Chủ tịch Quốc hội: Không để người dân góp ý xong mà không biết ý kiến đó đi đâu

Sáng nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Thu Hà cho biết, dự thảo bổ sung các quy định mới và sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành nhằm bảo đảm việc thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn liền với tăng cường kỷ luật, kỷ cương và pháp quyền.

Dự thảo mở rộng, đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ trên môi trường số phù hợp với tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Chính phủ đề xuất xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá việc thực hiện dân chủ ở cơ sở của cơ quan hành chính và chính quyền các cấp.

Dự thảo luật bổ sung quy định giải thích nhằm làm rõ bản chất pháp lý của Ban Thanh tra nhân dân là thiết chế giám sát xã hội của nhân dân, tách bạch rõ ràng với hoạt động thanh tra nhà nước theo quy định của Luật Thanh tra.

Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định về việc không tổ chức Ban Thanh tra nhân dân ở cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn.

Trình bày thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho biết, về quyền và nghĩa vụ của công dân, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình của cơ quan nhà nước; việc chấp hành quyết định của cộng đồng phải trong phạm vi đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và không trái pháp luật, không hạn chế quyền kiến nghị, phản ánh.

Với việc lấy ý kiến nhân dân, bà Nga đề nghị cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền quyết định trong tiếp thu, giải trình và phản hồi, đồng thời xác định rõ cách tính “trên 50% nhân dân” khi lấy ý kiến bằng nhiều hình thức.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, cần bảo đảm phương thức điện tử không làm hạn chế cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số và làm rõ nguyên tắc kết hợp giữa trực tiếp và điện tử, nhất là trong lấy ý kiến, biểu quyết của cộng đồng dân cư, bảo đảm bình đẳng trong thực hiện quyền dân chủ.

Phát biểu góp ý, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh quan điểm dân chủ phải đi cùng với pháp quyền, kỷ cương, kỷ luật, trách nhiệm, nghiêm minh. Người dân không chỉ được biết, được bàn, ý kiến mà quan trọng hơn là ý kiến đó được tiếp nhận thế nào, ai trả lời, bao giờ trả lời và kết quả ra sao.

Theo Chủ tịch Quốc hội, kết quả xử lý như thế nào là rất quan trọng, chứ không chỉ việc chuyển đơn, chuyển thư được xem là kết quả.

Ông đề nghị lấy đây làm trục xuyên suốt của luật: "Dân chủ không dừng lại ở quyền được nói mà còn là trách nhiệm phải nghe, phải giải trình và phải phản hồi". Tới đây, công tác tiếp xúc cử tri cũng phải thực chất. Chủ tịch Quốc hội cho rằng không phải tiếp xúc nhiều cuộc là tốt, mà có khi chỉ một cuộc nhưng nhiều nơi biết nhờ hệ thống trực tuyến.

Hiện nay, một số nơi đi tiếp xúc rất nhiều cuộc vừa mất thời gian mà các ý kiến giống nhau. Theo Chủ tịch Quốc hội, phải tránh việc tiếp xúc cử tri mang tính hình thức. Chủ đề mỗi cuộc tiếp xúc cử tri phải thay đổi để lắng nghe ý kiến của người dân, doanh nghiệp và các thành phần trong xã hội.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ đầu mối tiếp nhận, các trường hợp bắt buộc phải phản hồi, thời hạn phản hồi. Những ý kiến không thuộc thẩm quyền thì phải chuyển đúng nơi và thông báo cho người dân biết, không để người dân góp ý xong mà không biết ý kiến của mình đi đâu. Ông cũng lưu ý những cơ chế tác động trực tiếp đến quyền của người dân phải được quy định thật rõ, không để luật khó thực hiện trong thực tế.

Phát biểu tiếp thu, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, khi chỉ đạo xây dựng luật này, Chính phủ quán triệt nghiêm túc, chặt chẽ, kỹ lưỡng để thể chế hóa chủ trương của Đảng, đặc biệt là phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Phó Thủ tướng chia sẻ, khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp, thì vấn đề cốt lõi nổi lên là quản trị quốc gia, quản trị địa phương, quản trị xã hội và phát triển.

"Vấn đề dân chủ cơ sở được coi như một động lực, một cốt lõi, một cấu phần đặc biệt quan trọng trong quản trị và phát triển. Chính vì vậy, khi chỉ đạo, chúng tôi yêu cầu rất cao và gắn với thúc đẩy chuyển đổi số, đa dạng hóa các phương thức thực hiện dân chủ ở cơ sở", bà nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng cho biết, dự án luật lưu ý đến việc hoàn thiện và đa dạng hóa các phương thức thực hiện dân chủ cơ sở nhằm hướng tới gần dân, sát dân, phục vụ người dân, thực hiện mục tiêu giải trình và đáp ứng yêu cầu giám sát của người dân tốt nhất, hiệu quả nhất.

Theo dự thảo luật, nội dung nhân dân bàn và quyết định gồm:

a) Chủ trương và mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình công cộng trong phạm vi địa bàn cấp xã, ở thôn, tổ dân phố do nhân dân đóng góp toàn bộ hoặc một phần kinh phí, tài sản, công sức.

b) Việc thu, chi, quản lý các khoản đóng góp của nhân dân tại cộng đồng dân cư ngoài các khoản đã được pháp luật quy định; việc thu, chi, quản lý các khoản kinh phí, tài sản do cộng đồng dân cư được giao quản lý hoặc được tiếp nhận từ các nguồn thu, tài trợ, ủng hộ hợp pháp khác.

c) Nội dung hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư.

d) Bầu, cho thôi làm trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố.

đ) Bầu, cho thôi làm thành viên Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.

e) Các công việc tự quản khác trong nội bộ cộng đồng dân cư không trái với quy định của pháp luật, phù hợp với thuần phong, mỹ tục và đạo đức xã hội.

Quyết định của cộng đồng dân cư về nội dung quy định tại điểm a, điểm b được thông qua khi có từ 2/3 tổng số đại diện hộ gia đình trở lên trong thôn, tổ dân phố tán thành.

Quyết định của cộng đồng dân cư về nội dung quy định tại điểm a, điểm b có phạm vi thực hiện trong địa bàn cấp xã được thông qua khi có từ 2/3 tổng số thôn, tổ dân phố trở lên tán thành.

Quyết định của cộng đồng dân cư về nội dung quy định tại các điểm c, d, đ và e được thông qua khi có trên 50% tổng số đại diện hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố tán thành.