Đã trưng cầu, ý dân là tối thượng

Nguyễn Đức Lam Chuyên môn: Luật và các vấn đề quản trị quốc gia

Như tên gọi của nó, Luật Trưng cầu ý dân thể hiện sự tôn trọng ý chí, nguyện vọng của nhân dân đối với những vấn đề quan trọng của quốc gia hoặc địa phương.

Như tên gọi của nó, Luật Trưng cầu ý dân thể hiện sự tôn trọng ý chí, nguyện vọng của nhân dân đối với những vấn đề quan trọng của quốc gia hoặc địa phương.

>> Xem lại Kỳ 1: Nhiều nước đã làm, Việt Nam sao vẫn 'nợ'?

Trưng cầu ý dân ở đâu?

Một câu hỏi được đặt ra là, phạm vi trưng cầu ý dân chỉ trên toàn quốc, hay là ở cả cấp địa phương?

Theo Dự thảo Luật Trưng cầu ý dân, “các cuộc trưng cầu ý dân được thực hiện trên phạm vi cả nước”.

Theo người viết, quy định như vậy thiếu chính xác, vì có những vấn đề quan trọng của đất nước nhưng phạm vi tác động chỉ ở một tỉnh, một khu vực, không nhất thiết phải tổ chức bỏ phiếu trên cả nước, mà chỉ cần ở khu vực đó. Ví dụ, việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân hay một dự án kinh tế xã hội có liên quan đến một hoặc một số tỉnh, thành phố. Bởi vậy, diễn đạt một cách chính xác hơn thì đó là "những vấn đề có ý nghĩa ở tầm quốc gia". 

{keywords}
Trưng cầu ý dân là người dân được trực tiếp quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Ảnh minh họa: VOV

Trên thế giới, ở nhiều nước việc tổ chức trưng cầu ý dân được tổ chức ở cả cấp địa phương và cấp quốc gia (Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sỹ…), ở một số nước khác thì chỉ tổ chức ở cấp quốc gia (Latvia) và một số nước lại chỉ cho tổ chức ở cấp địa phương (Hoa Kỳ).

Việc trưng cầu ý dân cả hai cấp là quốc gia và địa phương tùy vào nội dung của vấn đề trưng cầu ý dân. Phạm vi địa lý ở đây không có ý nghĩa quan trọng như phạm vi tác động của vấn đề đưa ra trưng cầu ý dân.

Ở Việt Nam, về mặt pháp lý, theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Quốc hội, Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền quyết định việc trưng cầu ý dân.

Xuất phát từ những lý do này, bên cạnh việc quy định trưng cầu ý dân đối với các vấn đề có tầm quốc gia được tổ chức ở quy mô toàn quốc, cần bổ sung quy định mở, theo đó, trong trường hợp cần thiết, Quốc hội quyết định trưng cầu ý dân ở một hoặc một số tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương về vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội có tác động trực tiếp đến các địa phương này.

Đây cũng là bước đệm để sau này có thể quy định rộng hơn về trưng cầu ý dân ở cấp địa phương đối với những vấn đề địa phương.

Kết quả trưng cầu ý dân: Ai cũng phải tuân theo

Đặc điểm nổi bật của trưng cầu ý dân là người dân được trực tiếp quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, biểu hiện  ý chí, nguyện vọng của mình bằng lá phiếu biểu quyết; kết quả biểu quyết có tính tối thượng, phải tuân theo.

Thế nhưng, theo một khảo sát năm 2014 của Hội Luật gia Việt Nam, có tới 27% luật gia và 57% số người dân được hỏi cho rằng trưng cầu ý dân và lấy ý kiến nhân dân là một.

Điều này cho thấy còn một tỷ lệ lớn công dân chưa nhận thức được đầy đủ giá trị và ý nghĩa của việc trưng cầu ý dân.

Hơn nữa, vấn đề đặt ra là: với tỷ lệ nào, số lượng người dân trong nước tham gia thì việc trưng cầu đó có ý nghĩa; với tỷ lệ nào số người bỏ phiếu lựa chọn phương án thì phương án đó được chọn?

