Luật mới, nhưng vẫn có viên chức biên chế suốt đời

Trong con mắt người dân, một khi đã là cán bộ, công chức hoặc viên chức thì không lo mất việc như ở doanh nghiệp, bệnh viện, trường học tư.

Biên chế là một trong những vấn đề từ thời bao cấp vẫn tiếp tục tồn tại trong thời buổi kinh tế thị trường kiểu nước ta. Sổ gạo, tem phiếu về thực phẩm, chất đốt... đã ra đi vĩnh viễn. Nay mai có thể là hộ khẩu giấy cũng không còn, nhưng biên chế thì chưa hẳn. Biên chế vẫn nửa nọ nửa kia có đất dung thân trong chế độ quản lý người nhà nước hiện hành.

{keywords}
Thí sinh đăng ký dự tuyển viên chức giáo viên tại Hà Nội. Ảnh: Hà Nội mới

Các nhà làm luật đưa ra nhiều khái niệm như cán bộ, công chức, viên chức, biên chế, hợp đồng làm việc có xác định thời hạn, rồi không thời hạn... hòng phân biệt, làm rõ người làm việc để có các chế độ và cách quản lý tương ứng, ví dụ như mấy ông bí thư, chủ tịch UBND xã, phường là cán bộ, còn mấy vị xem xét thủ tục để cấp đăng ký kết hôn ở xã, cấp sổ đỏ ở huyện... thì lại là công chức, trong khi bác sỹ, điều dưỡng viên đang làm việc tại bệnh viện nhà nước huyện, tỉnh lại gọi là viên chức. 

Cũng hơi rối rắm chút. Nhưng không sao, quan trọng nhất trong con mắt người dân, đó là một khi đã là cán bộ, công chức hoặc viên chức thì không lo mất việc như ở doanh nghiệp, bệnh viện, trường học tư. Cái đó mới là đáng giá nhất, đã vào là không ra khỏi cơ quan nhà nước. Con cái học xong ra trường phải tìm mọi cách vào cho được nhà nước. Đối với viên chức, quy định của pháp luật không dùng cụm từ trong biên chế giống như với cán bộ, công chức, mà là hợp đồng làm việc không xác định thời hạn, cho nên trên thực tế cũng đồng nghĩa với biên chế suốt đời.

Sức ỳ lớn

Biên chế suốt đời có mặt tốt là tạo tâm lý ổn định, an tâm làm việc nơi người thụ hưởng. Đang làm việc, định học hành vươn lên thì cứ lo mà học, không sợ học xong về cơ quan mất chỗ, không có việc này thì khắc có việc khác, cơ quan phải lo cho mình chứ, cứ túc tắc làm việc, mấy năm lại lên một bậc lương.

Tuy nhiên, mặt trái của nó lại khá lớn - không tạo động lực làm việc, không khuyến khích người làm việc có kết quả tốt. Cào bằng trong đánh giá, thưởng phạt. Nếu không vi phạm pháp luật nghiêm trọng thì cứ yên tâm ở lại bộ máy, không phải lo lắng gì ghê gớm. Đây là sức ỳ, lực cản to lớn cho quá trình cải cách, cho quá trình lựa chọn những người đủ năng lực, trình độ cho bộ máy.

Nhưng mọi sự bắt đầu khác đi đối với viên chức với việc sửa đổi luật có hiệu lực từ 1/7. Theo quy định mới, những ai được tuyển dụng làm viên chức sau ngày 1/7 sẽ ký hợp đồng làm việc có thời hạn từ đủ 12 tháng đến 60 tháng. Hết thời hạn hợp đồng, thủ trưởng cơ quan, đơn vị ký tiếp hoặc chấm dứt hợp động với viên chức mà chấm dứt đồng nghĩa với ra khỏi cơ quan đang làm việc.

Với quy định mới này, những cái gọi là điểm yếu của chế định biên chế suốt đời cho viên chức sẽ bị triệt tiêu hoặc giảm gần bằng không xét về mặt lý thuyết. Đây là điểm tích cực và do đó cần được triển khai nghiêm túc trong thời gian tới.

Có cùng mặt bằng cạnh tranh không?

Tuy nhiên, việc triển khai quy định này, cũng đặt ra mấy vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu.

Một là, có vấn đề về tính công bằng, cùng mặt bằng cạnh tranh như nhau cho đội ngũ viên chức hay không? Đây là điều có vẻ không được bảo đảm lắm với quy định mới, bởi cùng một lúc tồn tại lâu dài hai hệ viên chức khác nhau trong các đơn vị sự nghiệp công lập (ĐVSNCL). 

Hệ viên chức thứ nhất là hệ mới vào sau ngày 1/7 thì ký hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 12 - 60 tháng, hết thời hạn có thể được ký tiếp hợp đồng hoặc phải ra khỏi ĐVSNCL.

