Chuyện làm phim: Muốn làm phim lịch sử, đừng có nghe các nhà sử học

- Trong khi viết một tiểu thuyết lịch sử, in ra, bạn đọc có thể có các cách tiếp nhận khác nhau, và điều đó là bình thường, thì ở phim lịch sử Việt Nam lại không đơn giản như vậy.

Phim lịch sử tạm chia làm 2 loại, loại bối cảnh lịch sử quân chủ phong kiến, tức là thời đại xa, và loại lịch sử cận đại khoảng trên dưới 100 năm. Những phim có bối cảnh 1930, hay khoảng 1945-1954 cũng thuộc thể tài lịch sử. Xét cho cùng, quá khứ là thời gian lịch sử, cho đến nay những phim về kháng chiến chống Mỹ cũng là  phim lịch sử. Phần này chỉ nói về phim lịch sử thời xa, có vua quan và triều đình, thời quân chủ.

Tôi có một lời khuyên choáng váng của một người quản lý điện ảnh. Ở Liên hoan phim Bông sen tại Nam Định cách đây khoảng trên 10 năm, một ông ở Cục Điện ảnh Trung Quốc nói với tôi: Muốn làm phim lịch sử, đừng có nghe các nhà sử học. Tôi hỏi làm sao, ông ấy bảo: Các anh làm phim cơ mà.

Bây giờ không còn ai chê rằng, phim Cleopatra dựng bối cảnh không đúng với Ai Cập, Cleopatre sexy quá, nhưng ở Trung Quốc, còn rất nhiều người nói ví dụ phim về thời Tần, hoàng hậu không để hở cổ như vậy, cung điện không sáng choang to lớn như vậy, quần áo không đẹp trang hoàng lấp lánh như vậy. Ông chuyên viên điện ảnh Trung Quốc cười: Bởi vì các nhà phê bình phim Cleopatre đã chết hết rồi, còn khi anh làm phim lịch sử, thì bọn phê phán đương thời vẫn khỏe mạnh.

{keywords}
Một cảnh trong phim Phải sống - phim lịch sử của Trung Quốc

Có lẽ có quan niệm “mực hệt” mà người ta quan niệm phim phải hệt như thật. Có lẽ vì vậy mà phim về hoàng cung Huế cứ tù mà tù mù chăng. Rồi có trường phái soi, cái gì cũng sợ giống Trung Quốc. Mà những người kêu ầm lên ấy, có khi không bao giờ đọc một dòng tài liệu lịch sử như Đại Việt sử ký toàn thư, là quyển sách đã bày bán đại trà. Không biết hiện nay, liệu có tìm thấy cái gì khác giữa Việt Nam và thế giới với bộ vet comple ca- vát không? Một thời kỳ lịch sử, các lãnh đạo Việt Nam ăn mặc bộ quần áo Tôn Trung Sơn cổ cao, không biết sau này hậu thế có làm khác đi không?

Lịch sử Việt Nam là lịch sử gắn liền bang giao với Trung Quốc, tâm lý sợ chính trị một cách vô lối cũng sẽ làm cho Việt Nam không biết bao giờ có một bộ phim chống Nguyên, chống Minh. Khi tôi làm phim giai đoạn 1940- 1945, có người được trưng cầu ý kiến duyệt phim đã “ân cần” nói rằng, chỗ nào nói động đến Trung Quốc thì nên xem lại và xem kỹ. Đó là thực tế phũ phàng và cay nghiệt. Nếu thế làm phim chống Nguyên, Mông, Thanh liệu có được không? Không xét điều kiện kỹ thuật, tư duy đã không vượt qua rồi, làm gì được nữa?

Hiện tại, với kỹ thuật đang có, điều kiện mọi mặt đang có, không thể làm một phim lịch sử phong kiến quân chủ ở Việt Nam. Với tiểu thuyết, có trường phái người viết là người kể chuyện xưa, nghĩa là dùng ngôn từ nay để kể chuyện xưa.

Với người làm phim, không thể dùng ngôn từ ngày nay để đặt vào miệng vua quan hay người ngày xưa, nhưng đã có phim làm như vậy, nên nó thành giả, không xem nổi.

Khi làm phim về thời 1945, chúng tôi đã phải nhặt sạn, ví dụ một người đi khỏi chỗ, nói “Tôi biến đây”. Đó là từ ngữ của thời nay, nó phá hỏng không khí lịch sử. Nhưng tôi đã xem thấy một phim, lính vung tay hô: “Ủng hộ quan Nguyễn Văn X”.

Nói tóm lại, muốn có phim lịch sử, trước hết phải có kịch bản, tốt nhất là từ các tác phẩm văn học đã được xuất bản, có sự thẩm tra tốt. Những người viết kịch bản đừng nên tự ái khi tôi nói điều này.

Tôi đã tranh luận với một quan chức, khi người này nói nhà văn T viết kịch bản điện ảnh rất giỏi nên mời anh ấy viết kịch bản về thời Trần, vì tôi biết anh chỉ giỏi viết về thời hiện tại, với mảng công nhân và thị trường, quả thực, phim ấy hỏng đầu tiên về thoại.

