
Đến nay, dù đã giảng dạy ở nhiều lớp học, gặp gỡ thêm nhiều thế hệ học trò, tôi vẫn thường nhớ về những gương mặt năm ấy: Những ánh mắt chăm chú, nụ cười trong trẻo, những cử chỉ vụng về nhưng đầy háo hức và cả những khoảnh khắc khiến một người giáo viên như tôi phải nhìn lại chính mình.
Tôi vốn đã quen với công việc giảng dạy, từ soạn giáo án đến tổ chức các giờ học. Nhưng khi bước vào ngôi trường đặc biệt ấy, tôi nhận ra mình còn phải học nhiều điều từ chính những học trò, từ cách các em giao tiếp, cảm nhận thế giới và nỗ lực vượt qua giới hạn của bản thân.
Sự hào hứng hiện diện trong ánh mắt và đôi bàn tay
Lớp đầu tiên tôi giảng dạy là lớp dành cho học sinh khiếm thính. Do không thể nghe và gặp khó khăn trong giao tiếp bằng lời nói, các em cần một thầy trợ giảng chuyển tải nội dung bài giảng sang ngôn ngữ ký hiệu.
Những buổi đầu, tôi khá lúng túng. Vốn quen dùng giọng nói để thu hút sự chú ý, đôi khi pha chút hài hước để tạo không khí sinh động, tôi nhận ra những cách giao tiếp quen thuộc không còn phù hợp. Tôi giảng bài, thầy trợ giảng chuyển sang ngôn ngữ ký hiệu để các em tiếp nhận. Nhiều ý tưởng phải được giản lược hoặc minh họa bằng hình ảnh để học trò dễ hiểu hơn.
Tôi dần chú ý đến đôi bàn tay linh hoạt của thầy trợ giảng, khi kết hợp với nét mặt, khi đi cùng những biểu cảm tinh tế. Tôi nhận ra ngôn ngữ ký hiệu có cấu trúc và cách biểu đạt riêng, đòi hỏi sự am hiểu, thành thạo. Qua đó, tôi học cách quan sát nhiều hơn, kiên nhẫn chờ đợi và chú ý đến từng phản ứng nhỏ của học trò.
Điều khiến tôi vui nhất là các em rất nhiệt tình với việc học. Dù không thể nghe giọng nói của giáo viên, các em vẫn chăm chú nhìn lên bảng, dõi theo những cử chỉ chuyển ngữ và hào hứng tham gia hoạt động. Có em gật đầu, có em mỉm cười khi hiểu bài, có em chủ động giơ tay trả lời. Tôi nhận ra một lớp học vẫn có thể đầy sức sống mà không cần đến những âm thanh quen thuộc. Sự hào hứng hiện diện trong ánh mắt, đôi bàn tay và những chuyển động rất riêng. Tôi cũng học cách lắng nghe những điều không được nói thành lời.
Sau đó, tôi được phân công giảng dạy một lớp học sinh chậm phát triển trí tuệ, trong đó có những em gặp khó khăn về vận động. Có em phải ngồi xe lăn, có em khó giữ đầu và cổ ổn định, có em cần người hỗ trợ trong cả những hoạt động sinh hoạt đơn giản.

Lần đầu đứng lớp, tôi không khỏi băn khoăn về cách truyền đạt và điều chỉnh nội dung để các em có thể tham gia. Giáo án chuẩn bị trước nhiều khi không thể áp dụng nguyên vẹn. Câu hỏi cần diễn đạt đơn giản hơn, hoạt động chia thành nhiều bước nhỏ, yêu cầu nhắc lại nhiều lần. Mỗi em có khả năng tiếp nhận khác nhau: Có em cần thêm thời gian để hiểu, có em cần hỗ trợ khi thực hiện thao tác, thậm chí chỉ có thể phản hồi qua ánh mắt hay những cử động rất nhỏ.
