Huỳnh Văn Nén và cái giá của oan sai

Lưu Minh Sang Giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM

Không quá khó để thấy, người dân đã bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ thế nào về việc dùng tiền thuế của dân để khắc phục sai lầm từ việc lạm quyền.

Không khó để thấy, người dân đã bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ thế nào về việc dùng tiền thuế của dân để khắc phục sai lầm từ việc lạm quyền.

Ngày 28/11/2015, Công an tỉnh Bình Thuận công bố quyết định đình chỉ điều tra bị can đối với ông Huỳnh Văn Nén- “người tù thế kỷ”.

Những con số “biết nói” trong Báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tình hình oan, sai trong việc áp dụng pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự hồi tháng 6/2015 đã cho thấy mức độ nghiêm trọng.

Riêng ba năm qua, có đến 71 người bị oan và nhiều người khác có dấu hiệu bị oan đang được xem xét [1]. Người dân không khỏi bàng hoàng với “nỗi oan thấu trời xanh” của vụ án Nguyễn Thanh Chấn, của 07 thanh niên bị bắt giam oan tại tỉnh Sóc Trăng, và gần đây nhất là vụ “người tù thế kỷ” Huỳnh Văn Nén…

{keywords}
"Người tù thế kỷ" Huỳnh Văn Nén đã được tại ngoại. Ảnh minh họa: tintuc.vn

Người viết chia sẻ sâu sắc với ĐBQH, Luật sư Trương Trọng Nghĩa khi cho rằng: “Nguồn gốc của oan sai chính là thói quen bạo hành thay vì đấu trí và đấu lý, não trạng “suy đoán có tội” thay vì kỹ năng nghi ngờ hợp lý và tấm lòng công tâm…”[2]

Các vụ án oan sai, được mổ xẻ công khai, đa phần đều có điểm chung là bị ép nhận tội do không chịu được sức ép thể xác và tâm lý của hành vi bức cung, mớm cung, nhục hình của cơ quan điều tra.

Đây là hệ lụy của cơ chế để bảo vệ quyền con người, quyền công dân của nghi can trong các vụ án vẫn còn yếu và thiếu. Và, hệ thống pháp luật tố tụng hình sự lạc hậu, bảo thủ đã tạo ra nhiều không gian cho sự lạm quyền.

Trả giá bằng niềm tin

Cái giá đầu tiên phải trả cho những bản án oan, sai là số phận bất hạnh của những người vô tội bị cưỡng ép vào vòng lao lý. Nguyễn Thanh Chấn 10 năm, Huỳnh Văn Nén hơn 17 năm và còn bao nhiêu người vô tội bị vướng vòng lao lý do lạm quyền nữa?

Không chỉ có cá nhân họ, mà gia đình họ, những người bị hàm oan cũng bị rơi vào bế tắc, ly tán theo.

Trong bối cảnh ở ta, dường như những bản án oan, sai càng trở nên đắt đỏ. Báo cáo của Bộ Tài Chính, năm 2015 cho biết, số tiền ngân sách chi bồi thường trong các trường hợp làm oan, sai đến thời điểm này là 16,4 tỷ đồng [3], tương đương thu nhập một năm làm việc ròng rã của khoảng 400 người Việt.

Không quá khó để thấy người dân đã bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ thế nào về việc dùng tiền thuế của dân để khắc phục sai lầm từ việc lạm quyền.

Không quá khó để thấy, cái giá phải trả cho sự lạm quyền đó đã tác động vào niềm tin của người dân với người thực thi công lý và tính nghiêm minh của pháp luật như thế nào. Một khi pháp luật và cơ quan bảo vệ pháp luật không còn là tấm khiên bảo vệ công lý sẽ là cơ hội cho cách hành xử bản năng.

Vừa qua, giới chuyên gia, luật sư, công luận và các vị ĐBQH đã yêu cầu qui định rõ trách nhiệm bồi thường nhà nước phải theo hướng thể hiện rõ thiện chí, sự chủ động; phải quy định cụ thể trong việc truy cứu trách nhiệm (cả chính trị lẫn vật chất) của những người gây nên oan, sai, kể cả người đứng đầu…

Tại kỳ họp vừa kết thúc, QH thông một loạt qui định mới nhằm hạn chế tối đa oan, sai như: công nhận quyền im lặng của bị can, bị cáo; bắt buộc ghi âm, ghi hình trong một số trường hợp có nguy cơ dẫn đến hành vi ép cung, mớm cung,… ở giai đoạn điều tra; tạo điều kiện cho nghi can đượp tiếp cận quyền trợ giúp pháp lý của luật sư bằng việc bỏ thủ tục “cấp giấy chứng nhận đăng ký bào chữa” thay bằng quy định “đăng ký bào chữa”.

Trước đó, ngay sau khi QH ban hành Nghị quyết giám sát tình hình oan, sai trên toàn quốc, Ủy ban Tư pháp của QH đã tổ chức giám sát trực tiếp quá trình xử lý các vụ oan, sai nghiêm trọng.

Phía lập pháp coi như đã xong, giờ người dân đang chờ đợi các động thái tiếp theo của bên hành pháp. Việc chi tiết hóa các qui định mới, công bố lộ trình triển khai càng nhanh thì qui định mới càng sớm đi vào cuộc sống.

Báo cáo tháng 6/2015, Đoàn giám sát của QH đã phát hiện 1.653 bị cáo được cấp phúc thẩm hủy án để điều tra, xét xử lại, trong đó nguyên nhân do chưa đủ căn cứ kết tội là 629 bị cáo, có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm hoặc người phạm tội là 186 bị cáo, sai tội danh là 110 bị cáo, áp dụng hình phạt không đúng là 190 bị cáo.