Một hội thảo về làm phim lịch sử không có những người viết tiểu thuyết lịch sử có tác phẩm, người cầm chịch cũng không phân biệt được Phật giáo Trần khác với Phật giáo Lê thế nào, vậy thì kết quả ra sao đã chứng minh qua thời gian rồi.

Ở Trung Quốc, khoảng năm 2010, người làm phim “Hà Nội, Hà Nội” cho biết, có khoảng 50 người sống giàu có vì viết kịch bản phim. Một phim có thể phải trả 10% thậm chí 20% cho kịch bản. Kịch bản phim lịch sử càng khó. Cho nên có lẽ cứ như bây giờ, đừng mơ tưởng sẽ có những bộ phim lịch sử tử tế.

Tiểu thuyết có thể mô tả mọi thứ, phim ảnh không dựng lên hình thì không ra phim. Đó là kỹ thuật, kỹ xảo, không còn thuần túy ngôn từ nữa. Đến đây, người làm phim Việt lại húc phải một bức tường kiên cố, đó là kỹ xảo. Tóm  lại, từ tư duy, cách nghĩ, sự sợ hãi, đến kỹ thuật đều thiếu cả, thì làm sao có sản phẩm được.

Xuân Hưng

tin nổi bật

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Trung Quốc muốn thành mặt trời địa chính trị?

Trung Quốc không muốn trở thành siêu cường - một cực của nhiều quốc gia trong hệ thống quốc tế. Họ muốn trở thành siêu cường - mặt trời địa chính trị để phần còn lại của hệ thống quay xung quanh.

Bốc thăm tìm tham nhũng và câu hỏi ‘đồng chí có mấy suất đất’

Hà Nội, Đà Nẵng và nhiều địa phương khác đang triển khai bốc thăm ngẫu nhiên để xác minh tính trung thực trong kê khai tài sản của cán bộ, công chức.

Hạn mức tín dụng và những câu hỏi còn treo

Ngân hàng Nhà nước hôm qua đã điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng năm 2022 đối với các tổ chức tín dụng, và như thông lệ, không công khai chỉ tiêu này mà gửi riêng đến từng đơn vị.

Vì sao cần bỏ trần tín dụng?

Theo nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN Phạm Xuân Hòe, trong khi nhu cầu vốn đang rất cần sau 2 năm dịch bệnh thì hạn mức tín dụng được kiểm soát quá chặt chẽ, đạp phanh vào nỗ lực phục hồi kinh tế.

Rủi ro lớn nhất là thanh khoản

Gần đây, đại diện Ngân hàng Nhà nước bắt đầu đề cập đến việc nới lỏng room tín dụng. Tuần Việt Nam trò chuyện với ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó viện trưởng Viện Chiến lược NHNN.

Đà Lạt ngập nặng: Kết cục không có gì lạ

Cơn mưa chiều 1/9 kéo dài hơn 30 phút khiến Đà Lạt ngập nặng ở khu vực trung tâm với các tuyến đường Ngô Văn Sở, Tô Ngọc Vân, Phan Đình Phùng… Nếu quan sát những gì đã và đang diễn ra thì kết cục đó không lạ, có thể dự báo trước.

Ngày lập quốc trong ký ức người tù Côn Đảo

Khi nghe tin ngày 2/9/1945 Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập, giáo Quang (Đặng Quang Minh), tù nhân sửa chữa máy ở Đài vô tuyến liền nhanh chóng thông báo cho toàn đảo…

Biển Đông trong trọng tâm chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương

"Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương là trọng tâm trong chiến lược lớn của Mỹ, và nó không thể thành công nếu các quy tắc và liên minh bị đe dọa ở Biển Đông", Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin nói.

Đạo luật Khoa học và Chip giúp Mỹ bắt kịp Trung Quốc?

Việc thông qua đạo luật Khoa học và Chip, với tổng số tiền được phân bổ 280 tỷ USD, được coi là nỗ lực của Mỹ trong việc bắt kịp Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ.

Công nghệ bán dẫn: Chiến trường mới giữa Mỹ và Trung Quốc

Cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã bước vào thời kỳ mới, chạy đua cho việc phát triển chip bán dẫn.

Dự luật về khí hậu và sức khỏe: Sự tranh cãi mệt mỏi của quốc hội Mỹ

Không có gì mô tả rõ ràng hơn sự mất thì giờ và lộn xộn trong vận hành của một thể chế dân chủ bằng việc bàn thảo, tranh cãi, cò kè, cản trở… và thông qua dự luật Inflation Reduction Act tại Mỹ vào đầu tháng này.

Cựu Thủ tướng Ehud Barak: Israel tìm mọi cách để phát hiện, chăm sóc từng nhân tài

Israel rất nhỏ bé, không có nhiều tài nguyên giá trị như dầu hay mỏ quý. Nhưng chúng tôi có thứ nguyên liệu giá trị nhất: chất xám - cựu Thủ tướng Israel Ehud Barak chia sẻ với Tuần Việt Nam trong chuyến công du tới Việt Nam.

Lý do khiến nữ Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc Park Soon-ae buộc phải từ chức ngày 8/8 do thất bại trong việc thuyết phục người dân chấp nhận việc bắt đầu bậc tiểu học từ 5 tuổi.