Những con số thất nghiệp thì vô tình, có thể mang gam màu sáng hay xám, nhưng mỗi phận người trong đó rất riêng và chứa đựng biết bao nỗi lòng.

Tin vui mà ngậm ngùi

Hôm qua tôi đọc được bản tin “Người lao động rơi nước mắt khi được về quê đón Tết trên chuyến bay 0 đồng” trên Cổng thông tin của Tổng liên đoàn Việt Nam, tường thuật về niềm hạnh phúc của 230 người lao động có hoàn cảnh khó khăn được về quê ăn Tết sau nhiều năm đi làm xa quê.

Trong bản tin, có nữ công nhân nước mắt lưng tròng nói, “trong người nôn nao, cả đêm không ngủ được” vì được về quê; có nam công nhân ôm con nhỏ nói 12 năm nay chưa từng về ăn Tết như lần này.

Thú thực, đó là một tin vui nhưng vẫn còn những ngậm ngùi. Vui bởi vẫn còn có nhiều mạnh thường quân, nhiều sự sẻ chia của cộng đồng cho những người lao động khó khăn dịp Tết. Nhưng buồn bởi những thân phân nghèo khó có lẽ còn nhiều quá, chứ không chỉ mấy trăm người được may mắn như trong bản tin.

Người lao động trên chuyến bay 0 đồng trở về quê tại sân bay Tân Sơn Nhất. Ảnh: Thạch Thảo

Hơn nữa, càng về cuối năm âm lịch, thị trường lao động của nước ta càng trở nên khó khăn hơn so với thông thường. Nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn hơn và buộc phải cắt giảm lao động do nhiều yếu tố.

Người lao động đã mòn mỏi qua mấy năm chống dịch, vừa có cơ hội hồi phục được mấy quý trong năm nay sau khi mở cửa, nay lại lâm vào một đợt khó khăn khác, bắt đầu từ quý 4/2022. Ấy vậy mà tình hình kinh tế được dự báo sẽ còn khó khăn nữa trong nửa đầu năm nay.

Tổng liên đoàn Lao động dự báo trong thời gian tới, tình hình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp tiếp tục gặp khó khăn, đơn hàng sẽ tiếp tục bị cắt giảm có thể hết quý I, thậm chí quý II/2023 dẫn đến nhiều người lao động tiếp tục bị thiếu, mất việc làm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập, đời sống.

Theo thông tin tổng hợp từ các công đoàn cơ sở, dự kiến trong tháng 12/2022 và những tháng đầu năm 2023, sẽ có 667 doanh nghiệp tiếp tục thực hiện giảm giờ làm của 271.736 lao động và 88 doanh nghiệp có kế hoạch cắt giảm tiếp 15.769 lao động.

Còn trước đó, cơ quan đại diện của người lao động cho biết, có 1.235 doanh nghiệp ở 44 tỉnh, thành phố bị ảnh hưởng sản xuất, kinh doanh phải cắt giảm lao động, chủ yếu là các doanh nghiệp dệt may (18%), chế biến gỗ (16%), da giầy (9%) và các ngành khác (50%). Tổng số 472.214 lao động trong các doanh nghiệp bị ảnh hưởng tới việc làm, trong đó 41.556 người mất việc, 430.665 người giảm giờ làm bao gồm giảm giờ làm hàng ngày, làm cách nhật, nghỉ hưởng lương ngừng việc, nghỉ không hưởng lương, tạm hoãn hợp đồng lao động.

Những con số đó chỉ cho biết tình trạng ở những doanh nghiệp có tổ chức công đoàn và có báo cáo, trong khi còn biết bao nhiêu doanh nghiệp, hộ gia đình khác không hề có thống kê, báo cáo.

Xin nhắc lại, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường năm 2022 lên tới hơn 143 nghìn, một con số kỷ lục.

Thất nghiệp ở đáy

Nói đến thị trường lao động không thể không nhắc đến báo cáo lao động và việc làm năm 2022 của Tổng cục Thống kê. Bản báo cáo đó có gam màu khá tươi sáng: Tính chung cả năm, thị trường lao động Việt Nam vẫn có nhiều điểm sáng, lực lượng lao động, số người có việc làm và thu nhập của người lao động đều tăng lên; tỷ lệ thất nghiệp, tỷ lệ thiếu việc làm và tỷ lệ lao động phi chính thức đều có xu hướng giảm.

Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động năm 2022 là 2,32%, giảm 0,88 điểm phần trăm so với năm trước. Ảnh: Hoàng Hà

Bức tranh đó có nhiều “điểm sáng” là đương nhiên vì so với 2021, năm cả nước phải phong tỏa, chống dịch. Nhưng nếu đặt nó trong bối cảnh các con số thất nghiệp như trên của cơ quan đại diện cho người lao động thì nó khó có gam màu như mô tả.

Ngay cả con số như sau trong bản báo cáo cũng cho thấy thực tế khác: số người thiếu việc làm trong độ tuổi quý 4 năm 2022 là khoảng 898,2 nghìn người, tăng 26,5 nghìn người so với quý trước.

Báo cáo đó cho biết, số người thất nghiệp trong độ tuổi lao động năm 2022 là gần 1,07 triệu người, giảm 359,2 nghìn người so với năm trước. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động năm 2022 là 2,32%, giảm 0,88 điểm phần trăm so với năm trước.

Xin nói về con số thất nghiệp này. Nhiều năm nay, tôi luôn hồ nghi về tỷ lệ thất nghiệp ở nước ta vì nó rất thấp, quanh mức hơn 2%. Các năm 2020 và 2021 bị tác động kinh khủng như vậy bởi đại dịch Covid mà tỷ lệ này vẫn chỉ tương ứng là 2,48% và 3,22%.

Lao động chân tay xuất khẩu và 10 tỷ USD kiều hốiMỗi năm, thu nhập của lao động Việt Nam ở nước ngoài bình quân đạt 200 triệu đồng, họ và các chuyên gia gửi về nước khoảng 10 tỷ USD, song chất lượng lao động chưa cao, tỷ lệ người có tay nghề còn thấp...

Tôi hoài nghi vì cách tính của ta theo… chuẩn mực quốc tế. Tức là, người thất nghiệp đươc xác định là những người từ đủ 15 tuổi trở lên và hội tụ đầy đủ cả ba yếu tố: hiện không làm việc, đang tìm kiếm việc làm, sẵn sàng làm việc.

Ở các nước phát triển, công dân mất việc, thất nghiệp có bảo hiểm thất nghiệp, có trợ cấp thì định danh họ được ngay.

Nhưng ở ta thì rất khác. Nếu một người không có việc làm, không có bảo hiểm, bị ra lề xã hội thậm chí đi xin ăn mà chỉ đáp ứng một yếu tố trên thì vẫn không được tính là thất nghiệp.

Chẳng hạn, người vợ không có việc làm mà ở nhà nấu cơm cho chồng con, tức là hiện đang làm việc, cũng không bị coi là thất nghiệp. Hay người công nhân không có việc phải ra đường làm xe ôm, làm một cuốc xe mỗi ngày thôi, cũng không bị coi là thất nghiệp.

Đa số người dân nông thôn, dù làm việc vài ngày, còn đa số thời gian là nông nhàn, ngồi chơi xơi nước thôi, cũng không được tính là thất nghiệp.

Vậy nên, tỷ lệ thất nghiệp ở ta luôn luôn thấp, thuộc “đỉnh cao” thế giới. Vấn đề là đa số “không thất nghiệp” lại đang làm việc với đồng lương chết đói, không có tích lũy, chỉ dám chi tiêu cho nhu cầu cơ bản tối thiểu.

Dài dòng chút như vậy để thấy, thống kê thất nghiệp, lao động, việc làm ở ta khó xác định làm sao?!

Có hai con số không thể không nhắc tới: tỷ lệ lao động có việc làm phi chính thức của cả nước trong năm 2022 là 65,6%; số lao động làm công việc tự sản tự tiêu (chủ yếu ở khu vực nông thôn) năm 2022 là gần 4,4 triệu người, giảm 0,7 triệu người so với năm trước.

Hai con số đó cho thấy, tỷ lệ lớn của lực lượng lao động đang làm ở khu vực phi chính thức. Có bao nhiêu người trong số đó muốn về quê ăn Tết nhưng không thể về vì không được trợ giúp như những người lao động ở các doanh nghiệp may mắn như trên?!

Những con số thất nghiệp thì vô tình, có thể mang gam màu sáng hay xám, nhưng mỗi phận người trong đó rất riêng và chứa đựng biết bao nỗi lòng.

