quan tâm để giải quyết câu chuyện này.
Ngoài ra, ông Hạ cũng quan tâm đến công tác phối hợp giữa các sở, ngành. Hiện nay phân công 3 sở phụ trách lĩnh vực này nhưng chưa rõ sở nào chịu trách nhiệm chính, trong khi nguyên tắc là một việc chỉ nên giao cho một đơn vị phụ trách.
Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Ngọc Sơn nêu thực tế việc kiểm soát an toàn thực phẩm đang “cắt khúc” theo từng khâu nên khi xảy ra mất an toàn thực phẩm không quy được trách nhiệm cho ai. Đây là dấu hỏi lớn trong thực thi pháp luật, theo lời ông Sơn.
Vị đại biểu nhấn mạnh điều quan trọng nhất là chưa rõ ràng về trách nhiệm trong quản lý chuỗi cung ứng thực phẩm. Ông đề nghị phải gắn với trách nhiệm cụ thể của từng khâu, từng người, từng đối tượng cụ thể mới khắc phục được tình trạng này.
Giải pháp được đại biểu Sơn đề xuất nhằm nâng cao năng lực kiểm nghiệm là tỉnh được giao quyền lấy mẫu, xét nghiệm, kết luận sơ bộ và phục vụ hậu kiểm tại chỗ; được xác nhận chính thức khi phòng kiểm nghiệm cấp tỉnh đáp ứng đủ điều kiện và được cơ quan Trung ương chỉ định.
Ông Sơn cũng gợi ý kết quả kiểm nghiệm của tỉnh cần được kết nối dữ liệu, hậu kiểm chéo và có cơ chế kiểm chuẩn liên phòng. Bên cạnh đó, các chỉ tiêu rủi ro cao hoặc vụ việc nghiêm trọng cần có cơ chế kiểm nghiệm đối chứng ở cơ sở cấp vùng hoặc Trung ương.
Thêm biên chế, thành lập bộ máy mới sẽ rất khó
Giải đáp nội dung này, đại diện các sở, ngành liên quan của tỉnh Bắc Ninh cho rằng việc quy về một mối để quản lý lĩnh vực ATTP sẽ hiệu quả hơn.
Ông Nguyễn Quang Huy, Phó Giám đốc Sở Y tế Bắc Ninh tự tin khẳng định thời gian qua “Bắc Ninh là điểm sáng về ATTP”. Trước đây, Bắc Ninh là một trong số ít địa phương được thí điểm thành lập Ban Quản lý ATTP. Mọi công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực này đều tập trung vào một đầu mối và hoạt động rất hiệu quả.
Phó Chủ tịch tỉnh Bắc Ninh Lê Xuân Lợi (phụ trách ATTP) cho biết, hiện nay Sở Y tế được phân công quản lý thực phẩm chế biến, bếp ăn, phòng chống và xử lý ngộ độc thực phẩm; Sở NN-MT quản lý ban đầu; Sở Công Thương quản lý lưu thông, chợ, siêu thị…
Còn mô hình Ban ATTP thực hiện tất cả các chức năng này của 3 sở nên rất dễ chỉ đạo, làm chuyên sâu, tham mưu trực tiếp cho tỉnh, không bị chồng chéo.
Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn
Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Hoàng Sơn khẳng định tỉnh rất coi trọng công tác quản lý ATTP, nhất là trách nhiệm quản lý nhà nước của cả cấp tỉnh, cấp sở và xã, phường, đặc biệt là trách nhiệm tham mưu của các cơ quan như công thương, nông nghiệp, y tế và công an.
Về trách nhiệm phối hợp liên ngành giữa các cơ quan, lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh thừa nhận còn hình thức và bày tỏ đồng tình với kiến nghị phải quy về một mối.
Bày tỏ băn khoăn nếu thành lập bộ máy mới sẽ rất khó, Chủ tịch tỉnh Bắc Ninh cho rằng có thể giao cho một sở chuyên trách; giao một Phó Giám đốc Sở đó phụ trách và bên trên có một Phó Chủ tịch tỉnh chỉ đạo. Điều này bảo đảm có thể tham mưu, quản lý chuyên sâu về lĩnh vực này.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải đề nghị trong quản lý ATTP cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vì việc thêm biên chế, con người là rất khó.
Ngoài ra, bà Hải cũng cho rằng cần xử lý mạnh tay, tăng chế tài và mức xử phạt đối với những vi phạm về ATTP, thậm chí có thể cấm, rút giấy phép hành nghề đối với các cơ sở kinh doanh không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.
Đi kèm với đó, cần tổng rà soát an toàn thực phẩm, đặc biệt trong chuỗi cung ứng thực phẩm tươi sống trên địa bàn tỉnh.
Những cam kết của các cơ sở kinh doanh về bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm phải được in và treo ngay tại cửa hàng, bởi “cam kết đút ngăn bàn, không công khai thì không có ý nghĩa gì”.
Mua, bán bằng 'niềm tin'
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nêu thực tế khi đi kiểm tra tại chợ dân sinh Hà Vị, có thực trạng toàn bộ thực phẩm tươi sống tại chợ đều được tiểu thương nhập không có sổ sách, không ghi chép, không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc.
Toàn bộ không có giấy tờ gì, người mua, người dùng chỉ cảm quan đánh giá. Tương tự, mặt hàng rau xanh hay nấm, nhập từ Trung Quốc hoặc Đà Lạt nhưng cũng không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc mà chủ yếu “bán bằng niềm tin”.
Hay tại một cơ sở cung cấp suất ăn công nghiệp cho 4.000 công nhân mỗi ngày, việc ghi chép sổ sách về nhập thực phẩm còn rất hình thức, có khi bỏ trống cả tuần không ghi và theo dõi.
Theo bà Hải, quá trình kiểm tra thường khác xa thực tế nên muốn kiểm tra để tìm ra lỗ hổng thì cần tăng cường thanh tra, kiểm tra đột xuất ở nhiều khâu và đẩy mạnh hậu kiểm.
Việc quản lý vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay do 3 ngành: Công thương, Y tế, Nông nghiệp và Môi trường và có thêm cả ngành hải quan kiểm soát với hàng nhập khẩu nhưng 300 tấn lợn bệnh vẫn lọt qua tất cả cửa kiểm tra.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị giám sát ngay nội dung vệ sinh an toàn thực phẩm trong năm 2026 sau vụ 300 tấn thịt lợn bệnh và nhiều vấn đề nóng bỏng khác.
.svg){kind=icon}