Giai đoạn 2013-2014 có 240 quyết định khởi tố vụ án và 1.213 yêu cầu khởi tố vụ án của các cơ quan điều tra bị hủy bỏ do chưa đánh giá đúng tính chất, mức độ của hành vi vi phạm pháp luật, chứng cứ không đầy đủ. Ngoài ra, tình hình lạm dụng một cách tùy tiện việc tạm giam, tạm giữ hình sự diễn ra với số lượng lớn.

Báo cáo cũng cho biết, có 4.998 người đã bị bắt tạm giam, tạm giữ hình sự nhưng sau đó phải chuyển sang xử lý hành chính.

Lưu Minh Sang, Giảng viên Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM.

---

[1] Quốc hội thảo luận về oan, sai và bồi thường oan, sai trong tố tụng, Baochinhphu.vn, 05/06/2015.

[2] Công lý tuy chậm còn hơn không, Tuổi trẻ online, 30/11/2015.

tin nổi bật

‘Hợp chủng’ hay ‘Hợp chúng quốc Hoa Kỳ’: Vị đại sứ đau đáu với việc dịch thuật

Chúng ta dịch không đúng tên gọi chính thức đầy đủ của 2 quốc gia lớn trên thế giới, 2 thành viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ: Mỹ và Anh - Đại sứ Bùi Thế Giang viết trong thư ngỏ gửi Tuần Việt Nam.

Thiếu từ thuốc giải độc đến thuốc tê, đã đến lúc sửa luật Dược

Tình trạng thiếu thuốc chữa bệnh ở các bệnh viện công lập đang khiến xã hội cảm thấy bất an. Thủ tướng liên tục chỉ đạo Bộ Y tế cùng các bộ ngành tìm giải pháp tháo gỡ.

Một kỷ nguyên hợp tác mới Việt Nam - Nhật Bản

“Hãy coi năm 2023 là năm đánh dấu sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác mới cho cả Nhật Bản và Việt Nam”, Thứ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Yasuhide Nakayama chia sẻ với Tuần Việt Nam.

Điểm hẹn tri thức chứa đựng vô số bất ngờ ở Australia

Các thư viện công cộng tại Australia không chỉ là nơi cung cấp sách, mà từ lâu đã trở thành một không gian kết nối cộng đồng địa phương.

Đồng phục tư duy

Một giáo sư nước ngoài giảng dạy tại một đại học tiêu chuẩn quốc tế ở Việt Nam phàn nàn với tôi rằng, anh rất thất vọng với bài thi cuối kì của sinh viên.

Lời hiếm gặp của bộ trưởng và thách thức thoát ra để vượt lên

Áp lực, khó khăn những tháng cuối năm 2022 gia tăng; rủi ro, thách thức tới tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô rất lớn... Những ngôn từ hiếm gặp của Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư cho thấy bộ máy phải cùng nỗ lực vươn lên đạt các mục tiêu phát triển.

Ưu đãi bình thường lại yêu cầu thầy cô phải cống hiến phi thường

Nếu thầy cô cứ là những người bình thường, nghề giáo là nghề để mưu sinh thì giáo dục sẽ ra sao? Còn nếu muốn người thầy phải gánh trách nhiệm với thế hệ tương lai thì lương thưởng, đãi ngộ èo uột liệu có công bằng?

Bốc thăm tìm tham nhũng: Sao cán bộ không tự nguyện được kiểm tra?

Trên tinh thần đảng viên, cán bộ có thể tự nguyện để được kiểm tra, xem như một cách xác tín sự trung thực, chứ đâu cần thụ động ngồi chờ lá thăm may rủi gọi tên mình.

Tạo cú hích giáo dục sau trung học, nâng cấp nguồn nhân lực thời đại số

Để đạt mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam cần có những chuyển biến lớn để gia tăng nhanh chóng nguồn nhân lực có kỹ năng và trình độ cao cả về số lượng lẫn chất lượng.

Thang dây cho mỗi căn hộ: Điều bắt buộc với chủ đầu tư chung cư

Từ những năm 1990, nếu ai đi nước ngoài có dịp ở các khách sạn cao tầng như ở Hàn Quốc hay Nhật Bản đều thấy bộ thang dây cứu nạn để trong ngăn kéo của kệ tivi…

2 năm thực thi EVFTA: Kim ngạch thương mại EU - Việt Nam có nhiều tích cực

Chủ tịch Ủy ban Thương mại quốc tế của Nghị viện châu Âu Bernd Lange vừa kết thúc chuyến công tác giám sát việc thực thi Hiệp định thương mại tự do EU - Việt Nam (EVFTA). Ông có cuộc trao đổi với Tuần Việt Nam.

Trung Quốc muốn thành mặt trời địa chính trị?

Trung Quốc không muốn trở thành siêu cường - một cực của nhiều quốc gia trong hệ thống quốc tế. Họ muốn trở thành siêu cường - mặt trời địa chính trị để phần còn lại của hệ thống quay xung quanh.

Trách nhiệm, lòng tin và tử huyệt của nền kinh tế

Tại cuộc tọa đàm về trái phiếu doanh nghiệp tổ chức gần đây, có 2 phát ngôn tưởng là gây sốc của thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia.

Chấn hưng đất nước bắt đầu từ cải cách đại học

Báo cáo tháng 8 của Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá rằng, việc đổi mới hệ thống giáo dục đại học là chìa khóa để Việt Nam đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập trung bình cao năm 2035.

Châu Âu đối mặt với mùa đông khắc nghiệt vì khủng hoảng năng lượng

Khi xung đột giữa Nga và Ukraine nổ ra, giá năng lượng quốc tế, đặc biệt là giá dầu thô và khí đốt tự nhiên đã tăng vọt.