Tư Giang

tin nổi bật

Bàn thêm chuyện ‘con đẻ, con nuôi’ trong chính sách đất đai

Phát triển kinh tế không phải và không bao giờ là mục tiêu duy nhất mà chính sách đất đai hay bất kỳ chính sách công nào hướng đến. Một chính sách hiệu quả đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội, đảm bảo phúc lợi người dân, giữ ổn định, trật tự xã hội...

Trông chờ gì vào tín dụng cho bất động sản?

Ngày mai, Ngân hàng Nhà nước sẽ tổ chức hội nghị về tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản. Tới đây, Tổ công tác của Thủ tướng về tháo gỡ khó khăn cho các dự án bất động sản sẽ tổ chức gặp chính quyền một số tỉnh và nhà đầu tư. Bộ Xây dựng cũng vậy.

Coi là ‘con nuôi’, thể chế đất đai đang mất cân xứng

Sửa đổi Luật Đất đai và Luật Kinh doanh Bất động sản lần này phải khắc phục được chuyện “con đẻ”, “con nuôi” để đất nước thịnh vượng.

Đất đai và chuyện ‘con đẻ, con nuôi’

Đất thương mại, dịch vụ là “con gà đẻ trứng kim cương” nhưng lại bị coi là “con nuôi” trong thể chế, luật pháp nên nguồn lực cực lớn này đang bị lãng phí.

Ngân hàng bán ‘bia kèm lạc’, khách hàng bức xúc ‘một cổ hai tròng’

Việc nhân viên ngân hàng ép người vay tiền mua bảo hiểm đang trở thành vấn nạn gây nhức nhối cho không ít người.

Giáo viên ở Mỹ ứng xử ra sao với ChatGPT?

Sau khi công cụ ChatGPT ra đời, ở mọi nơi, mọi lĩnh vực đã dấy lên nhiều bàn thảo gay gắt. Cô giáo Đinh Thu Hồng, từ Mỹ, viết cho Tuần Việt Nam về những thay đổi với cô và ngành giáo dục Mỹ.

ChatGPT ngày càng được cải tiến nhưng bạn đã biết hỏi?

ChatGPT là ứng dụng dựa trên mô hình GPT (Generative Pre-training Transformer) với các bộ chuyển hóa (transformer) đã được đào tạo trước (pre-trained). ChatGPT được huấn luyện từ 570 GB tài liệu từ sách báo, Wikipedia, văn bản thu thập trên mạng.

Tất cả phục vụ Tổ quốc, phụng sự Nhân dân

Không tới tầm Nhân dân, Đảng nhất định không thể lãnh đạo, cầm quyền một cách ngang tầm và xứng đáng với lịch sử, với Đất nước và với Nhân dân.

ChatGPT là công cụ AI hữu hiệu phục vụ con người

ChatGPT không hoàn hảo. Có một số trường hợp, nó đưa ra câu trả lời không liên quan hoặc sai lệch. Như CEO của OpenAI đã nêu: “ChatGPT đôi khi viết những câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc vô nghĩa”.

Vươn tầm Nhân dân

Tròn 92 mùa Xuân trước, Đảng của Dân tộc Việt Nam ra đời. Gần 78 năm lãnh đạo, cầm quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam là đứa “con nòi, xuất thân từ giai cấp lao động, vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của Nhân dân".

ChatGPT hay là công nghệ AI nổi bật trong năm

ChatGPT có nhiều điểm hấp dẫn. Đây là một ứng dụng trí tuệ nhân tạo, được công ty OpenAI Inc (San Francisco) phát triển.

Tầm nhìn 2045 và vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng

Gắn kết chặt chẽ với lợi ích của nhân dân, của dân tộc chính là điều kiện then chốt để Đảng giữ vững bản chất đã được xác quyết từ ngày thành lập.

Chính sách sand-box để tạo động lực cho cán bộ

Để đưa con thuyền kinh tế vượt qua những khó khăn và thách thức gay gắt đang chờ ở phía trước, cần có cơ chế sand-box để tạo động lực và bảo vệ khu vực công.

"Việc cần làm ngay" trong lựa chọn cán bộ cấp cơ sở

Xem xét, đánh giá cán bộ ngay từ cơ sở thông qua việc lấy phiếu tín nhiệm theo định kỳ cần phải được xem là việc “cần làm ngay”.

Vài điều suy nghĩ về Tết cổ truyền dân tộc

Chúng ta đã ăn xong cái Tết kéo dài nhiều ngày, nhưng tôi vẫn muốn nói lại một số điều đang níu kéo, cản trở các bà, các mẹ của chúng ta trong dịp Tết.