Khoảng 18h30 mỗi ngày, hàng chục trẻ em dân tộc Chăm trong trang phục truyền thống lại đến thánh đường Hồi giáo Jamiul Anwar (phường Chánh Hưng, TPHCM) tham gia lớp học tiếng mẹ đẻ. Hơn nửa thế kỷ qua, lớp học miễn phí này vẫn được duy trì, góp phần gìn giữ tiếng nói, chữ viết và bản sắc văn hóa của cộng đồng người Chăm qua nhiều thế hệ.

Duy trì lớp học tiếng mẹ đẻ miễn phí

Ông Ab Dohalim - Phó ban Quản trị thánh đường Hồi giáo Jamiul Anwar cho biết, lớp học được mở ra từ năm 1960, xuất phát từ mong muốn bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc Chăm, đặc biệt là tiếng nói và chữ viết.

Theo ông Ab Dohalim, bản sắc văn hóa không chỉ thể hiện qua trang phục mà còn được lưu giữ trong ngôn ngữ, chữ viết và đời sống tín ngưỡng. Nếu không có sự quan tâm, giáo dục và trao truyền cho thế hệ trẻ, những giá trị này sẽ bị mai một theo thời gian.

“Thứ nhất là trang phục. Thứ hai là tiếng nói. Thứ ba là chữ viết. Thứ tư là giáo lý của mình. Nếu mình không chú trọng bảo tồn thì nó sẽ dần bị mai một. Do đó, tại thánh đường, nhiều năm qua, chúng tôi luôn cố gắng để giáo dục cho các cháu về tiếng nói và chữ viết và sâu hơn là văn hóa của dân tộc mình”, ông Ab Dohalim chia sẻ.

W-Học chữ Chăm.00_01_15_15.Still010.jpg
Thánh đường Hồi giáo Jamiul Anwar là nơi duy trì các lớp dạy tiếng nói, chữ viết và giáo lý cho trẻ em Chăm tại TPHCM suốt hàng chục năm qua. Ảnh: Đình Tuyến.

Hiện các lớp học duy trì khoảng 70 học sinh, với 6 giáo viên gồm 5 nam và 1 nữ thay phiên giảng dạy. Toàn bộ hoạt động dạy và học đều miễn phí. Các giáo viên tham gia trên tinh thần tự nguyện.

Học sinh được chia thành các lớp theo độ tuổi và trình độ. Lớp thiếu nhi (dành cho trẻ từ khoảng 3-10 tuổi) chủ yếu dạy vỡ lòng; lớp "kinh tiểu quan" (kinh Qur'an nhỏ) và "chữ đập" (chữ Chăm). Lớp lớn hơn một chút sẽ học kinh Qur'an và giáo lý đạo Hồi. Mục tiêu xuyên suốt của các lớp học này là bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Chăm, bao gồm trang phục, tiếng nói (chủ yếu là tiếng Chăm), chữ viết và giáo lý.

Việc tổ chức lớp học vào buổi tối cũng tạo điều kiện để trẻ em tham gia sau giờ học văn hóa tại trường. Nhờ đó, các em vừa được học chương trình giáo dục phổ thông, vừa có thêm thời gian tìm hiểu ngôn ngữ và văn hóa của dân tộc mình.

Giáo viên tự nguyện nhiều năm đứng lớp

Gắn bó với lớp học tại thánh đường Hồi giáo Jamiul Anwar từ năm 2006, thầy Mohamad đã có 20 năm tham gia giảng dạy tiếng Chăm cho trẻ em trong cộng đồng. Dù không có thù lao, thầy vẫn đều đặn đứng lớp với mong muốn giúp thế hệ trẻ biết đọc, biết viết tiếng mẹ đẻ, qua đó tiếp nối việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo thầy Mohamad, các lớp học tiếng Chăm tại thánh đường rất đơn sơ, không có máy chiếu, tài liệu phần lớn là do cộng đồng tự in, biên soạn từ kinh nghiệm truyền miệng hoặc tham khảo từ các vị giáo sĩ của thánh đường. Nội dung giảng dạy tại lớp đa phần đều dựa vào kinh Qur'an. Các học sinh được học mặt chữ, phát âm tiếng Chăm, cuối tuần sẽ có buổi kiểm tra.