{keywords}
Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền qui định việc trưng cầu ý dân. Ảnh minh họa: Dantri

Trên thế giới, xu hướng chung là quy định theo nguyên tắc “quá bán kép”, theo đó, cuộc trưng cầu ý dân có giá trị khi có trên 50% tổng số cử tri cả nước tham gia bỏ phiếu; đồng thời, phương án đưa ra trưng cầu phải nhận được trên 50% tổng số phiếu của cử tri đi bỏ phiếu mới được thừa nhận.

Kết quả của trưng cầu ý dân có tính chất bắt buộc phải tuân theo. Ví dụ, đối với các vấn đề chính sách không nằm trong một văn bản/một đạo luật cụ thể thì sau khi có kết quả, các đạo luật sẽ phải sửa theo ý chí của nhân dân (chẳng hạn bỏ án tử hình trong Bộ luật hình sự).

Còn đối với quy trình sửa đổi Hiến pháp, khi Quốc hội đã quyết định đưa ra trưng cầu ý dân, dân biểu quyết thế nào thì phải theo, chứ không phải đưa trở lại Quốc hội.

Khi cuộc trưng cầu đó tiến hành đúng pháp luật, đã hợp pháp, hợp hiến rồi thì người dân là người quyết định cuối cùng, không có cơ quan nào có quyền thay đổi quyết định đó. 

Đáp ứng ý dân

Như tên gọi của nó, Luật Trưng cầu ý dân thể hiện sự tôn trọng ý chí, nguyện vọng của nhân dân đối với những vấn đề quan trọng của quốc gia hoặc địa phương. Vì vậy, triết lý của Luật này phải là làm sao để ý dân được thể hiện nhiều nhất có thể đối với những vấn đề như vậy.

Xuất phát từ triết lý như vậy sẽ có hướng để thiết kế các chương, điều về nội dung trưng cầu, chủ thể có quyền đề xuất trưng cầu, phạm vi trưng cầu toàn quốc hay địa phương, hiệu lực của việc trưng cầu, quy trình, thủ tục tiến hành v.v…

Hay nói cách khác, dù mới mẻ, dù nhiều lo ngại, nhưng đó không phải là trở ngại không thể vượt qua để cho ra đời một Luật Trưng cầu ý dân đáp ứng ý dân, trả món nợ ý dân.

Nguyễn Đức Lam

Xem bài cùng tác giả:

Chọn mặt gửi quyền và 'thượng đế' dân

Làm gì để tránh những chính sách, pháp luật lơ lửng trên trời, những chính sách tréo ngoe, khiến người dân thấy sốc và ức chế?

Điều thú vị về tòa nhà Quốc hội mới

Thật thú vị khi tòa nhà Quốc hội nằm trên đường Độc Lập, cửa chính vào từ đường Độc Lập. Không gian nghị trường rất cần đến tính độc lập trong hoạt động của QH.

Vụ Hồ Duy Hải và chuyện giữ - bỏ án tử hình

Trong khi án tử hình vẫn được tuyên, chúng ta cần tiếp tục hoàn thiện và tuân thủ khắt khe quy trình tố tụng hình sự nhằm giảm tối đa oan, sai.

tin nổi bật

Bàn thêm chuyện ‘con đẻ, con nuôi’ trong chính sách đất đai

Phát triển kinh tế không phải và không bao giờ là mục tiêu duy nhất mà chính sách đất đai hay bất kỳ chính sách công nào hướng đến. Một chính sách hiệu quả đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội, đảm bảo phúc lợi người dân, giữ ổn định, trật tự xã hội...

Trông chờ gì vào tín dụng cho bất động sản?

Ngày mai, Ngân hàng Nhà nước sẽ tổ chức hội nghị về tín dụng đối với lĩnh vực bất động sản. Tới đây, Tổ công tác của Thủ tướng về tháo gỡ khó khăn cho các dự án bất động sản sẽ tổ chức gặp chính quyền một số tỉnh và nhà đầu tư. Bộ Xây dựng cũng vậy.