Hệ viên chức thứ hai lại bao gồm 3 phân hệ: Phân hệ vào trước 1/7 thì ký hợp đồng làm việc không xác định thời hạn, có nghĩa giống như biên chế suốt đời. Mà phân hệ  này mới nhiều người, cứ nói tròn hiện có khoảng 2 triệu viên chức trong cả nước.

So 2 triệu này với số viên chức tuyển mới sau 1/7 mới thấy chênh lệch lớn. Tình hình chung sẽ là cái quy định mới nhằm tạo ra chuyển biến lớn, có tính đột phá trong đội ngũ viên chức nói chung lại chỉ áp dụng cho một bộ phận nhỏ viên chức mới vào các ĐVSNCL. Nói một cách cụ thể có nghĩa là tính cạnh tranh giữa viên chức chỉ diễn ra với các vị mới tuyển, còn đại đa số viên chức “cũ“ do cơ chế khác biệt theo kiểu biên chế suốt đời nên khỏi lo, khỏi phải cạnh tranh, phấn đấu để tiếp tục ở lại bộ máy. 

Phân hệ thứ hai là cán bộ, công chức sau ngày 1/7 chuyển sang làm viên chức. Những người này ký hợp đồng không thời hạn và nếu cứ tiếp tục làm việc cho đến khi về hưu tại ĐVSNCL thì mặc nhiên cùng lúc đúng là có 2 loại chế độ nhân sự trong ĐVSNCL.

Và phân hệ thứ ba là người được tuyển dụng làm viên chức làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Những người này cũng ký hợp đồng không thời hạn.

Không nên có ngoại lệ

Như vậy, với 3 nhóm đối tượng viên chức hưởng chế độ hợp đồng không thời hạn là tạo ra sự khác biệt căn bản với nhóm viên chức hưởng chế độ hợp đồng có thời hạn. Nói cách khác, với quy định mới, vẫn có rất nhiều viên chức “biên chế” suốt đời. Đây là điểm bất ổn của quy định mới.

Có thể nói với mấy phân hệ ngoại lệ như vừa nêu, đặc biệt là 2 phân hệ đầu sẽ dẫn đến sự không thực sự có hiệu quả cao khi triển khai quy định mới.

Nên nghiên cứu xử lý vấn đề theo cách tất cả viên chức bao gồm vào từ trước đây lẫn mới vào đều ký hợp đồng có thời hạn, tức là không nên có sự ưu ái, ngoại lệ cho những viên chức được tuyển trước ngày 1/7. Hoặc là theo cách thức như vừa rồi tăng tuổi nghỉ hưu thì có lộ trình, chẳng hạn trong vòng 15 năm thì hoàn thành. Và điều này cũng áp dụng cho cán bộ, công chức nay chuyển sang làm viên chức, họ cũng phải theo cái chung. 

Riêng viên chức làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn có thể xem xét ký loại hợp đồng 10 năm nhằm tạo sự an tâm và động viên, chứ không nên duy trì hình thức hợp đồng không thời hạn như theo quy định mới.

Hai là, vấn đề về tính hình thức, không thực chất trong triển khai. Theo quy định thì viên chức vào trước 1/7 vốn đã phải  ký hợp đồng có thời hạn hoặc không thời hạn. Quy định này có được thực hiện đúng 100% trong thực tế? Xin thưa là hoàn toàn không phải như vậy. Bao năm nay, viên chức làm việc tại các ĐVSNCL từ cách đây 15, 20 năm hầu như có biết đến hợp đồng gì đâu. Quy định này chỉ tồn tại trên giấy, chả có ý nghĩa gì và cơ quan chịu trách nhiệm chung quản lý việc này cũng cảm thấy không sao, thế là ổn.

Ba là, với cơ chế quản lý mới, quyền của người đứng đầu các ĐVSNCL rất lớn trong cái gọi là có ký tiếp hợp đồng với viên chức hay không. Mà cơ sở để ký hay không ký tiếp chính là dựa vào kết quả đánh giá viên chức. Làm thế nào để công tâm, khách quan trong đánh giá viên chức là vấn đề hết sức quan trọng, có thể nói là sống còn đối với viên chức có liên quan. Đánh giá tốt là cơ sở để tiếp tục làm việc, ngược lại là ra khỏi bộ máy. Vấn đề tránh lạm dụng đánh giá để trù úm, vùi dập, thậm chí cho thôi việc, không ký tiếp hợp đồng làm việc từ phía người đứng đầu ĐVSNCL cần được đặt ra xem xét.

Đinh Duy Hòa

Nhân tài: Người là ai, đang ở đâu?

Nhân tài: Người là ai, đang ở đâu?