Dù còn nhiều khó khăn, các giáo viên tại thánh đường đều mong muốn học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức ngôn ngữ mà còn hiểu được giá trị của tiếng nói, chữ viết Chăm, từ đó có ý thức bảo tồn và trao truyền cho thế hệ sau.

“Tất cả giáo viên đều mong muốn các em biết được chữ nghĩa của dân tộc mình để bảo tồn bản sắc văn hóa, để sau này khi chúng tôi không còn nữa thì các em đều biết được tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình”, thầy Mohamad chia sẻ.

W-Học chữ Chăm.00_00_16_26.Still003.jpg
Thầy Mohamad đã có gần 20 năm tự nguyện tham gia giảng dạy, góp phần trao truyền tiếng nói và chữ viết Chăm cho thế hệ trẻ. Ảnh: Đình Tuyến

Điều khiến các giáo viên duy trì việc giảng dạy suốt nhiều năm qua là tinh thần ham học và sự chuyên cần của học sinh. Theo thầy Mohamad, các em đều có ý thức đến lớp đúng giờ, tích cực học tập và từng bước tiếp thu tốt kiến thức được truyền dạy.

Theo học tại thánh đường từ năm 2018, em Mohamad Sharif cho biết việc học tiếng Chăm giúp em hiểu rõ hơn về ngôn ngữ và văn hóa dân tộc, từ đó thêm yêu những giá trị truyền thống của cộng đồng.

“Những ngày đầu theo học rất khó khăn nhưng em và các bạn đã được các thầy cô động viên rất nhiều. Các thầy cô tận tình chỉ bảo và giúp chúng em sửa lỗi khi phát âm. Sau 8 năm theo học, hiện em đã viết và nói tiếng Chăm khá thành thạo. Tại lớp học, không chỉ được học tiếng dân tộc mình, chúng em còn được thầy cô dạy nhiều về văn hóa cũng như kể về những nghi lễ của dân tộc. Từ đó chúng em ngày càng yêu thích văn hóa của mình hơn”, em Mohamad Sharif nói.

Hơn nửa thế kỷ trao truyền văn hóa qua các thế hệ

Theo đại diện Ban Quản trị thánh đường, vào những năm 1960, nhiều đồng bào dân tộc Chăm từ tỉnh An Giang di cư đến TPHCM sinh sống và thành lập thánh đường Hồi giáo Jamiul Anwar tại khu vực phường Chánh Hưng ngày nay.

Cùng với quá trình hình thành cộng đồng, Ban Quản trị thánh đường đã vận động tổ chức các lớp dạy chữ viết, tiếng nói và giáo lý cho trẻ em, không phân biệt nam, nữ. Hoạt động này được duy trì liên tục qua nhiều thế hệ, trở thành một phần trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Chăm tại địa phương.

Sau hơn nửa thế kỷ, các lớp học vẫn được tổ chức miễn phí với sự tham gia của những giáo viên tự nguyện. Không chỉ truyền dạy ngôn ngữ, các lớp học còn giúp trẻ em hiểu hơn về nguồn cội, phong tục và những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Trong bối cảnh đô thị hóa và giao lưu văn hóa ngày càng mạnh mẽ, việc duy trì các lớp học tiếng dân tộc có ý nghĩa thiết thực đối với công tác bảo tồn bản sắc văn hóa. Từ những buổi học buổi tối tại thánh đường Jamiul Anwar, tiếng Chăm tiếp tục được truyền dạy cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ di sản ngôn ngữ và văn hóa của cộng đồng người Chăm tại TPHCM.