Coi là ‘con nuôi’, thể chế đất đai đang mất cân xứng

Sửa đổi Luật Đất đai và Luật Kinh doanh Bất động sản lần này phải khắc phục được chuyện “con đẻ”, “con nuôi” để đất nước thịnh vượng.

Đất đai và chuyện ‘con đẻ, con nuôi’

Đất thương mại, dịch vụ là “con gà đẻ trứng kim cương” nhưng lại bị coi là “con nuôi” trong thể chế, luật pháp nên nguồn lực cực lớn này đang bị lãng phí.

Ngân hàng bán ‘bia kèm lạc’, khách hàng bức xúc ‘một cổ hai tròng’

Việc nhân viên ngân hàng ép người vay tiền mua bảo hiểm đang trở thành vấn nạn gây nhức nhối cho không ít người.

Giáo viên ở Mỹ ứng xử ra sao với ChatGPT?

Sau khi công cụ ChatGPT ra đời, ở mọi nơi, mọi lĩnh vực đã dấy lên nhiều bàn thảo gay gắt. Cô giáo Đinh Thu Hồng, từ Mỹ, viết cho Tuần Việt Nam về những thay đổi với cô và ngành giáo dục Mỹ.

ChatGPT ngày càng được cải tiến nhưng bạn đã biết hỏi?

ChatGPT là ứng dụng dựa trên mô hình GPT (Generative Pre-training Transformer) với các bộ chuyển hóa (transformer) đã được đào tạo trước (pre-trained). ChatGPT được huấn luyện từ 570 GB tài liệu từ sách báo, Wikipedia, văn bản thu thập trên mạng.

Tất cả phục vụ Tổ quốc, phụng sự Nhân dân

Không tới tầm Nhân dân, Đảng nhất định không thể lãnh đạo, cầm quyền một cách ngang tầm và xứng đáng với lịch sử, với Đất nước và với Nhân dân.

ChatGPT là công cụ AI hữu hiệu phục vụ con người

ChatGPT không hoàn hảo. Có một số trường hợp, nó đưa ra câu trả lời không liên quan hoặc sai lệch. Như CEO của OpenAI đã nêu: “ChatGPT đôi khi viết những câu trả lời nghe có vẻ hợp lý nhưng không chính xác hoặc vô nghĩa”.

Vươn tầm Nhân dân

Tròn 92 mùa Xuân trước, Đảng của Dân tộc Việt Nam ra đời. Gần 78 năm lãnh đạo, cầm quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam là đứa “con nòi, xuất thân từ giai cấp lao động, vừa là người lãnh đạo, vừa là người đày tớ thật trung thành của Nhân dân".

ChatGPT hay là công nghệ AI nổi bật trong năm

ChatGPT có nhiều điểm hấp dẫn. Đây là một ứng dụng trí tuệ nhân tạo, được công ty OpenAI Inc (San Francisco) phát triển.

Tầm nhìn 2045 và vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng

Gắn kết chặt chẽ với lợi ích của nhân dân, của dân tộc chính là điều kiện then chốt để Đảng giữ vững bản chất đã được xác quyết từ ngày thành lập.

Chính sách sand-box để tạo động lực cho cán bộ

Để đưa con thuyền kinh tế vượt qua những khó khăn và thách thức gay gắt đang chờ ở phía trước, cần có cơ chế sand-box để tạo động lực và bảo vệ khu vực công.

"Việc cần làm ngay" trong lựa chọn cán bộ cấp cơ sở

Xem xét, đánh giá cán bộ ngay từ cơ sở thông qua việc lấy phiếu tín nhiệm theo định kỳ cần phải được xem là việc “cần làm ngay”.

Vài điều suy nghĩ về Tết cổ truyền dân tộc

Chúng ta đã ăn xong cái Tết kéo dài nhiều ngày, nhưng tôi vẫn muốn nói lại một số điều đang níu kéo, cản trở các bà, các mẹ của chúng ta trong dịp Tết.