Phải chăng quan niệm của ta về người tài là quá cao nên loay hoay mãi vẫn không đưa ra được tiêu chí xác định người tài trong công vụ?

tin nổi bật

Người Do Thái dạy trẻ con làm nông nghiệp, trở thành những thanh niên biết làm giàu

Israel nổi tiếng là một quốc gia phát triển về nông nghiệp công nghệ cao (agtech). Bằng trí tuệ và lao động, họ đã biến vùng đất với hơn 60% diện tích là sa mạc thành những nông trại trù phú.

Cho cán bộ yếu kém từ chức, Hà Nội có nói và làm

Kế hoạch số 205/KH-UBND vừa được UBND TP Hà Nội ban hành yêu cầu các cơ quan, quận huyện kịp thời miễn nhiệm, cho từ chức, thay thế cán bộ có năng lực hạn chế, uy tín thấp, mắc sai phạm mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm.

Bóng dáng Trung Quốc trong thảm họa kinh tế của Sri Lanka

Sri Lanka trải qua cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất 7 thập kỷ qua, khi Tổng thống bỏ đi lánh nạn giữa làn sóng biểu tình chống đối và gửi email xin từ chức từ nước ngoài, buộc quốc hội phải bầu người thay thế.

Sao cứ để người bị kỷ luật rao giảng đạo đức

Trong hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt nghị quyết Trung ương 5 (khóa 13) vừa qua, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương có những phát biểu mang tính định hướng rất quyết liệt.

Từ Vị Xuyên đến nghĩa trang Trường Sơn: Chiếc xe lăn Bộ trưởng trao cho thương binh

Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng lặng lẽ cắm nén hương lên bàn thờ các anh hùng liệt sỹ ở nghĩa trang liệt sỹ quốc gia Trường Sơn.

Một thời chảo lửa túi bom, nay dựng đền thờ chung, làm giỗ tập thể

Đến Quảng Trị trong cái nắng cháy da cháy thịt, sự khốc liệt của chiến tranh đã ngấm sâu vào lòng đất thiêng, hiện hình qua từng nhành cây, ngọn cỏ, qua tấm bia chứng tích hay ghi danh liệt sĩ.

Khủng hoảng năng lượng: Nỗi lo toàn cầu

Không chỉ ở Mỹ và châu Âu, cuộc khủng hoảng năng lượng đang khiến giá cả tại các lục địa leo thang.

Giải pháp tái thiết quan hệ Australia - Trung Quốc

Quan hệ Australia - Trung Quốc cần được thiết lập lại, đặc biệt về thương mại. Sự thay đổi chính phủ ở Canberra và phản ứng chính thức của Bắc Kinh tạo cơ hội hiếm có để hai nước tái xây dựng quan hệ và ngăn chặn các va chạm mới.

Các đảo quốc Thái Bình Dương trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung

Không lâu sau khi lên nắm quyền vào năm 2012, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tuyên bố “khu vực Thái Bình Dương rộng lớn đủ chỗ cho cả Trung Quốc và Mỹ”.

Chọn người hiền tài: Hào kiệt đời nào cũng có

Cô đọng nhất, theo ngữ nghĩa, người hiền tài là người vừa hiền lại vừa tài. Kinh điển nhất, người hiền tài là nguyên khí của quốc gia.

Cảm tình với Việt Nam của ông Abe - vị Thủ tướng có đôi tay mềm ấm

Tôi cảm nhận được rằng ông Abe Shinzo là người gần gũi. Khi bắt tay ông, tôi thấy rất mềm và ấm. Tôi học được ông 2 điều, đó là sự chủ động và quyết đoán.

Abe Shinzo: Chính trị gia định hình nước Nhật thời hiện đại

Cố Thủ tướng Abe Shinzo là chính trị gia đã định hình lại nước Nhật trong thời kỳ hiện đại, để lại nhiều di sản về cả kinh tế, chính trị lẫn xã hội.

10 năm luật Biển: Cơ sở pháp lý để trở thành quốc gia mạnh từ biển

Ngày 21/6/2012, Quốc hội thông qua luật Biển đầu tiên. Luật biển Việt Nam 2012 đã pháp điển hoá các quy định của Công ước LHQ về luật biển - UNCLOS và Tuyên bố chính phủ về các vùng biển Việt Nam ngày 12/5/1977.

Vị 'quốc khách' và bức thư của Thủ tướng Abe gửi Đại sứ Việt Nam

Cựu Thủ tướng Nhật Bản Abe Shinzo từng nói rằng, cá nhân ông rất coi trọng Việt Nam và có tình cảm đặc biệt với các nhà lãnh đạo Việt Nam.

Từ bài học về cán bộ, làm gì để 3 đầu tàu lấy lại phong độ?

Ba thành phố Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng từ lâu đã trở thành đầu tàu kinh tế cả nước. TP.HCM và Hà Nội luôn ở vị trí thu ngân sách cũng như đóng góp vào ngân sách quốc gia nhiều nhất.