Tôi dần học cách không vội vàng. Nếu ở những lớp học thông thường, giáo viên thường cố gắng bảo đảm tiến độ bài giảng theo kế hoạch thì ở lớp học ấy, tôi hiểu mỗi em có khả năng tiếp nhận và cách thể hiện sự cố gắng riêng. Điều quan trọng không phải là thúc giục các em theo kịp tiến độ chung, mà là tìm cách để mỗi em có thể tham gia bài học theo khả năng của mình.
Tôi nhớ những em ngồi xe lăn vẫn háo hức tham gia hoạt động, những em dù mất nhiều thời gian để hoàn thành một yêu cầu đơn giản vẫn vui mừng khi hoàn thành. Tôi không muốn nhìn các em bằng lòng thương cảm, bởi điều đó dễ khiến người ta chỉ thấy những khó khăn mà bỏ qua niềm vui, sự háo hức và mong muốn được tham gia, được ghi nhận của các em.
Trải nghiệm ấy khiến tôi nhìn lại cách chuẩn bị bài giảng. Tôi nhận ra một giáo án tốt không chỉ cần nội dung đầy đủ, bố cục logic mà quan trọng hơn là phải phù hợp với người học. Một phương pháp có thể hiệu quả ở lớp này nhưng chưa chắc thích hợp ở lớp khác. Giá trị của phương pháp nằm ở việc giúp học sinh thực sự tiếp nhận được những điều cần thiết.
Tôi càng trân trọng thầy trợ giảng và những người ngày ngày chăm sóc, hỗ trợ các em. Đằng sau mỗi giờ học là nhiều công việc thầm lặng, từ chuẩn bị, hỗ trợ từng hoạt động đến sự kiên nhẫn của những người đồng hành để các em có thể tham gia lớp học.
Những bài học người thầy nhận lại từ học trò
Nghĩ lại, tôi thấy mình thật may mắn khi có cơ hội bước vào những lớp học ấy. Tôi đến với các em bằng tâm thế của một người giáo viên, nghĩ rằng mình sẽ mang đến một ít kiến thức và những giờ học có ích. Nhưng hóa ra, món quà lớn hơn lại thuộc về người đứng lớp. Các em giúp tôi tìm lại những rung động nguyên sơ của nghề dạy học, thứ đôi khi bị che khuất bởi công việc thường nhật, áp lực chuyên môn và những trách nhiệm không tên.
Làm nghề giáo nhiều năm, tôi hiểu không phải ngày nào người thầy cũng có thể đến lớp với tâm trạng nhẹ nhõm. Có những ngày công việc chất chồng, những yêu cầu từ nhiều phía khiến người ta mỏi mệt. Tôi cũng từng có lúc tự hỏi mình còn đủ nhiệt thành để bắt đầu một bài giảng mới hay không. Và thật lạ, chính những học trò phải đối diện với nhiều khó khăn về thể chất lại giúp tôi cảm nhận rõ hơn niềm vui được đứng lớp.
Tôi không nhớ chính xác mình đã dạy những nội dung gì trong từng buổi học năm ấy, nhưng vẫn nhớ những đôi bàn tay chuyển động, người thầy trợ giảng kiên nhẫn, những ánh mắt vui tươi và nụ cười sau khi một bài tập hoàn thành.
Có lẽ, nghề dạy học là một hành trình kỳ lạ. Giáo viên thường nghĩ mình là người trao đi tri thức, nhưng qua mỗi lớp học, mỗi thế hệ học trò, chính mình cũng nhận lại những bài học không có trong giáo trình. Tôi học cách chờ đợi từ những học trò cần nhiều thời gian để tiếp nhận điều mới; học cách quan sát từ những em không thể giao tiếp bằng lời nói; và học cách trân trọng từng tiến bộ nhỏ bé.
Tôi từng nghĩ mình đến ngôi trường ấy để dạy các em. Nhưng sau cùng, chính các em đã trao cho tôi những bài học dịu dàng về sự kiên nhẫn, nghị lực và tình yêu nghề. Những bài học không nằm trong giáo án hay sách nghiệp vụ, nhưng sẽ còn theo tôi trên hành trình làm thầy.

