Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đồng bào dân tộc thiểu số

Ngày 24/12/2024, Phó Thủ tướng Lê Thành Long ký Quyết định số 2776/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao người dân tộc thiểu số trong một số ngành, lĩnh vực trọng điểm giai đoạn 2026–2035, định hướng đến năm 2045”. Đây là một trong những chính sách quan trọng nhằm cụ thể hóa mục tiêu mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng cao cho người dân tộc thiểu số, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội tại các vùng đặc thù.

Theo Đề án, đối tượng thụ hưởng là học sinh, sinh viên, học viên là người dân tộc thiểu số sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo hoặc thuộc hộ nghèo, đang theo học các ngành, lĩnh vực trọng điểm. Cùng với đó, các trường dự bị đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cơ sở giáo dục đại học, học viện, viện nghiên cứu và các cơ quan, tổ chức liên quan được xác định là lực lượng tham gia trực tiếp vào quá trình triển khai.

Mục tiêu xuyên suốt của Đề án là mở rộng công bằng trong tiếp cận giáo dục chất lượng cao, tạo điều kiện để người dân tộc thiểu số được học tập trong những ngành, lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao, qua đó hình thành đội ngũ lao động, cán bộ nòng cốt có đủ trình độ, phẩm chất và năng lực, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển của các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Trong giai đoạn 2026–2035, Đề án đặt mục tiêu tuyển mới hằng năm từ 2.000 đến 2.500 sinh viên trình độ cao đẳng, đại học là người dân tộc thiểu số. Trong số này, từ 1.000 đến 1.500 sinh viên có tiềm năng sẽ được thu hút, đào tạo bài bản để từng bước hình thành lực lượng lao động, cán bộ nòng cốt phục vụ phát triển kinh tế – xã hội vùng miền núi. Cơ cấu ngành đào tạo cũng được định hướng cụ thể, với tỉ lệ người học theo nhóm ngành sức khỏe dự kiến đạt từ 7% đến 10%, nông – lâm nghiệp từ 5% đến 10%, du lịch từ 5% đến 10%, phần còn lại thuộc các ngành, lĩnh vực khác.

Không chỉ dừng lại ở bậc đại học, Đề án còn đặt ra yêu cầu nâng dần chất lượng và quy mô đào tạo sau đại học. Theo đó, quy mô đào tạo trình độ thạc sĩ, tiến sĩ là người dân tộc thiểu số phấn đấu tăng tối thiểu 10% mỗi năm; quy mô tuyển sinh đào tạo dự bị đại học cũng được đặt mục tiêu tăng ít nhất 10% hằng năm. Định hướng đến năm 2045, phạm vi và quy mô đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao là người dân tộc thiểu số tiếp tục được mở rộng, gắn với các ngành, lĩnh vực trọng điểm, có thế mạnh, đáp ứng mục tiêu phát triển lâu dài của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về nội dung đào tạo, giai đoạn 2026–2030, Đề án tập trung vào các ngành, lĩnh vực gồm: sức khỏe, công nghệ thông tin, nông nghiệp, tài chính – ngân hàng, đào tạo giáo viên, du lịch và công tác xã hội. Sang giai đoạn 2030–2035, danh mục ngành đào tạo sẽ được mở rộng, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội của từng vùng.

Để bảo đảm hiệu quả triển khai, Chính phủ xác định thực hiện đồng bộ nhiều nhóm giải pháp. Trọng tâm trước hết là nâng cao năng lực và chất lượng hệ thống cơ sở đào tạo, đặc biệt là các trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và cơ sở dự bị đại học. Cùng với đó, một số cơ sở giáo dục đại học chủ chốt sẽ được đầu tư có trọng tâm nhằm bảo đảm điều kiện về cơ sở vật chất, chương trình đào tạo và đội ngũ giảng viên. Chương trình, giáo trình và tài liệu giảng dạy được rà soát, điều chỉnh hoặc xây dựng mới theo hướng hiện đại, phù hợp với trình độ người học và điều kiện kinh tế – xã hội của vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và hải đảo.

Đề án cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ trong đào tạo. Việc xây dựng nền tảng quản lý đào tạo số thống nhất, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong tuyển sinh, quản lý người học, phân tích và dự báo nhu cầu nhân lực được xác định là giải pháp quan trọng. Song song đó, hệ thống học liệu số đa ngôn ngữ, bao gồm tiếng Việt và một số tiếng dân tộc phổ biến, sẽ được phát triển nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tri thức.

Bên cạnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước giữ vai trò chủ đạo, Đề án khuyến khích lồng ghép với các chương trình, đề án, chương trình mục tiêu quốc gia có liên quan; đồng thời huy động hợp tác công – tư, sự tham gia của doanh nghiệp, cơ sở đào tạo tư thục và các nguồn lực xã hội hợp pháp theo quy định của pháp luật.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù cho người học là người dân tộc thiểu số. Các chính sách về miễn, giảm học phí, hỗ trợ chi phí học tập, sinh hoạt, chỗ ở, bồi dưỡng ngoại ngữ, tin học; cơ chế phát hiện, bồi dưỡng tài năng; đổi mới tuyển sinh, đào tạo linh hoạt và thu hút giáo viên, cán bộ chất lượng cao công tác tại vùng sâu, vùng xa, biên giới được xác định là những giải pháp then chốt...